W artykule:

• Ciekawostki związane z wieżowcem
• Czy w Empire State Building można zanocować?
• Historia “najpiękniejszego samobójstwa”
• Zasady zwiedzania i widoki ze słynnego budynku

Równie często jak on sam, fotografowana jest roztaczająca się z Empire State Building panorama. I nic dziwnego, gdyż spojrzenie na Nowy Jork z góry to perspektywa, której ciężko sobie odmówić. I choć miasto oferuje szeroki wybór punktów widokowych, wiele osób stawia na klasykę, wjeżdżając na 86 lub 102 piętro Empire State Building.

Empire State Building – ciekawostki

• Budowany w zawrotnym tempie około 4 pięter tygodniowo gmach uroczyście otwarto 1 maja 1931 roku. Przez kilkadziesiąt lat szczycił się mianem najwyższego budynku na świecie. Obecnie zaledwie jedną nogą utrzymuje się w pierwszej trzydziestce. Żaden drapacz chmur przed nim nie został jednak wybudowany w takim tempie i nie przekroczył stu kondygnacji.

• Pierwotnie, w miejscu gdzie teraz stoi słynny biurowiec, znajdował się jeden z budynków należących do słynnego hotelu Waldorf-Astoria. Po pożarze, w którym budynek hotelowy znacznie ucierpiał, został on przeniesiony na Park Avenue, czyli w miejsce swego obecnego położenia. 

• Charakterystyczną iglicę budynku, w stylu art déco, zaprojektowano pierwotnie jako lądowisko dla sterowców. Ze względu na niebezpieczne, zbyt silne podmuchy wiatru przeznaczenie takie okazało się jednak niemożliwe do utrzymania. 

• Ponad 70 wind Empire State jest w stanie przewieźć 10 tysięcy osób na godzinę, a umieszczony na iglicy piorunochron ściąga rocznie około stu wyładowań. Dostanie się na wyższe piętra poprzedza procedura rodem z lotniskowego security check, a sama impreza do tanich nie należy. Dla rozciągających się z niego widoków warto jednak zainwestować.

• Mimo iż niemal od razu stał się symbolem Nowego Jorku, losy Empire State nie potoczyły się szczególnie szczęśliwie. Wraz z nadejściem Wielkiego Kryzysu powierzchnie biurowe zaczęły świecić pustkami, przez co dorobił się przydomka Empty State Building. Gdy kryzys minął zagrożenie nadeszło ze strony konkurencyjnych wieżowców przyciągających najemców. I tak, by nie zbankrutować, przeznaczony dla przedsiębiorców gmach otworzył się na turystów.

• Empire State odgrywa niebagatelną rolę dla nowojorskiego rynku medialnego, gdyż wiele stacji komercyjnych, zarówno radiowych jak i telewizyjnych nadaje właśnie ze szczytu tego budynku.

• American Society of Civil Engineers zaliczyło słynny biurowiec do 7 cudów współczesnego świata.

Czy w Empire State Building można spędzić noc?

Mimo silnego nastawienia na turystów, w Empire State Building nie można spędzać nocy. Zdarzył się jednak od tej reguły wyjątek i w 2018 roku zezwolono na rezerwację ekskluzywnego apartamentu na 80-tym piętrze na jedną dobę. Aby uczcić uruchomienie listy Book the U.S. , czyli zbioru niezwykłych miejsc na pobyt w każdym stanie, serwis Booking.com zaprojektował trzy wyjątkowe pobyty. Jednym z nich był właśnie, możliwy po raz pierwszy, nocleg w Empire state Building (a także w AmericanAirlines Arena w Miami oraz w autobusie wycieczkowym Nicka Jonasa).  Pakiet noclegowy zawierał dodatkowo wykwintną kolację, nielimitowany dostęp do tarasu widokowego a także przeprowadzone na nim zajęcia jogi o wschodzie słońca i sesja zdjęciowa. Przyjemność ta kosztowała 1500$ i nie ma pewności, czy oferta kiedyś się powtórzy.

„Najpiękniejsze samobójstwo”

Ponad 30 osób wybrało skok z Empire State Building jako sposób pożegnania się z życiem. Do najsłynniejszego samobójstwa, zwanego zarazem “najpiękniejszym” doszło tu w 1947 roku, gdy z 86 piętra rzuciła się 23-letnia księgowa Evelyn McHale. Przechodzący nieopodal student fotografii, Robert Wiles, zrobił zdjęcie jej ciała spoczywającego na wgniecionym dachu samochodu tuż po skoku. Mimo upadku z tak znacznej wysokości, ciało Evelyn nie nosiło śladów gwałtownej śmierci i wyglądała raczej jakby spała, co kontrastowało z okolicznościami tragedii. 

Kobieta zostawiła ponoć list pożegnalny, z prośbą o to, by nie nagłaśniać jej śmierci i aby ciało poddano kremacji bez pogrzebu. Stało się jednak inaczej. Krótko po śmierci zdjęcie nieboszczki trafiło na okładkę magazynu Life. Stało się niemal ikoniczne, a wielu artystów odwoływało się do niego później w swojej twórczości. Bezpośrednie nawiązania możemy znaleźć między innymi na grafice Andy’ego Warhola “Suicide” (Fallen Body), okładkach płyt zespołów Saccharine Trust i Machines of Loving Grace, w teledysku do piosenki “Jump They Say” Davida Bowie, a także w wideoklipie Taylor Swift. 

Do ostatniego samobójczego skoku z Empire State Building doszło w 2007 roku. Krótko po nim taras widokowy zabezpieczono wysoką siatką, aby podobne pomysły nie mogły już zostać wcielone w życie.

Zwiedzanie i bilety

Empire State Building położony jest przy znanej Piątej Alei / 350 Fifth Avenue w Midtown – najbardziej ruchliwej dzielnicy handlowej nowego Jorku.

Wstęp do budynku możliwy jest przez cały rok w godzinach od 8.00 rano do 2.00 w nocy, dlatego możliwe jest podziwianie panoramy miasta zarówno w dziennym jak i nocnym wydaniu.

Po wejściu do lobby wieżowca czeka nas kontrola zbliżona do lotniskowego security check. Możemy być zmuszeni do pozostawienia niektórych przedmiotów, ze statywem włącznie.

Taras widokowy na 86 piętrze (Observation Desk) jest najwyżej położonym punktem obserwacyjnym pod gołym niebem w mieście. Przez szyby można zaś podziwiać widoki ze 102 piętra Empire State. Przy dobrej pogodzie 360-stopniowa panorama obejmuje nie tylko Nowy Jork, ale sięga i okolicznych stanów. 

Aby uniknąć długiej kolejki, bilety do ESB najlepiej kupić z wyprzedzeniem. Można zrobić to na oficjalnej stronie wysokościowca >>

Również tu najlepiej sprawdzać aktualne ceny oraz sytuację związaną z Covid-19.

Chcesz odwiedzić Empire State Building? Znajdź nocleg w pobliżu:

Artykuł Empire State Building i „najpiękniejsze samobójstwo” pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym są superwulkany
• Czy wulkan Yellowstone stanowi zagrożenie
• Gdzie się znajduje i co oznacza Strefa Śmierci Yellowstone

Według niektórych zagrożenie traktować należy jako potencjalne, według innych jest ono nieuchronne. Część naukowców uważa, że to właśnie na terenie Yellowstone może dojść do wydarzeń zmieniających diametralnie życie na Ziemi. Raczej nie za naszego życia, być może jednak całkiem niedługo. I choć potencjalne katastrofy są wodą na młyn żądnych klików serwisów prześcigających się w clickbaitach, a rychły kataklizm raczej nam nie grozi *, aktywny wulkan rozmiarów Yellowstone może działać na wyobraźnię. Pytania o jego przyszłość również nie wydają się bezzasadne.

Superwulkan Yellowstone

Wnętrze Yellowstone żyje, a życie to jest niezwykle intensywne. Pod powierzchnią parku przepływają i ulegają przeobrażeniu olbrzymie pokłady magmy, sprawiając, że kraina nieustannie kipi, pulsuje i wyrzuca na powierzchnię skrawki swego wnętrza.

To właśnie kolorowe jeziorka, gejzery i dymiące fumarole, czyniące Park Narodowy Yellowstone tak wyjątkowym, przypominają o jego wulkanicznej genezie. W istocie cały obszar jest tak zwanym superwulkanem. W przeciwieństwie do zwykłych wulkanów, ich “superbracia” są płascy, a erupcja może być tysiąc razy silniejsza i powodować nieodwracalne skutki. W Yellowstone do wielkich wybuchów dochodziło około 2 milionów lat temu, 1,3 miliona lat temu i 640 tysięcy lat temu, przy czym ostatni osiągnął maksimum skali według Indeksu Eksplozywności Wulkanicznej.

Nie wiadomo kiedy nastąpi kolejna erupcja i jak silna będzie w istocie, że do niej dojdzie trudno mieć jednak wątpliwości. Co prawda zalegająca pod superwulkanem magma nie musi eksplodować, może wylewać się stopniowo w sposób niemal nieszkodliwy. Jednak zwiększająca się okresowo aktywność sejsmiczna w obrębie parku budzi obawy, że sprawy mogą kiedyś przybrać bardziej gwałtowny przebieg.

Niektórzy wieszczą wybuch jeszcze za naszego życia. Równie dobrze może jednak nastąpić za kilkadziesiąt czy kilkaset tysięcy lat (co jest bardziej prawdopodobną opcją *). I choć dla nas to różnica zasadnicza, w skali historii świata okres niemal bez znaczenia. Gdyby do erupcji doszło, dotknęłaby nas zapewne bardziej niż wszystkie prognozowane końce świata, które jak na razie szczęśliwie udało nam się przetrwać ;) Naukowcy z Yellowstone Volcanic Observatory uspokajają jednak, że taki scenariusz na razie nam nie grozi, a prawdopodobieństwo erupcji w najbliższych kilkuset latach jest raczej nikłe.

Póki zatem wulkan daje nam szansę, warto nacieszyć się tym, co przynosi w zamian. To właśnie on odpowiada za piękne ukształtowanie terenu Yellowstone i występujące tak licznie kolorowe i dymiące atrakcje, czyniące pierwszy park narodowy na świecie tak różnorodnym i wyjątkowym. 

Strefa Śmierci Yellowstone

Wspomniana w tytule “strefa śmierci” nie ma co prawda związku z aktywnością sejsmiczną parku Yellowstone, ale i ona bywa przedmiotem sporu, a jej status pozostaje niejasny. Tym razem rzecz tyczy się prawa, a o nietypowej i problematycznej sytuacji pierwszy raz doniósł profesor Brian Kalt z Uniwersytetu Stanowego Michigan. 

O co chodzi? Otóż ze względu na uwarunkowania prawne, na obszarze 50 mil kwadratowych parku należącego do Idaho, teoretycznie nie obowiązuje żadne prawo, a każde przestępstwo tam popełnione może ujść sprawcy bezkarnie. Nawet sprawca popełnionego morderstwa nie mógłby zostać postawiony przed sądem. Jak to możliwe? 

Park Narodowy Yellowstone położony jest na terenie trzech stanów: Wyoming, Montany i Idaho. Zdecydowana większość terenu należy do Wyoming i to władzom tego stanu kongres USA przyznał jurysdykcję nad parkiem. Ponieważ jednak terytorium parku znajduje się pod administracją federalną, popełnione na jego terenie przestępstwa muszą być rozstrzygane przez sądy federalne. A według 6 poprawki do amerykańskiej konstytucji przy ściganiu przestępstw przysługuje oskarżonemu prawo do szybkiego i publicznego procesu przed bezstronnym sądem przysięgłych tego stanu i okręgu, w którym czyn został popełniony. W tym wypadku przysięgli musieliby pochodzić z terenów parku należących do Idaho. Problem w tym, że nikt tam nie mieszka, co uniemożliwia przeprowadzenie procesu zgodnego z 6-tą poprawką, a zarazem zgodnego z prawem.

Tyle teorii. W praktyce jak na razie żadnej poważnej zbrodni w “strefie śmierci“ nie odnotowano ani nie ścigano. Przypadek pewnego myśliwego pokazuje jednak, że sprawa może okazać się niejednoznaczna, a sędzia nie pozwoli podejrzanemu na uniknięcie kary z powodu wyjątkowej sytuacji geograficznej i jurysdykcyjnej Yellowstone. 

Wspomniany myśliwy w 2005 roku nielegalnie upolował łosia na terenie parku należącym do stanu Montana. Jego obrona twierdziła, że sprawa nie może być kontynuowana dopóki ława przysięgłych nie będzie złożona z mieszkańców parku w Montanie, co byłoby teoretycznie możliwe, choć niezwykle trudne. Sędzia odrzucił jednak żądanie zarządzając, że sprawca może być bez przeszkód sądzony w Wyoming z tamtejszym składem przysięgłych. 

Co jednak ciekawe, myśliwy zawarł finalnie ugodę otrzymania cztero zamiast siedmioletniego wyroku (który zapewne otrzymałby w procesie sądowym), jeśli nie wniesie apelacji w oparciu o potencjalną lukę prawną.

Sprawa jak widać nie jest jednoznaczna, a skutki niejasności prawnych bywają przewrotne. O tym czy mordercy w istocie zbrodnia uszłaby tam na sucho, dowiemy się zapewne dopiero, jeśli kiedyś do niej dojdzie.

Tyle jeśli chodzi o ciekawostki i kontrowersje związane z Parkiem Yellowstone. Jeżeli bardziej od tego typu kwestii interesuje Was zwiedzanie i krajobrazowe walory parku, zapraszam do poprzedniego wpisu >>

Źródła:

https://www.nps.gov/yell/learn/nature/volcano.htm

https://eu.usatoday.com/story/news/factcheck/2021/03/31/fact-check-yellowstones-death-zone-may-not-free-conviction/6956880002/

https://earthdata.nasa.gov/learn/sensing-our-planet/not-so-big-not-so-hot

Artykuł Wulkan Yellowstone i Strefa Śmierci pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Kiedy i dlaczego Yellowstone stał się pierwszym parkiem narodowym na świecie
• Co zobaczyć w Parku Yellowstone – jego główne atrakcje:
  • West Thumb Geyser Basin i jezioro Yellowstone
  • Mammoth Hot Springs
  • Gejzer Old Faithful
  • Wielobarwny Grand Prismatic Spring
• Dlaczego tak popularne w parku bizony bliskie były wyginięcia
• Jaka pora będzie najlepsza na odwiedzenie parku i na co uważać

Yellowstone – najstarszy park narodowy na świecie

Przekonani o wyjątkowości Yellowstone badacze, coraz głośniej mówili o potrzebie ochrony tutejszego ekosystemu. Władze okazały się ten pogląd podzielać, co zaowocowało powołaniem przez Kongres USA pierwszego parku narodowego w Stanach Zjednoczonych oraz na świecie – Parku Narodowego Yellowstone. Rzecz miała miejsce w 1872 roku za prezydentury Ulyssesa S. Granta, który akt powołujący park podpisał zaledwie po dwóch dniach.

Kluczowym punktem na drodze do stworzenia parku okazała się pierwsza sfinansowana ze środków federalnych wyprawa (wcześniej odbyło się już kilka innych ekspedycji) pod przewodnictwem geologa, Ferdinanda Haydena. W jego zespole znaleźli się nie tylko naukowcy, ale również fotograf – H. W. Jackson oraz malarz – Thomas Moran, który uwiecznił piękno Wyoming na realistycznych akwarelach. Zdjęcia i obrazy z wyprawy pomogły przekonać polityków do uczynienia Yellowstone obszarem chronionym. 

Jednym z gorących orędowników tego pomysłu był właśnie Hayden, na którego cześć nazwano jedną z najbardziej dziś znanych dolin parku.

Co ciekawe, dzieła Thomasa Morana odegrały także niebagatelną rolę w rozwoju turystyki na terenie Wielkiego Kanionu Kolorado w Arizonie >> 

Rdzenna ludność

Wspomniane ekspedycje były co prawda pionierskie pod względem poznawania tych terenów przez białego człowieka, co nie znaczy, że przed jego przybyciem pozostawały bezludne. Historia związku człowieka z Yellowstone trwa od ponad dziesięciu tysiącleci, a rejony dzisiejszego parku były domem rdzennej ludności. To tu wiele społeczności, między innymi Siuksów, Wron, Szoszonów czy Komanczów polowało, zbierało rośliny i zioła, pozyskiwało obsydian do wyrobu narzędzi, a wody termalne wykorzystywało w celach leczniczych i ceremonialnych.

Co zobaczyć w Parku Narodowym Yellowstone

Jak już wcześniej wspomniałam, Park Yellowstone zajmuje 8991 km². Na zwiedzenie tak rozległego obszaru potrzeba wiele czasu, którym rzadko kiedy dysponują przyjezdni. Najczęściej wizyta w Yellowstone ogranicza się do 2-3 dni, które, choć mogą pozostawić niedosyt, pozwalają dotrzeć do najbardziej charakterystycznych punktów, będących wizytówkami tego wspaniałego miejsca. Poniżej możecie się zapoznać z niektórymi z nich. 

West Thumb Geyser i jezioro Yellowstone

Jezioro Yellowstone

Jezioro Yellowstone jest największym i najbardziej życiodajnym zbiornikiem wodnym parku. Jego wody i zasilane nimi rzeki, zapewniają byt wielu gatunkom tutejszych roślin i zwierząt. Położone na wysokości 2376 metrów n.p.m., jest najwyżej położonym jeziorem słodkowodnym Ameryki Północnej, a po jeziorze Titicaca, drugim takim zbiornikiem na świecie.  

Co roku pod koniec grudnia jezioro Yellowstone całkowicie zamarza, a zmarzlina ustępuje dopiero pod koniec maja lub w czerwcu. Podczas naszej wizyty, mimo przyjemnej temperatury, większa jego część nadal była skuta lodem. I choć wody jeziora skrywają obszary aktywne termicznie, jego średnia temperatura pozostaje bardzo niska, nawet latem nie przekraczając 5-7 stopni Celsjusza. Jedną z manifestacji zachodzących w zbiorniku zjawisk jest choćby niepozorna, choć ciekawa formacja – Fishing Cone.

Fishing Cone 

Ów punkt na mapie Yellowstone stał się rozpoznawalny za sprawą jednej z ekspedycji (ekspedycji Washburna) i znany był jako miejsce tak zwanego “gotowania na haku”. Wędkarze łowiący ryby w jeziorze Yellowstone traktowali Fishing Cone jako ekspresową kuchenkę, w której przyrządzali rybę od razu po jej złowieniu. Umożliwiała to temperatura wewnątrz stożka, sięgająca niemal 100 stopni Celsjusza.

Swego czasu dość powszechne było robienie sobie zdjęć w kucharskich strojach, podczas poddawania złowionych ryb cieplnej obróbce. Wędkarze nierzadko ulegali przy okazji wypadkom i poparzeniu gorącą wodą. Fakt ten, jak i destrukcyjny wpływ tych popisów na samą formację sprawiły, że wędkowanie na Fishing Cone zostało zakazane.   

West Thumb Geyser Basin

Obszar West Thumb Geyser Basin sąsiaduje bezpośrednio z jeziorem Yellowstone i obfituje w termiczne atrakcje. Drewniane mosty i kładki wyznaczają niedługi szlak prowadzący między licznymi gorącymi źródłami, gejzerami  i błotnymi basenami.

• Twin Geysers – to w rzeczywistości jeden gejzer o dwóch ujściach, którego lata uśpienia przerywane są okazjonalnymi erupcjami. Ostatnia miała miejsce w roku 1999, gdy obydwa oczka wystrzeliły wodę na wysokość 23 metrów.
• Lakeshore Geyser – ten gejzer wiosną i latem znajduje się pod wodą, gdy zawitaliśmy do parku wczesną wiosną był jednak lekko widoczny.
• Abyss Pool – oznaczająca przepaść lub otchłań nazwa, nie jest w przypadku tego zbiornika przypadkowa. Abyss Pool jest bowiem najgłębszym gorącym źródłem w Yellowstone, o głębokości sięgającej 16 metrów. Zależnie od światła, przybiera barwę turkusową lub szmaragdowozieloną. Abyss Pool wchodzi w fazę aktywności co kilka lat, by w latach 1991-92 wybuchać nawet po kilka razy dziennie. Obecnie źródełko pozostaje w fazie uśpienia.
• Black Pool – choć dziś Black Pool wcale nie jest czarny, kiedyś takie właśnie sprawiał wrażenie. Panująca w nim temperatura stwarzała warunki dla rozwoju ciemnobrązowych mikroorganizmów termofilnych (dobrze znoszących wysokie temperatury), sprawiających, że całe jeziorko przybierało bardzo ciemny odcień. W 1991 roku doszło jednak do erupcji, podgrzewających wodę do zbyt wysokich temperatur, nawet dla termofili. Wraz z obumarciem mikroorganizmów zmienił się kolor zbiornika i dziś Black Pool pozostaje cichym, przejrzystym, błękitnym oczkiem wodnym.   

Mammoth Hot Springs

Mammoth Hot Springs to rozległy obszar termalny, znany przede wszystkim z malowniczych tarasów trawertynowych, powstałych w wyniku osadzania się minerałów (głównie węglanu wapnia) wymywanych ze skał przez gorącą wodę.

Barwy tarasów mogą zmieniać się sezonowo, a także zależą od temperatury wód i występujących w nich wspomnianych już wcześniej termofili. Bezbarwne oraz żółte mikroorganizmy upodobały sobie wodę najcieplejszą. Pomarańczowe, brązowe i zielone lepiej czują się w wodach chłodniejszych.

Nic jednak nie działa na wydobycie kolorów lepiej niż światło. A że tego dnia trafiliśmy na najzwyklejszą “blachę”, nie było nam dane oglądać ich w pełnej okazałości. 

Osada i fort Mammoth

We wczesnych latach istnienia parku jego ochrona okazała się słabo finansowana i niezbyt skuteczna. Wandale, kłusownicy czy złodzieje drewna panoszyli się w na jego terenie na tyle, że postanowiono zwrócić się po pomoc armii. Stacjonowała ona właśnie tych okolicach, w Forcie Mammoth, skąd wyruszała na interwencje w obronie przyrody. W 1918 roku opiekę nad parkiem przejęła specjalnie utworzona organizacja – National Park Service, która sprawuje ją po dziś dzień.

Gejzer Old Faithful

Choć gejzerów w Yellowstone jest ponad 500, zaryzykuję stwierdzenie, że jeden z nich zgarnia 80% uwagi przyjezdnych. To Old Faithful – po polsku “Stary Wierny”, nazwany tak z powodu regularnych, dających się łatwo przewidzieć erupcji. W wyniku podgrzewania wody przez zalegającą pod ziemią magmę i wytwarzanego wysokiego ciśnienia, w powietrze wyrzuca on do 30 tysięcy litrów wody, kolumną sięgającą nawet 50 metrów. Wybucha około 17 razy na dobę, a każda z erupcji jest swego rodzaju przedstawieniem. Widownia gromadzi się na specjalnie w tym celu przygotowanych ławkach, ustawionych wokół tryskającej gwiazdy. I choć ostatnimi czasy Old Faithful nie tryska już regularnie jak kiedyś, nieopodal znajdują się tablice informujące o spodziewanym czasie najbliższej erupcji, by gapie nie ominęli upragnionej atrakcji. Latem Old Faithful potrafi zgromadzić prawdziwe tłumy. 

Zabiera on publikę nawet najwyższemu aktywnemu gejzerowi na świecie – Steamboat Geyser („Parowcowi”), który potrafi wyrzucić gorącą wodę na wysokość aż 90 metrów! Znajduje się on w obszarze Norris Geyser Basin, również w parku Yellowstone. Wybucha jednak znacznie rzadziej i mniej regularnie od częściej obleganego konkurenta. Przyjezdni stawiają jak widać na pewniaka i prawdę mówiąc, trudno im się w tym przypadku dziwić.

Nieopodal gejzeru Old Faithful napotkać możemy kilka mniej znanych gejzerów oraz kolorowych oczek jak Liberty Pool, Chromatic Pool, czy bardziej znany Morning Glory Pool.

Grand Prismatic Spring

“Pryzmatyczne Źródło” to największa grupa gorących źródeł w Stanach Zjednoczonych i trzecia pod tym względem na świecie. Położona jest w zachodniej części parku w obszarze Midway Geyser Basin. To niemal jego ikona i miejsce, którego po prostu nie można w Yellowstone pominąć. Choć najbardziej imponujące zdjęcia przedstawiają źródło z lotu ptaka, z niższej perspektywy wcale wiele nie traci. Za jego bajeczne kolory odpowiadają gorącolubne mikroorganizmy, głównie sinice i archeony, a temperatura wody sięga tu 70 – 90 stopni Celsjusza.

Nazwę kojarzącą się z rozszczepieniem światła przez pryzmat nadano zbiornikowi podczas jednej z XIX-wiecznych wypraw. Od tamtego czasu miejsce nabierało popularności i dziś jego podziwianie dzielić trzeba z mniejszym lub większym tłumem chętnych. Na początku maja udało nam się jednak zrobić to w pierwszym wariancie ;)

Jak już wspomniałam, Yellowstone to ogromny obszar, a wymienione wyżej krajobrazowe unikaty to ledwie wycinek tego, co oferuje ten fantastyczny, wulkaniczny obszar. Nie wystarczyło nam czasu na odwiedzenie licznych gejzerów i kolorowych oczek, a przede wszystkim Wielkiego Kanionu Yellowstone, co traktuję jako spore uchybienie, zdecydowanie do nadrobienia :) Miejsce to, jak i wiele amerykańskich perełek zobaczyć możecie na przykład na stronie Pawła >>

Park Yellowstone – zwierzęta

Niezwykłej różnorodności geologicznej parku nie ustępuje także jego fauna. Yellowstone jest domem wielu gatunków zwierząt i największym siedliskiem dużych ssaków w kontynentalnej części USA. Spotkać można tu między innymi wilki, kojoty, niedźwiedzie brunatne, baribale i grizzly, pumy, rysie, wydry czy rosomaki, a także jelenie, mustangi, kanadyjskie owce czy kozły śnieżne. Najczęściej natkniemy się jednak na pasące się w dolinach rzek bizony, dla których tutejszy park narodowy jest jednym z ostatnich schronień w USA.

Yellowstone jest jedynym, miejscem w USA, gdzie zwierzęta te żyją nieprzerwanie od czasów prehistorycznych. W czasach, gdy Krzysztof Kolumb przybił do wybrzeży Ameryki, ich populacja na kontynencie wynosiła około 30 milionów. Dziś jest to około pół miliona, przy czym liczba ta i tak może cieszyć zważywszy na fakt, iż nieco ponad sto lat temu tak liczny wcześniej gatunek, bliski był wyginięcia.

Rdzenni mieszkańcy Ameryki polowali na bizony niemal “od zawsze”. Pozyskane mięso, tłuszcz i skóry zwierząt były istotne dla przeżycia wielu plemion. Dawne sposoby polowań nie pozwalały jednak na znaczne przetrzebienie bizonich stad i nie ingerowały w wyraźny sposób w ich populację. 

Sytuacja uległa zmianie wraz z pojawieniem się europejskich osadników. Ich przybycie to początek masowych polowań dla lukratywnego handlu skórami i futrem oraz pozyskania ziemi pod uprawę i wypas bydła. 

Wędrujące równinami, dużych rozmiarów zwierzęta, stały się łatwym celem dla posiadaczy broni palnej. Początkowo byli nimi tylko osadnicy, z czasem jednak broń trafiła także do rdzennej ludności, znacznie zwiększając jej skuteczność.

Sytuacji zwierząt nie sprzyjała też budowa linii kolejowej. Trakcje przecinały ich wędrowne szlaki, rozdzielały stada i ułatwiały zadanie żądnym futra myśliwym. A ci potrafili prześcigać się w krwawych zdobyczach, zyskując nie tylko trofea, ale i sławę. Jak choćby wojskowy zwiadowca William Cody, który po zabiciu kilku tysięcy bizonów, przeszedł do historii jako słynny Buffalo Bill. 

Wybijanie bizonów na szeroką skalę stało się także niechlubnym sposobem walki z rdzenną ludnością i przejmowania ziem, z którymi była ona dotychczas związana. Nie było tajemnicą, że bez bizonów wiele plemion nie będzie w stanie egzystować, a działanie w imię maksymy “Kill Every Buffalo You Can! Every Buffalo Dead Is an Indian Gone” ochoczo sankcjonowały ówczesne rządy Stanów Zjednoczonych.

I tak trzydziestomilionowa niegdyś populacja bizonów, u schyłku XIX wieku liczyła zaledwie około tysiąca osobników, znajdując się na granicy wymarcia. Wówczas zaczęto jednak podejmować działania mające uchronić gatunek przed wyginięciem. Dużymi zasługami wykazał się na tym polu Teodor Roosevelt, którego prezydentura odegrała niebagatelną rolę w ochronie amerykańskiej przyrody.

Bizony to największe ssaki lądowe Ameryki Północnej. Waga tych stworzeń potrafi osiągnąć niemal tonę. I choć pasące się na łąkach “ciężarówki” sprawiają wrażenie powolnych, czy wręcz flegmatycznych, potrafią rozwinąć prędkość ponad 50 km na godzinę, radząc sobie doskonale na lądzie jak i w wodzie. Nie warto zatem drażnić tych spokojnych zazwyczaj zwierząt, gdyż w starciu z ich gniewem, nasze szanse będą marne. 

Kiedy jechać do Yellowstone i zwiedzać park

I tu przejdźmy do pytania kiedy najlepiej zwiedzać park Yellowstone. Odpowiedź, jak zwykle bywa, nie jest jednoznaczna. Wszystko zależy od tego na czym najbardziej nam zależy i na jakie jesteśmy gotowi kompromisy. Bo w przypadku tak popularnych atrakcji, bez owych kompromisów się nie obejdzie. Pod kątem temperatury, a także dostępności parku i szlaków najwygodniejszą porą będzie lato. Zapewne się z tym zgodzicie, podobnie jak ¾ turystów, którzy przybędą tu właśnie w tym czasie. Choć teren Yellowstone jest rozległy, przy głównych atrakcjach oznacza to tłumy. Trudniej będzie także zarezerwować kempingi czy hotele w okolicy, co znajdzie odbicie w ich wyższych cenach.

Zimą w Yellowstone turystów prawie nie uświadczysz. Podobnie jak i wielu parkowych atrakcji, które ze względu na zalegający śnieg są po prostu niedostępne.

Sensowne wydają się więc późna wiosna oraz wczesna jesień. I myślę, że w te okolice  warto celować szczególnie. Trzeba jednak mieć na uwadze, że pogoda będzie loterią, co ma swoje dobre jak i złe strony. Należy również uwzględnić kwestię dostępności dojazdów do parku, która szczególne znaczenie ma w przypadku roadtripu.

Do parku Yellowstone prowadzi 5 dróg dojazdowych, z czego tylko jedna, numer 89, jest dostępna przez cały rok. Pozostałe wjazdy udostępniane są zależnie od panujących warunków, co każdego roku wygląda inaczej. Dlatego daty otwarcia przejazdów najlepiej śledzić bezpośrednio na stronie parku, gdzie są na bieżąco aktualizowane >>

Odwiedziliśmy park z początkiem maja i możemy mówić o sporym farcie, gdyż droga która była na naszej trasie najbardziej optymalna, otwarta została dokładnie w dzień naszego przyjazdu. Ubite wzdłuż niej hałdy śniegu przypominały, że zima nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa, a w samym parku przeżyliśmy 4 pory roku, co dla niektórych może być atutem, dla innych… wręcz przeciwnie.

Park narodowy Yellowstone jest „nieco” oddalony od popularnych tras roadtripów po zachodnim wybrzeżu USA. Jednak jego odwiedzenie warte jest każdego nadłożonego kilometra.

Czym jest tzw. strefa śmierci i czy grozi nam wybuch wulkanu Yellowstone? >>

Zobacz więcej niezwykłych miejsc w USA >>

Żródła:

• West Thumb Geyser Basin Guide, Yellowstone Association 2012
• Mammoth Hot Springs Trail Guide, Yellowstone Association 2012
• Tablice informacyjne na terenie parku
• https://www.nps.gov/yell/learn/nature/bison.htm
• https://www.theatlantic.com/national/archive/2016/05/the-buffalo-killers/482349/

Artykuł Park Yellowstone – królestwo gejzerów i bizonów pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Rhyolite ghost town

Dziś nie ma ich już w ogóle, podobnie jak i większości zabudowań, z których zachowały się jedynie pozostałości kilku z nich:

• dworca Las Vegas & Tonopah Depot,
• szkoły której budynek ukończono gdy większość potencjalnych uczniów opuściła już miasto,
• Overbury Building – centrum finansowo biznesowego z elektrycznym oświetleniem i instalacją hydrauliczną – luksusami jak na tamte czasy,
• dwuizbowego budynku wzniesionego jako rezydencja, służącego w rzeczywistości za burdel.

Dworzec w Rhyolite

W Rhyolite

W Rhyolite

Budynkiem zasługującym na szczególną uwagę jest jednak Tom Kelly’s Bottle House – dom wzniesiony, jak jego nazwa wskazuje, z samych butelek. Mieszcząca trzy pokoje konstrukcja jest dobrze zachowana, a w ostatnich latach dom z butelek pełnił funkcję sklepu z osobliwościami.

Tom Kelly’s Bottle House w Rhyolite

Tom Kelly’s Bottle House w Rhyolite

Goldwell Open Air Museum i Ostatnia Wieczerza

Rhyolite bardzo wyróżnia się na tle innych opuszczonych miast. To bowiem nie tylko ghost town, ale także otoczona pustynią Amargosa nieco osobliwa galeria sztuki. Od 1984 roku funkcjonuje tu Goldwell Open Air Museum”, którego działalność zapoczątkowało zainstalowanie pokaźnych rozmiarów rzeźby przez belgijskiego artystę polskiego pochodzenia, Alberta Szukalskiego.

Rzeźba to mroczna interpretacja obrazu Leonarda da Vinci „Ostatnia Wieczerza” o tym samym zresztą tytule. Ludzkich rozmiarów duchy Szukalski tworzył przy udziale żywych modeli. Aby uzyskać postaci duchów o ludzkich wymiarach, Szukalski odział modeli w płótno nasączone gładzią murarska i ustawił ich na podobieństwo „Ostatniej Wieczerzy”. Kiedy gładź wyschła, modeli usunięto, pozostawiając sztywny „całun”, który ich otaczał. Szukalski pokrył też figury włóknem szklanym, aby uodpornić je na działanie pogody.

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Wkrótce do Ostatniej Wieczerzy dołączyły kolejne instalacje jak Ghost Rider czy Desert Flower (tego samego autora), Lady Desert: The Venus of Nevada (dr. Hugh Heyrman), Icara (Dre Peeters), Tribute to Shorty Harris (Fred Bervoets) czy Sit Here! Sofie Siegmann w formie kolorowej, jak żywcem wyjętej z Barcelony ławki.

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

The beauty of decay, czyli piękno upadku

Znajduje się tu również instalacja będąca częścią szerszego projektu, którego początków szukać należy w Europie, a konkretnie w holenderskim Speeltheater. W wielkim skrócie Goldwell Openair Museum służy tymczasowo za umieralnię… dla kukieł. Może i brzmi abstrakcyjnie, ale doskonale wpisuje się w specyfikę tego i tak nieco oderwanego od rzeczywistości miejsca.

Kukły powołał do życia niejaki Onny Huisink. Wykonane z worków na ziemniaki i starych ubrań przez jakiś czas realizowały się na deskach teatru. Gdy czas ich kariery przeminął, nowe życie zaczęły wieść w europejskich oraz amerykańskich galeriach i muzeach, gdzie miały również przechodzić konserwację.

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Nie dotyczyło to jednak kukieł z przedstawienia “The Starmaker”, dla których scenariusz przewidziano zgoła odmienny. Otóż w kilku miejscach na świecie realizuje się właśnie ich “ostatnia scena”. Pozostawiono je bowiem na pastwę skrajnych warunków klimatycznych, owadów, dzikich zwierząt oraz ludzi, by obserwować i rejestrować ich niszczenie i upadek. Rejestrować go można w różnych formach, a właściciele Speeltheater zachęcają do przesyłania im zdjęć i filmów dokumentujących aktualny stan instalacji, by obserwować stopnie jej rozkładu przez lata. Kukły solidarnie niszczeją więc w Hiszpanii, Holandii, w Londynie oraz Seattle, a ostatnio również w Rhyolite.  Więcej na temat projektu >>

Lubisz opuszczone miejsca albo podobne klimaty? Zajrzyj też do:

Opuszczone miasta USA – ghost town niejedno ma imię >>

Bodie – opuszczone miasto, w którym zatrzymał się czas >>

Oatman – ghost town i dziewczyna z tatuażem >>

Deadwood i gorączka złota w Black Hills >>

Flagstaff – duchy Arizony >>

El Castillo – Pałac w Bajo Mono w Panamie >>

Kościoła św. Jerzego w wiosce Lukova w Czechach >>

Artykuł Rhyolite – sztuka w opuszczonym mieście Doliny Śmierci pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Choć dla wielu miejscowości przy Route 66 upływ czasu nie okazał się łaskawy, są miejsca dla których położenie przy historycznej trasie stało się zbawienne. Doskonałym przykładem jest Oatman, opuszczone miasto, do którego trasa wiedzie przez niezwykle widokowe Black Mountains, kontrastujące z krajobrazem pobliskiej pustyni Mojave.

Oatman położone jest w jednym z najsurowszych fragmentów zachodniej Arizony. Skromna osada istniała tu jednak na długo przed 1900 rokiem, choć nie wiadomo z jakiego powodu przybysze osiedli w niegościnnych Black Mountains, w których tak ciężko było przetrwać.

Okolice Oaman

Olive Oatman fot. Benjamin F. Powelson, Wikimedia Commons

Olive Oatman – dziewczyna z tatuażem

Miejscowość występowała pod kilkoma innymi nazwami zanim w 1909 roku zyskała obecną, upamiętniającą zmarłą w 1903 roku Olive Oatman, znaną jako “kobieta z tatuażem”. Olive uprowadzona jako dziecko przez plemię Yavapai, odbita została przez członków plemienia Mohave oraz adoptowana przez ich wodza. Dziewczyna otrzymała nowe imię, a życie wśród indiańskiej rodziny okazało się dla niej szczęśliwym. Jako znak przynależności do rdzennych mieszkańców, jej ciało zdobił niebieski, plemienny tatuaż. Tym samym stała się pierwszą wytatuowaną białą kobietą w Ameryce Północnej. W wyniku ingerencji brata Olive Oatman opuściła rodzinę Mohave i wróciła do “cywilizacji” oraz dawnego stylu życia. Nie raz jednak wspominała, że tylko życie wśród plemienia Mohave dało jej wolność i szczęście.

Rozwój miasta

Około 1906 roku miejsce przekształciło się w typowe boom-town zakładane w pobliżu odkrytych złóż złota. Jak większość podobnych miast tego okresu służyło jako zaplecze górników pracujących w okolicznych kopalniach i podobnie jak one opustoszało wraz z przetopieniem wszystkich złotych grudek. W szczytowych latach miasto było metropolią z populacją przekraczającą 20 000 osób.

W Oatman

W Oatman

Hotel Oatman

W 1921 roku miasto strawił pożar, z którego ocalał jedynie stojący do dziś i uznawany za najważniejszy zabytek w tych okolicach, dwupiętrowy Oatman Hotel. Po tragedii domy odbudowano, a większość mieszkańców opuściła miasteczko dopiero w latach 60-tych XX wieku.

Oatman Hotel najbardziej znany jest z historii o tym, że noc poślubną spędzili w nim Clark Gable i Carole Lombard, swego czasu najgorętsza aktorska para. Sentyment sprawiał, że niejednokrotnie wracali do pokoju na piętrze, który udostępniany jest obecnie zwiedzającym. W Oatman mawiają, że duchy kinowego amanta i jego żony nadal odwiedzają miejsce, z którym wiązało się tak wiele miłych dla nich wspomnień. Problem w tym, że historia o namiętnej nocy poślubnej została prawdopodobnie wymyślona przez właścicieli hotelu. Wątpliwości budzi zarówno niespójność dat, jak i rozbieżność z informacjami podawanymi przez ówczesną prasę. Nie oznacza to jednak, że para nigdy nie bywała w Oatman. Aktora widywano bowiem przy pokerowym stole, oddającego się grze z miejscowymi górnikami. Chyba, że i te doniesienia to tylko echa miejscowej legendy.

Oatman Hotel w Oatman

W Oatman

Atrakcja turystyczna

Oatman możemy zaliczyć do tak zwanych semi – ghost town, miast częściowo opuszczonych. Obecnie nadal mieszka w nim około 150 osób i jak na miasto wymarłe bywa zadziwiająco żywe, zwłaszcza w weekendy. Mieszkańcy wystawiają stragany z pamiątkami wzdłuż dwóch głównych ulic, a niektórzy z nich biorą udział w inscenizowanych pojedynkach.  Gdyby nie Route 66, miejsce podzieliłoby zapewne los wielu miasteczek pochłoniętych przez pustynne piaski. Na fali renesansu zainteresowania legendarną drogą i historią USA, Oatman zyskało jednak na popularności wśród poszukiwaczy atmosfery “Dzikiego Zachodu”. Jest to zatem miejsce o dość turystycznym charakterze. Doświadczania tego charakteru można jednak uniknąć przyjeżdżając tu pod wieczór, jak było w naszym przypadku. Gdy zapada zmierzch miasto wydaje się faktycznie wymarłe i nabiera więcej cech ”ghost” niż “town”.

Dzikie osły z Oatman

Jedyne, czego można żałować odwiedzając to miejsce po zachodzie słońca, to fakt, że nie spotka się grupy dzikich osłów przechadzających się jego ulicami. Ta grupa to odłam pokaźnego stada żyjącego w pobliskich wzgórzach. Zwierzęta są potomkami osłów sprowadzonych przez górników do pracy w tutejszych kopalniach. W ciągu dnia schodzą do miasta w poszukiwaniu jedzenia i opuszczają je wraz z ostatnimi potencjalnymi dokarmiaczami.

Lubisz opuszczone miejsca albo podobne klimaty? Zajrzyj też do:

Opuszczone miasta USA – ghost town niejedno ma imię >>

Bodie – opuszczone miasto, w którym zatrzymał się czas >>

Rhyolite – sztuka w opuszczonym mieście Doliny Śmierci >>

Flagstaff – duchy Arizony >>

El Castillo – Pałac w Bajo Mono w Panamie >>

W Oatman

W Oatman

Wieczór w Oatman

Wieczór w Oatman

W Oatman

W Oatman

W Oatman

W Oatman

Wieczór w Oatman

W Oatman

Artykuł Oatman – ghost town i dziewczyna z tatuażem pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Jego dzieje sięgają roku 1859, gdy wraz z wybuchem Kalifornijskiej Gorączki Złota przybyła tu grupa poszukiwaczy dowodzona przez W.S. Bodey’a. Po odkryciu złotych grudek założyli prowizoryczny obóz, który z czasem przekształcił się w świetnie prosperujące, pokaźnych rozmiarów miasto.

Nazwa miasta

Pierwotnie jego nazwa brzmiała dokładnie tak, jak nazwisko jego założyciela – Bodey. Kiedy jednak miejscowy malarz, Bob Howland, otrzymał zlecenie postawienia znaku drogowego z nazwą jednej z pierwszych stajni, najwyraźniej poniosła go wyobraźnia i znak przyjął formę “Bodie Stable”. Mieszkańcy dość szybko docenili odmienne brzmienie i tak w roku 1862 Bodey zmieniło się z Bodie.

Bodie w latach świetności

W 1877 roku w miasteczku otwarto pierwszy sklep, działający jednocześnie jako poczta, a dwa lata później Bodie doczekało się pierwszego wydania lokalnej gazety. W czasach świetności miasto zapewniało rozrywkę w aż 65 saloonach i mogło poszczycić się wszystkim, co świadczyło wówczas o miejskim statusie. Miało więc Bodie linię kolejową, szkoły, hotele, kościoły, sklepy, więzienie, a nawet zastępy straży pożarnej. Nie brakowało tu gwarnej dzielnicy czerwonych latarni a nawet Chinatown. Niektóre z tutejszych lokali serwowały ciepłe posiłki o każdej porze. Podróżując po Stanach szybko przekonacie się, że nawet w obecnych czasach to rzadko spotykany luksus ;)

Ponadto zainwestowano tu w transmisje energii elektrycznej z oddalonego o kilka mil Green Creek. W ten sposób Bodie stało się pierwszym miastem na świecie wykorzystującym energię dostarczaną za pomocą napowietrznej linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia.

Jak na miasto z czasów gorączki złota przystało, Bodie przyciągało wszelkiej maści wyjętych  spod prawa. Ściągali tu rewolwerowcy, alfonsi, prostytutki, szulerzy i oszuści, a każdy liczył na odgryzienie kawałka złotego tortu. Miasto cieszyło się zatem nienajlepszą reputacją, ale i wzbudzało respekt, a “bad man from Bodie” uważani byli za gorszych niż skądkolwiek indziej.

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Upadek Bodie

Z początkiem XX wieku miejsce liczące w swym złotym okresie 7-8 tysięcy mieszkańców zaczęło się wyludniać. Nawracające pożary, Wielki Kryzys, prohibicja i brak nowych złóż – to wszystko przyczyniło się do jego upadku. Stację kolejową zamknięto w 1917 roku, a w 1942 to samo spotkało ostatnią kopalnię.

Największe spustoszenie poczyniły w mieście nawracające pożary. Szczególnie największy, w 1932 roku, zaprószony przez małego chłopca bawiącego się zapałkami. Ogień strawił większość populacji i blisko 90% zabudowań, pozostawiając miasto w stanie, w którym możemy oglądać je dziś. 

Ocalałe budynki zostały odpowiednio opisane i żaden z nich nie pozostaje anonimowy. Mapę miasta wraz z informacją o tym do kogo należały poszczególne domostwa znajdziecie tu >>

Ostatni mieszkańcy opuścili Bodie w latach 60-tych, jednak miasto choć porzucone, nie zostało zapomniane. Wraz z odejściem ostatniego mieszkańca objęto je ochroną, nadając mu statut najpierw stanowego, a ostatecznie Narodowego Parku Historycznego. Dlatego w przeciwieństwie do miast widm niszczejących pod gorącym piaskiem, Bodie to jedno z najlepiej zachowanych opuszczonych miast na świecie. Warto zaznaczyć, że ochrona nie wiązała się z ingerencją w charakter opuszczonych budynków, pozostawiając je takimi, jakimi porzucili je ostatni mieszkańcy. Do chwili obecnej przetrwało tu aż 110 budynków strzeżonych nie tylko przez amerykańskie władze, ale i duchy byłych mieszkańców.

Kto straszy w Bodie?

Bodie, jak na porządne ghost town przystało, ma również nawiedzające je duchy i krążące o nich legendy. Kto zatem straszy w Bodie?

Znana jest historia człowieka, który krótko po wielkim pożarze zastrzelił swoją żonę. Trzech mężczyzn dokonało samosądu na mordercy, w wyniku którego pożegnał się on z życiem. Od tego czasu owi mężczyźni nie mogli już spać spokojnie. Nawiedzał ich ponoć regularnie duch zabitego przez nich mordercy, aż do czasu, gdy po kolei zmarli z powodu tajemniczych chorób.

“Anioł Bodie” to z kolei dziewczynka, która zginęła przypadkowo uderzona kilofem przez jednego z górników. Utożsamiana jest ze zmarłą w wieku trzech lat Evelyn Myers, która miała ponoć w zwyczaju opuszczanie swego grobu. Historię tę potwierdzał jeden z mieszkańców, który odwiedzając cmentarz ze swoją córką zauważył, że bawi się ona i rozmawia z niewidzialną istotą tuż przy grobie Evelyn.

Jest jeszcze pochodząca z Chin pokojówka, pracująca dla lokalnego biznesmena, której duch ukazywał się po śmierci w dziecięcej sypialni.

Przede wszystkim jednak, według legendy duchy dawnych mieszkańców strzegą pozostawionego w Bodie mienia i rzucają klątwę na każdego, kto odważy się przywłaszczyć sobie choćby kamyk. Podania te traktować można oczywiście z przymrużeniem oka, jednak liczba odsyłanych do Bodie przedmiotów wraz z przeprosinami, skłania do zastanowienia czy aby na pewno nie jest to podejście zbyt pochopne ;)

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Informacje praktyczne:

• Przez większą część roku w Bodie panuje upał. Wysokie położenie sprawia, że wiatr bywa tu przeszywający, a czasem również zimny. Słońce operuje tu jednak bardzo mocno, dlatego woda i ochrona przeciwsłoneczna okażą się bardzo przydatne.
• Wstęp na teren Parku Historycznego kosztuje 8$. Z dużym prawdopodobieństwem nikt nie będzie pobierał tej opłaty fizycznie, co nie znaczy, że nie jesteśmy do niej zobligowani. Mieszkańcy USA działają na nieco odmiennym od naszego poziomie zaufania i opłaty za wstęp dokonywane samodzielnie nie należą tam do rzadkości. Aby uiścić opłatę należy wyjąć ze skrzynki niewielki formularz, wypełnić go i załączyć odpowiednią kwotę. Pieniądze przeznaczane są na utrzymanie parków oraz ich infrastruktury.
• Najlepszą bazą wypadową do Bodie jest oddalone o niespełna 20 km Bridgeport, w którym można spędzić noc.

Poznaj więcej opuszczonych miast Ameryki >>

Więcej zdjęć z opuszczonego miasta:

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Cmentarz w Bodie

Bodie, opuszczone miasto w Kalifornii

Artykuł Bodie – opuszczone miasto, w którym zatrzymał się czas pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Przyczyn opuszczania miast jest wiele. Wojny, katastrofy, klęski żywiołowe czy względy ekonomiczne. W żadnym jednak kraju na świecie ludzie nie porzucili tylu domostw, osad i miasteczek, co w Stanach Zjednoczonych. Zjawisko to miało związek przede wszystkim z wybuchem XIX-wiecznej gorączki złota, gdy masowo budowano kopalnie cennego kruszcu, a wokół nich naprędce wznoszono górnicze miasteczka, które pustoszały wraz z wyeksploatowaniem okolicznych złóż. I choć przede wszystkim mówi się tu o gorączce złota, nie inaczej było w kwestii wydobycia srebra, miedzi, uranu, ołowiu czy węgla. Gwar osad ustawał wraz z oczyszczeniem okolicy z cennego kruszcu. Czasem pustoszały dosłownie w ciągu jednej nocy, pozostawiane na pastwę wiatru i niesionego nim piasku, by przeobrazić się w pustynne widma.

Pojęcie “ghost town” nie jest ścisłe i kryje w sobie miejsca niemal zupełnie zrównane z ziemią, jak i te całkiem opuszczone, jednak z wyraźnymi śladami zabudowań. Można mówić także o tak zwanych semi ghost towns, które zaznały znacznego spadku demograficznego, pozostała w nich jednak niewielka grupa mieszkańców.

Bodie Ghost Town, Kalifornia

Otoczone górami opuszczone Bodie położone jest w hrabstwie Mono, we wschodniej części łańcucha Sierra Nevada na wysokości 2500 m n.p.m. Historia Bodie sięga roku 1859, gdy na fali gorączki złota przybyła tu grupa poszukiwaczy dowodzona przez W,S. Bodey’a. Po odkryciu złotego kruszcu założyli prowizoryczny obóz, który z czasem przekształcił się w dobrze prosperujące, pokaźnych rozmiarów miasto. 

W czasach świetności Bodie mogło poszczycić się aż 65 saloonami, a także wszystkim, co wówczas świadczyło o miejskim statusie jak linia kolejowa, szkoły, hotele, kościoły, sklepy, więzienie, a także straż pożarna. Nie brakowało tu dzielnicy czerwonych latarni a nawet własnego Chinatown. Do tego niektóre z tutejszych lokali serwowały ciepłe posiłki o każdej porze. Jeżdżąc po Stanach i odwiedzając miasteczka zamknięte na cztery spusty po 21.00 zrozumiecie jak wiele to znaczy ;)

Z początkiem XX wieku miasto liczące w szczytowym momencie 7-8 tysięcy mieszkańców zaczęło się wyludniać. Nawracające pożary, Wielki Kryzys, prohibicja i brak nowych złóż – to wszystko przyczyniło się do jego ostatecznego upadku. Ostatni mieszkańcy opuścili Bodie w latach 60-tych, jednak miasto choć porzucone, nie zostało zapomniane. Wraz z odejściem ostatniego mieszkańca objęto je ochroną, nadając mu statut najpierw stanowego, a ostatecznie Narodowego Parku Historycznego. Dlatego w przeciwieństwie do miast widm niszczejących pod gorącym piaskiem, Bodie stanowi jedno z najlepiej zachowanych opuszczonych miast na świecie. Do chwili obecnej przetrwało tu aż 110 budynków strzeżonych nie tylko przez amerykańskie władze, ale i duchy byłych mieszkańców.

Według legendy duchy dawnych mieszkańców strzegą pozostawionego w Bodie mienia i rzucają klątwę na każdego, kto odważy się przywłaszczyć sobie choćby kamyk. Dzięki tak skrupulatnej ochronie Bodie pozostaje jednym z najwspanialszych miast – widm na świecie. Warto zaznaczyć, że ochrona nie wiązała się z ingerencją w charakter opuszczonych budynków, pozostawiając je takimi, jakimi porzucili je ostatni mieszkańcy. Dlatego możemy spojrzeć na miasto ich oczami, bez wrażenia, że bierzemy udział w skrojonej pod turystów szopce. A do takich miejsc jeszcze dojdziemy ;)

Więcej zdjęć i historii z Bodie >>

Rhyolite – sztuka w opuszczonym mieście

W okolicach dzisiejszego Rhyolite złoto odkryte zostało w roku 1904, a rok później miasteczko powołano do życia. Jego nazwa pochodzi od ryolitu, powszechnego tu minerału zawierającego dużo cennego kruszcu. Jednak już w roku 1906, gdy trzęsienie ziemi zniszczyło finansową dzielnicę ówczesnego San Francisco fundusze dla kopalni w Nevadzie zostały wstrzymane. Miasto, które w ekspresowym tempie zyskało 5 – 8 tysięcy mieszkańców zaczęło równie szybko podupadać. Produkcja złota spadła drastycznie, a wraz z nią populacja Rhyolite. Do 1920 roku z kilku tysięcy mieszkańców pozostało zaledwie 14.

Dziś w Rhyolite zobaczyć możemy pozostałości kilku budynków, spośrod ktorych na szczególnąuwagę zasługuje Tom Kelly’s Bottle House – dom wzniesiony, jak jego nazwa wskazuje, z samych butelek. Mieszcząca trzy pokoje konstrukcja jest dobrze zachowana, a w ostatnich latach dom z butelek pełnił funkcję sklepu z osobliwościami.

Goldwell Open Air Museum i Ostatnia Wieczerza

Rhyolite bardzo wyróżnia się na tle innych opuszczonych miast. To bowiem nie tylko ghost town, ale także dość osobliwa galeria sztuki otoczona pustynią Amargosa. Od 1984 roku funkcjonuje tu Goldwell Open Air Museum, którego działalność zapoczątkowała instalacja pokaźnych rozmiarów rzeźby przez belgijskiego artystę Alberta Szukalskiego.

Rzeźba to mroczna interpretacja obrazu Leonarda da Vinci „Ostatnia Wieczerza” o tym samym zresztą tytule. Ludzkich rozmiarów duchy Szukalski tworzył przy udziale żywych modeli. Wkrótce do „Ostatniej Wieczerzy” dołączyły kolejne instalacje. Zobacz więcej instalacji w Rhyolite >>

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Goldwell Open Air Museum w Rhyolite

Dworzec w Rhyolite

W Rhyolite

Rhyolite było największym miastem położonym w obszarze upalnej Doliny Śmierci. Death Valley skrywa jednak więcej śladów osad pozostawionych na pastwę żarzącego z gorąca piasku, jak choćby Death Valley Junction, Skidoo, Ballarat czy Panamint City. Nieopodal tego ostatniego odnaleźć zaś można jeden z najciekawszych obiektów historyczno-architektonicznych całego obszaru.

Wildrose Charcoal Kilns

Kamienne piece do wypalania węgla wybudowane w 1877 roku przez Modock Consolidated Mining Company miały zapewnić opał dla położonych nieopodal kopalni srebra. Ich wnętrza wypełniano pniami sosnowymi i poddawano spalaniu przez sześć do ośmiu dni oraz suszeniu przez pięć kolejnych. Tak otrzymany węgiel transportowano do kopalni.

Ustawionych w rzędzie dziesięć piecy w kształcie uli, wysokich na blisko 8 metrów, stanowi najlepiej zachowany kompleks tego typu konstrukcji w zachodnich Stanach Zjednoczonych. Mimo, że tutejsze ziemie eksploatowano ze srebra do około 1900 roku, korzystanie z kamiennych piecy zakończyło się najprawdopodobniej już w roku 1879, co oznacza, że ich użytkowanie nie przekroczyło trzech lat. Być może w tym właśnie tkwi sekret ich niemal nienaruszonego stanu. Co jednak niesamowite, mimo że ostatnie sosny spalono w nich blisko 130 lat temu, zapach ich wnętrza sugeruje jakby upłynął ledwie tydzień. Wydając w środku różne odgłosy, dostrzec można ponadto niesamowitą akustykę. Przypadkowo sprawdzone :)

Wildrose Charcoal Kilns – stare piece węglowe w Dolinie Śmierci

Wildrose Charcoal Kilns – stare piece węglowe w Dolinie Śmierci

Choć nie zachowały się prawie żadne dokumenty z czasów funkcjonowania kamiennych piecy, wiadomo że ich pracowników zasilała rdzenna amerykańska ludność oraz Chińczycy. Znana jest tylko jedna wzmianka o osadzie Wild Rose, w której mieszkali. Pozostałości Wild Rose zasypały jednak pustynne piaski, a jej dokładne położenie nie jest dziś znane.

Podobne kamienne piece, choć nie tak dobrze zachowane, odnajdziecie także we Frisco, jednym z wielu miast-widm stanu Utah.

Grafton

Większość dzisiejszych ghost towns powstało w czasach gorączki złota jako osady górnicze, a ich mieszkańcy pracowali najczęściej w przy wydobyciu surowców w kopalniach. W przypadku Grafton było jednak inaczej. Podobnie jak stolica stanu Utah – Salt Lake City, osada została założona przez przybyłych na te ziemie Mormonów. Okolica nie była przyjazna osadnikom, a twarda, nieurodzajna ziemia nie zwiastowała zebrania plonów. Mimo to pojawił się pomysł, by przy zastosowaniu nawadniania  wykorzystać połacie jałowych ziem pod uprawę bawełny. Idea padła na podatny grunt i tak, w dolinie rzeki Virgin, rok po roku wyrastały nowe osady: Virgin (1857), Grafton (1859), Adventure (1860), Northup (1861), Rockville i Springdale (1862). Część z nich dotrwała naszych czasów, losu tego nie podzieliło jednak Grafton.

Miasteczku od początku jakby brakowało szczęścia. Nowoprzybyli farmerzy tak gorliwie eksploatowali ziemię pod uprawę bawełny, że zapomnieli o obsianiu jej kukurydzą czy trzciną, pozwalającą na wyżywienie siebie i ich rodzin. Sytuacji nie poprawiło wylanie “dziewiczej rzeki”, które niemal zmyło drewnianą osadę. W wyniku powodzi ocalali osadnicy przenieśli się milę dalej, gdzie dziś możemy oglądać to, co z Grafton pozostało.

Opuszczone Grafton

Opuszczone Grafton

Opuszczone Grafton

Opuszczone Grafton

Zmiana lokalizacji miasteczka nie przerwała jednak pasma jego kłopotów. Budowane na rzece zapory były zmywane kilka razy w roku, a co za tym idzie nawadnianie gleby wiązało się z olbrzymim nakładem pracy. Mormoni cieszyli się jednak dobrym zdrowiem, a ziemia rodziła całkiem zadowalające plony. Dzięki temu społeczność mogła oddawać się temu, co stanowiło kluczowy element jej życia – tańcom i muzyce. Nawet w trudnych czasach każdy piątek zarezerwowany był dla tych właśnie aktywności.

Pierwszy raz miasto zostało opuszczone w 1866 roku, gdy ludność ze wszystkich okolicznych osad zwołana została do Rockville, by zmobilizować siły przeciwko zamieszkującemu te ziemie “od zawsze” plemieniu Nawaho >> Dwa lata później, gdy atmosfera nieco ostygła, osadnicy wrócili do swoich domów. Grafton coraz gorzej znosiło jednak nawiedzające je regularnie powodzie. Gdy w okolicy zaczęto prace nad nowym kanałem – Hurricane, osadnicy z Grafton ruszyli pomóc w jego budowie, przy okazji coraz liczniej zasiedlając powstałe w okolicy miasto o tej samej nazwie. Grafton stopniowo się wyludniało, by w latach 40 XX wieku opustoszeć zupełnie.

Dziś po Grafton pozostały zaledwie 4 opuszczone budynki, choć zachowane w dobrym stanie. To kościół, w którym zarazem mieściła się szkoła, dwa domy mieszkalne oraz stodoła. Klimat dopełnia zawieszona na drzewie huśtawka poskrzypująca przy podmuchach wiatru. Nieopodal, u podnóża czerwonych skał znajduje się miejscowy cmentarz, robiący niesamowite wrażenie zwłaszcza w obliczu nadchodzącej burzy.

Cmentarz w Grafton

Cmentarz w Grafton

Okolice Grafton

Okolice Grafton

Grafton zdecydowanie nie należy do popularnych atrakcji. Panuje tu cisza i spokój. Co ciekawe, kręcono tu między innymi The Old Arizona – pierwszy film dźwiękowy nagrywany poza studiem.

Ed’s Camp i opuszczona Route 66

Ed’s Camp trudno zakwalifikować jako typowe miasteczko, nie wymyka się jednak szerokiej definicji obejmującej amerykańskie ghost towns. To pustynna oaza przy niegdyś najważniejszej, a nadal najsłynniejszej drodze Ameryki – Route 66. Założony przez Lowella “Eda” Egartona obóz zapewniał usługi typowe dla większości małych miasteczek na Route 66. Żywność, paliwo, naprawy samochodowe, zakwaterowanie, łazienki i parking dla przyczep. W latach świetności  Drogi 66 przydrożne osady powstawały w niesamowitym tempie, jednak to Ed’s Camp dorobił się miana “the coolest spot on the desert”.

Ed był miejscowym górnikiem i najmował się w okolicznych kopalniach, najwyraźniej jednak stwierdził, że więcej złota znajdzie poza nimi. I niewiele się pomylił, gdyż Ed’s Camp okazał się świetnie prosperującym interesem. Do czasu gdy rolę legendarnej route 66 przejęła międzystanowa sieć autostrad, czyniąc tę pierwszą coraz rzadziej uczęszczaną, a przydrożne usługi zbędnymi. Dziś pobocza Historic Route 66 usłane są opuszczonymi miejscowościami, a także pojedynczymi motelami, restauracjami i  stacjami benzynowymi, które nie doczekały się lepszych czasów.

Ed’s Camp przy Route 66

Oatman – dzikie osły i gorączka złota w Arizonie

Dla miejscowości przy Route 66, będących przede wszystkim zapleczem dla podróżnych i ich maszyn, czas nie okazał się łaskawy. Są jednak miejsca, dla których położenie przy historycznej trasie okazało się zbawienne. Doskonałym przykładem jest Oatman, opuszczone miasto, do którego trasa wiedzie poprzez niezwykle widokowe Black Mountains, kontrastujące z krajobrazem pobliskiej pustyni Mojave.

Dzisiejsze Oatman leży w jednym z najsurowszych fragmentow zachodniej Arizony. Skromna osada istniała tu jednak na długo przed 1900 rokiem, choć nie wiadomo z jakiego powodu przybysze osiedli w niegościnnych Black Mountains, w których tak ciężko było przetrwać.

Około 1906 roku miejsce przekształciło się w typowe boom-town zakładane w pobliżu odkrytych złóż złota. Jak większość podobnych miast tego okresu służyło jako zaplecze górników pracujących w okolicznych kopalniach i podobnie jak one opustoszało wraz z przetopieniem wszystkich złotych grudek. W szczytowych latach miasto było ówczesną metropolią z populacją przekraczającą 20 000 osób. W 1921 roku Oatman strawił pożar, z którego ocalał jedynie stojący do dziś i uznawany za najważniejszy zabytek w tych okolicach, Oatman Hotel. Domy jednak odbudowano, a większość mieszkańców opuściła miasteczko dopiero w latach 60-tych XX wieku.

W Oatman

Wieczór w Oatman

Oatman możemy zaliczyć do tak zwanych semi – ghost town, miast częściowo opuszczonych. Obecnie nadal mieszka w nim około 150 osób i jak na miasto wymarłe bywa zadziwiająco żywe, zwłaszcza w weekendy. Mieszkańcy wystawiają stragany z pamiątkami wzdłuż dwóch głównych ulic, a niektórzy z nich biorą udział w inscenizowanych pojedynkach.

Gdyby nie Route 66, Oatman podzieliłoby zapewne los wielu miasteczek pochłoniętych przez pustynne piaski. Na fali renesansu zainteresowania legendarną drogą i historią USA, Oatman zyskało jednak na popularności wśród poszukiwaczy atmosfery dawnego “Dzikiego Zachodu”.

Wieczór w Oatman

Oatman to zatem miejsce o dość turystycznym charakterze. Charakteru tego można jednak nie dostrzec przyjeżdżając tu pod wieczór, jak było w naszym przypadku. Gdy zapada zmierzch miasto wydaje się faktycznie wymarłe i nabiera więcej cech ghost niż town. Polecam :)  Jedyne, czego można żałować odwiedzając Oatman po zachodzie słońca to fakt, że nie spotka się grupy dzikich osłów przechadzających się w ciągu dnia jego ulicami. Na noc zwierzęta wracają w okoliczne wzgórza.

Więcej zdjęć i historii z Oatman >>

Goldfield, Arizona – Dziki Zachód dla turystów

Położone na północ od Apache Junction w Arizonie Goldfield ukazuje kolejne oblicze amerykańskich opuszczonych miast.

Goldfield pod koniec XIX wieku szybko rozwijało się za sprawą złóż złota odkrytych u podnóży masywu Superstition Moluntains (Gór Przesądu). Na przełomie wieków miasto liczyło ponad 1500 mieszkańców, a nowi poszukiwacze fortun pojawiali się tu dzień w dzień.

Apetyty łowców skarbów podsycała legenda o znajdującej się w Górach Przesądu zaginionej kopalni, znanej jako Lost Dutchman’s Gold Mine. Według podań pewien imigrant z Niemiec odkrył w tym rejonie bogate złoża złota i na łożu śmierci zdradził ich położenie właścicielce pensjonatu, opiekującej się nim w ostatnich latach życia. Na przestrzeni lat wielu poszukiwaczy próbowało odnaleźć kopalnię, jednak bez rezultatu. Wielu przypłaciło poszukiwania życiem, skąd pojawiały się plotki o tym, że najsłynniejsza zaginiona kopalnia Ameryki strzeżona jest przez upiory.

Dziś Goldfield to tak naprawdę Dziki Zachód w miniaturze, będący jednak wytworem głównie turystycznym. Żaden z budynków nie pochodzi z oryginalnego Goldfield, a jego lokalizacja również odbiega nieco od miasta z XIX wieku. Trzeba jednak przyznać, że budynki zrekonstruowano z dużą starannością, a samo miasteczko, może przenieść zwiedzających wprost do czasów gorączki złota. Pod warunkiem przymknięcia oka na tłumy turystów, co może okazać się awykonalne.

W Goldfield, Arizona

W Goldfield, Arizona

W Goldfield, Arizona

W miasteczku można zatem zwiedzić podziemne korytarze kopalni złota, wypić whiskey w saloonie, przejechać się krytym płótnem wozem, a nawet spędzić noc w obozie poszukiwaczy złota u podnóży gór. Można zwiedzić też burdel i posłuchać opowieści z XIX wiecznej alkowy. Jeśli jednak w przybytku mile widziane są dzieci, nie spodziewajcie się autentyczności ani przesadnej pikanterii (tak przynajmniej przypuszczam, bo dolary za wstęp postanowiłam przeznaczyć na inne przyjemności). W Goldfield można też kilka razy dziennie oglądać pojedynki rewolwerowców, poprzedzone odegraniem prowadzącej do nich scenki. I tak naprawdę chyba właśnie rewolwerowcy tworzą klimat Goldfield i sprawiają, że można wybaczyć miasteczku mocno komercyjny charakter. Nie dość, że wyglądają jak żywcem przeniesieni z czasów gorączki złota, chętnie wdają się w rozmowy i z pasją snują opowieści o minionej epoce.

W Goldfield, Arizona

W Goldfield, Arizona

W Goldfield, Arizona

W Goldfield, Arizona

W Goldfield, Arizona

Deadwood – gorączka złota w Południowej Dakocie

Na uwagę zasługuje także miasto rozsławione swego czasu przez produkowany przez HBO serial – Deadwood. Jest ono ciekawym przykładem miasta, które niegdyś stało się ghost town, zyskało jednak nowe życie. Więcej o nim możecie przeczytać tutaj >>

W Deadwood

Choć okoliczności powstania i opuszczania amerykańskich miasteczek były w wielu wypadkach podobne, zaskakująca jest ich różnorodność. Wybierając się do USA warto uwzględnić je w planie podróży i spotkać się z zapisaną w nich, nieodległą jeszcze historią.

Więcej zdjęć z Polski i ze świata znajdziecie na moim Instagramie. Zachęcam do obserwowania zwłaszcza, że zaczęłam niedawno i dopiero „rozkręcam się” na tym kanale :)

Lubisz opuszczone miejsca albo podobne klimaty? Zajrzyj też do:

Rhyolite – sztuka w opuszczonym mieście Doliny Śmierci >>

Bodie – opuszczone miasto, w którym zatrzymał się czas >>

Oatman – ghost town i dziewczyna z tatuażem >>

Deadwood i gorączka złota w Black Hills >>

Flagstaff – duchy Arizony >>

El Castillo – Pałac w Bajo Mono w Panamie >>

Chcesz wyjechać do Stanów Zjednoczonych? Zobacz co kryje formularz wizowy i jak przebiega rozmowa z konsulem >>

Artykuł Opuszczone miasta USA – ghost town niejedno ma imię pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Jeśli jednak tego typu sformułowania zbyt mocno działają na Twoją wyobraźnię, masz wybór. Możesz nie kupować papierosów lub kupić sobie papierośnicę, która nie będzie na każdym kroku przypominała o nieszczęściu i rychłej śmierci.

Co jednak, jeśli podobne ostrzeżenia towarzyszyłyby Wam w sklepach podczas codziennych zakupów, w każdym (nawet tym o wysokim standardzie) hotelu, czy podczas zamawiania zwykłej kawy? Cóż, witajcie w Kalifornii. Tu nie macie wyboru.

Hotel szkodliwy dla zdrowia

Po wylądowaniu w San Jose skierowaliśmy kroki do hotelu położonego nieopodal lotniska Mineta Airport. Ponieważ uznaliśmy, że po 36 godzinach podróży i 4 przesiadkach należy nam się nieco komfortu, postawiliśmy na wyższy standard niż w dalszej części naszej podróży. Z niemałym zdziwieniem przyjęłam zatem informacje zawarte na tabliczce, wywieszonej przed wejściem do naszego apartamentu. W dużym skrócie uprzedzała o tym, iż przebywając na terenie hotelu jesteśmy narażeni na kontakt z chemikaliami i substancjami wywołującymi raka oraz przyczyniającymi się do przedwczesnej śmierci.

Powyższa informacja sprawiła, że mimo wygodnych łóżek i smacznego śniadania, zrobiło się jakoś mniej miło. Szybko jednak zorientowaliśmy się, że niebezpieczeństwo czai się nie tylko w naszym hotelu, a zabójcze substancje panoszą się w całej Kalifornii.

Proposition 65 – ochrona przed chemikaliami

Wszystko za sprawą kalifornijskiej inicjatywy prawnej znanej jako Proposition 65 (w skrócie Prop 65), mającej na celu ochronę ludzi oraz zbiorników wody pitnej przed wpływem szkodliwych chemikaliów. Wprowadzona w 1986 roku ustawa zobowiązuje stan Kalifornia do prowadzenia i publikowania wykazu chemikaliów przyczyniających się do powstawania raka, wad wrodzonych bądź oddziałujących negatywnie na układ rozrodczy. Obecnie lista zawiera około 900 substancji mogących znajdować się w żywności, lekach, produktach gospodarstwa domowego, barwnikach czy pestycydach, a przepisy Prop 65 mają zastosowanie dla wszystkich produktów konsumpcyjnych sprzedawanych w Kalifornii jak żywność, odzież, zabawki, artykuły papiernicze czy elektroniczne.

I tak, firmy stosujące powyższe substancje w ilości przekraczającej poziom bezpieczeństwa (określany przez Gabinet Oceny Zagrożeń dla Zdrowia Środowiskowego – OEHHA), muszą w jasny i wyraźny sposób informować o świadomym i celowym wystawianiu konsumentów na ich działanie. Ostrzeżenie może przyjmować różne formy, jak etykiety na opakowaniach produktów, tabliczki z ostrzeżeniem w hotelach, zakładach przemysłowych czy biurach, a także publikacje w mediach.

Akrylamid – rakotwórcza kawa?

Ostatnio dość głośnym echem odbiła się sprawa dotycząca kawy. Po blisko 8 latach sporu sąd w Kalifornii wydał wyrok nakazujący jej producentom, a także serwującym ją restauracjom, zamieszczanie etykiet ostrzegających o jej potencjalnie rakotwórczym działaniu.

A wszystko z powodu akrylamidu, neurotoksyny uwalnianej wskutek obróbki termicznej węglowodanów. W przypadku kawy powstaje ona w procesie palenia ziaren, a podejrzewana jest o działanie uszkadzające układ nerwowy i powodujące raka żołądka. Tabliczki we wszelkiej maści kawiarniach sprawiają, że mała czarna może już nie smakować jak kiedyś.

Czy to wszystko ma sens?

Na pierwszy rzut oka kalifornijskie prawo wydaje się być słusznym. Cóż bowiem może być złego w przestrzeganiu konsumentów przed niebezpiecznymi dla ich zdrowia substancjami zawartymi w pożywieniu, kosmetykach czy pomieszczeniach. Po dłuższym zastanowieniu sprawa przestaje być jednak oczywista i nasuwa się pytanie, czy aby na pewno o świadomość konsumentów tutaj chodzi.

Zacznijmy jednak od tego, że standardy kalifornijskich spisów są bardzo wyśrubowane i traktują wiele substancji znacznie bardziej rygorystycznie, niż choćby Światowa Organizacja Zdrowia. Wiele z wymienionych substancji wykazuje szkodliwe działanie na organizm, jednak dopiero w dawkach, których przyjęcie przez człowieka w określonym czasie staje się właściwie niemożliwe.

Nie jest też tak, że w Kalifornii substancji potencjalnie szkodliwych jest więcej niż w pozostałych stanach, a znaczna ich część w podobnym stężeniu stosowana jest na całym świecie. W Kalifornii nie jesteś zatem bardziej zagrożony niż gdziekolwiek indziej. Stajesz się za to lepiej poinformowany. Tylko co z tego?

Gdyby kalifornijskie prawo nakazywało ograniczanie objętych prop 65 substancji lub karało firmy za ich używanie, konsumenci zapewne poczuliby się bezpieczniej. Nic takiego nie ma jednak miejsca. Zatem producenci, zamiast starać się rezygnować z umieszczania tych substancji w produktach, zamieszczają etykiety informujące o ich obecności, skład pozostawiając najczęściej ten sam. Czasem jednak nie mają wyjścia. No bo jak podać kawę bez wcześniejszej obróbki cieplnej? A pieczywo bez wcześniejszego upieczenia? Paradoksy takie można mnożyć.

I tu objawia się kolejna słabość kalifornijskiego prawa. Proposition 65 wymienia aż 300 poziomów bezpieczeństwa niezdrowych substancji. W skrócie oznacza to, że 900 substancji w niej zawartych bardzo różni się stopniem negatywnego oddziaływania na organizm. Od tych, których chorobotwórczy wpływ jest naprawdę znikomy lub żaden, po te faktycznie niebezpieczne. Ostrzeżenia jednak się od siebie nie różnią. Takie samo znajdziemy przy kawie i żrącym detergencie. Oczywiście masz prawo otrzymania spisu niebezpiecznych substancji, stosowanych w danym miejscu lub produkcie, wraz ze stopniem ich bezpieczeństwa. Tylko czy ktokolwiek będzie w stanie na każdym kroku przeprowadzać taką analizę? Odpowiedź jest oczywista.

Mamy zatem sytuację, w której firmy uprzedzają nas o szkodliwości stosowanych środków, jednocześnie z różnych powodów z nich nie rezygnując. Co więcej, często nie mamy możliwości skorzystania z oferty wolnej od wspomnianych chemikaliów. Weźmy na przykład hotele. Widząc wspomnianą tabliczkę, możemy próbować znaleźć inne lokum. Jednak szansa, że znajdziemy przybytek zupełnie wolny od substancji ujętych na kalifornijskiej liście, jest znikomy. Pamiętajmy, że samo serwowanie chipsów, kawy czy użycie środka dezynfekującego zawierającego choć jedną pozycję z listy, zobowiązuje do przestrzegania przed ich szkodliwością. W takiej sytuacji zaufanie możemy mieć chyba tylko do własnego namiotu (a i ono powinno być ograniczone).

Skoro zatem wybór konsumentów jest tak ograniczony, może jednak nie o ich dobro tu chodzi? Nietrudno zauważyć, że w takiej formie Proposition 65 pozwala firmom elegancko umyć ręce od potencjalnych zdrowotnych konsekwencji, wywoływanych przez ich produkty. Chemikalia w detergentach przyczyniły się do złego samopoczucia? Byłeś ostrzeżony, wystarczyło z nich nie korzystać. Po wieloletnim stosowaniu naszych produktów dostałeś raka? Badania to potwierdzają? Cóż, używałeś ich na własne ryzyko. Przecież ostrzegaliśmy. Czyż to nie piękny „dupochron” dla producentów w razie wytaczania przez konsumentów (bardzo zresztą w USA popularnych) procesów? Wbrew pozorom, kalifornijskie prawo może okazać się dla obywateli niebezpieczne, gdyż to właśnie na nich przerzuca odpowiedzialność za stosowanie potencjalnie niebezpiecznych produktów i substancji, nie oferując jednocześnie sensownej alternatywy.

I jeszcze jedna kwestia. Ostrzeżenia pojawiające się tak często powszednieją. Mogą uśpić czujność i wywołać powszechną ignorancję, również w przypadku pojawienia się faktycznego, bezpośredniego zagrożenia. W zalewie produktów potencjalnie niebezpiecznych łatwiej będzie również  funkcjonować tym bardziej toksycznym, stwarzającym wyższe zagrożenie. Jak bowiem wiadomo, najłatwiej ukryć się w tłumie.

Może jednak tego rodzaju obawy nie są wcale słuszne i zalety kalifornijskiego prawa przewyższają potencjalne skutki uboczne? Na pewno tamtejsze przepisy pozwalają szerzej otworzyć oczy i bardziej uważnie przyjrzeć się produktom i miejscom, których do tej pory nie podejrzewalibyśmy o szkodliwe działanie, a co za tym idzie, skłonić do poszukiwania ich zdrowszych zastępników. Szkoda jednak, że w wielu przypadkach poszukiwania te mogą spełznąć na niczym.

A jakie jest Wasze zdanie? Uważacie, że kalifornijski model to słuszny kierunek i wprowadzanie ostrzeżeń na tak szeroką skalę może dobrze przysłużyć się mieszkańcom stanu? Chcielibyście aby podobny model funkcjonował w naszym kraju? Podzielcie się refleksją w komentarzu.

Artykuł Dlaczego w Kalifornii wszystko powoduje raka? Kilka słów o Proposition 65 pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Dworzec Grand Central

Wybudowany w czasach rozkwitu dalekobieżnych pociągów w USA Grand Central był najważniejszym dworcem ówczesnej Ameryki. Otwarty w 1913 roku imponował rozmachem i architektoniczną precyzją. Obecnie jego ranga nie przypomina tej z początków XX wieku, a miejsce połączeń dalekobieżnych zastąpiły lokalne, czyniąc Grand Central dworcem kolei podmiejskich. Jednak mimo że zasięg ma obecnie mniejszy od warszawskiego Zachodniego, a podróżnych z wypełnionymi kuframi zastąpiły tłumy spieszących do pracy garniturów, Grand Central pozostaje najbardziej znanym i najpiękniejszym dworcem Nowego Jorku. Rozmieszczone na 2 poziomach 44 perony czynią go zaś największym pod tym względem dworcem na świecie. Mimo rozpoznawalności, pod powłoką architektonicznego rozmachu, pośpiechu i powierzchownych spotkań terminal kryje kilka sekretów, dostępnych dopiero po nieco bliższym poznaniu.

Jak choćby to, że czas na stacji działa na korzyść osób, których punktualność nie jest mocną stroną. Godziny odjazdu pociągów na tablicy informacyjnej podawane są o minutę wcześniej od planowanego ich startu. Choć to tylko minuta, to jednak TA minuta, która uratowała już wielu. Jeśli zdarza się Wam dobiec na dworzec w ostatniej chwili, wiecie o czym mówię ;)

Przechodząc przejściem podziemnym wzdłuż 42 ulicy natrafimy na tak zwaną Galerię Szeptów (Whispering Gallery). Miejsce znane jest z nietypowej akustyki, umożliwiającej porozumiewanie się na odległość. Głos niesie się po niskim, łukowym sklepieniu, dzięki czemu osoby stojące na przeciwległych końcach pasażu mogą usłyszeć nawet słowa wypowiadane szeptem.

Terminal Grand Central kryje również sekretne perony, niedostępne dla większości podróżnych. Mowa o ukrytej podziemnej platformie kolejowej połączonej tajnym przejściem i windą bezpośrednio z dawnym gmachem hotelu Waldorf – Astoria, zwanej także Track 61. Była prywatnym,  bezpośrednim połączeniem z Manhattanem dla wybranych. Po raz pierwszy skorzystał z niej w generał Pershing. Później pomagała Franklinowi D. Roosveltowi unikać tłumów reporterów, również wówczas gdy nie chciał być widzianym na wózku inwalidzkim. Nieco szersze grono tajemna stacja gościła dopiero w 1965 roku, gdy Andy Warhol urządził tu imprezę znaną jako Underground Party. Obecnie drzwi do windy są zespawane, a z tajnych peronów i korytarzy już się nie korzysta. Tak przynajmniej brzmi wersja oficjalna.

Central Park

Chyba nie przesadzę pisząc, że Central Park – jeden z nowojorskich symboli, jest najbardziej znanym parkiem na świecie. Przez cały rok ściągają do niego hordy spragnionych relaksu Nowojorczyków i turystów. Central Park to prawdziwa oaza zieleni w gwarnym mieście, wypełniona 26 tysiącami drzew. Może dlatego jest jednym z najlepszych miejsc do obserwowania ptaków i to nie tylko w Nowym Jorku, ale ponoć i całych Stanach Zjednoczonych.

Park stwarza także możliwość obcowania z gadami, pływającymi i wygrzewającymi się w Żółwiowym Stawie (Turtle Pond). Staw jest domem dla pięciu gatunków żółwi, zamieszkujących go przez cały rok. Ponoć stopniowo były tam wypuszczane przez właścicieli, którzy nie chcieli lub nie mogli trzymać ich dłużej w mieszkaniach. Gady dobrze zaaklimatyzowały się w parkowym środowisku tworząc silną reprezentację wśród gatunków zamieszkujących centrum Nowego Jorku.

Pogromca Krzyżaków w Nowym Jorku

Nie każdy także wie, iż w samym sercu Nowego Jorku odnaleźć można dość zaskakujący, wyraźny polski akcent. Jest nim pomnik króla Władysława Jagiełły dzierżącego dwa skrzyżowane miecze. Czymże zasłużył sobie nasz władca by stanąć w centrum Wielkiego Jabłka jako największy pomnik Central Parku? Rzecz w tym, że niczym. Wyrzeźbiona z brązu przez Stanisława Ostrowskiego figura uświetnić miała polski pawilon podczas nowojorskiej Światowej Wystawy w 1939 roku. Po imprezie czekał ją powrót do kraju, jednak wojna przekreśliła transatlantycką eskapadę. Większość  eksponatów prezentowanych na wystawie przetransportowano do Chicago, lecz masywny Jagiełło i na to okazał się zbyt ciężki. W końcu Komitet Pomnika Króla Jagiełły (tak, tak, był taki) wybrnął ze sprawy podarowując rzeźbę miastu Nowy Jork :) Przy współudziale konsula II Rzeczypospolitej w Nowym Jorku, Kazimierza Krasickiego nasz władca otrzymał zaś ciepłą posadkę właśnie w Central Parku, gdzie pozostaje dumą amerykańskiej Polonii do dziś.

Pamięci Johna Lennona

Wchodząc do parku od strony 72 ulicy napotkamy na chodniku napis Imagine wtłoczony w reprodukcję mozaiki z Pompei. Znajduje się naprzeciwko apartamentowca Dakota, w którym mieszkał i przy którym zginął twórca tego znanego przeboju, John Lennon. Jeśli przypadkiem jak ja, znajdziecie się tu w rocznicę urodzin muzyka, będziecie mieli okazję uczestniczyć w zgromadzeniu jego fanów i poczuć towarzyszącą mu niesamowitą atmosferę (przy okazji wysłuchując znaczna część repertuaru Lennona). Podobne spotkania odbywają się tu w rocznicę śmierci muzyka.

High Line – park na torach kolejowych

Jeśli jednak Central Park wydaje się Wam zbyt oczywisty, wybierzecie się do High Line Park, który powoli staje się ulubioną oazą zieleni Nowojorczyków. High Line jest jednym z bardziej nietypowych parków nie tylko w Stanach Zjednoczonych, ale i na świecie. Zawieszony około 9 metrów nad miastem powstał bowiem w miejscu nieużywanej estakady kolejowej. Wybudowano ją w XIX wieku, gdy naziemna linia kolejowa w przemysłowej części Manhattanu przyczyniła się do tylu wypadków drogowych, że pobliska 10 Aleja dorobiła się miana “Alei Śmierci”.

Po latach rozwój transportu samochodowego pozbawił linię kolejową znaczenia i sprawił, że wykorzystywano ją coraz rzadziej. Przed rozbiórką uchroniła estakadę grupa Przyjaciół High Line, która zapoczątkowała działania zmierzające do jej rewitalizacji. Dziś możemy przechadzać się po dawnej linii kolejowej z widokami na industrialną część Manhattanu i błądzić wśród zielonych zakamarków. Wśród wielu z nich możemy natknąć się na fragmenty starych torów kolejowych.

Washington Square – spacer nad zwłokami

Będąc przy nowojorskich parkach warto nadmienić, że kilka z nich powstało na miejscu dawnych cmentarzy. To chociażby Union Square, Madison Square Park, Bryant Park czy Washington Square Park, który skrywa pod ziemią nie tylko dawne cmentarzysko, ale był także miejscem publicznych egzekucji.

Według badań archeologicznych pod Washington Square mogą znajdować się szczątki około 20 000 osób, pochowanych niegdyś na różnej głębokości. Skąd aż tak wiele ciał właśnie w tym miejscu? Otóż u schyłku XVIII wieku rząd Nowego Jorku odkupił część znajdującej się tu starej farmy, by przeznaczyć je na miejsce pochówku dla ubogich, kryminalistów oraz ofiar epidemii. Miejsce sąsiadowało z kilkoma istniejącymi tam cmentarzami kościelnymi, co zwiększało liczbę pogrzebanych.

Osoby, które nie mogły opłacić prywatnego pochówku składano w tym właśnie miejscu. Wkrótce zaś ówczesny szeryf postawił w pobliżu szubienicę (mniej więcej gdzie stoi teraz fontanna), zasilaną skazanymi z położonego również nieopodal więzienia. Wisielców składano oczywiście w ziemi nieopodal. Ostatnią osobą straconą na tutejszej szubienicy była oskarżona o podpalenie niewolnica, Rose Butler.

Po wybuchu kolejnej epidemii żółtej febry tutejsza ziemia nie była w stanie przyjąć następnych ciał. Poszukiwania nowego miejsca pochówku zakończyły się w miejscu dzisiejszego Bryant Park. Zanim po latach powstał tu publiczny skwer, zwłoki przeniesiono na wyspę Ward.

Przechadzając się po Washington Square warto również zwrócić uwagę na położone w północno-zachodnim rogu wysokie drzewo. Ten liczący blisko 340 lat wiąz jest najstarszym drzewem na Manhattanie. Ponadto znany jest jako wiąz wisielców. W XIX wieku krążyły legendy jakoby to na tym tym drzewie, a nie szubienicy, wykonywano egzekucje. Źródła historyczne nie potwierdzają co prawda tych doniesień, jakby jednak nie było przeszłość dzisiejszego Washington Square i tak dostatecznie przesiąknięta jest śmiercią.

Pomnik 9/11

Pozostając w temacie śmierci i miejsc pochówku nie sposób pominąć miejsca będącego symbolem Nowego Jorku, które 11 września 2001 roku zmieniło się w wielkie cmentarzysko.

Mowa oczywiście o Twin Towers, bliźniaczych wieżach stanowiących główny trzon Światowego Centrum Handlu (World Trade Center). Przez dwa lata od ukończenia były najwyższymi budynkami na świecie i dowodem amerykańskiej potęgi i nowoczesności.

Światowe Centrum Handlu dawało pracę około 25 tysiącom osób. Blisko 3 tysiące z nich zostało pogrzebanych w gruzach, gdy wieże runęły w wyniku zamachu.

Dziś w nowojorskiej strefie zero znajduje się muzeum poświęcone wieżom i tragedii która je dotknęła, a także pomnik upamiętniający ofiary zamachu. Muzeum ukazujące czym dla Ameryki były wieże WTC i czym stały się po zamachu mieści się 21 metrów pod ziemią. Pomnik zaś to dwa głębokie baseny umieszczone dokładnie tam, gdzie znajdowały się fundamenty zawalonych wież. Z każdej ze ścian nieustannie spływa woda tworząca największe sztucznie zasilane wodospady w Stanach wyrzucające co minutę 24 000 galonów wody. Na panelach okalających zbiorniki wygrawerowano nazwiska nie tylko wszystkich ofiar zamachu 11 września, ale i wcześniejszego zamachu z 1993 roku.

Upamiętnianie poległych w Strefie Zero wzbogaca też mniej znany, skromny rytuał. Pracownicy Muzeum 9/11 wtykają białą różę przy nazwisku ofiary, która danego dnia obchodziłaby urodziny. Codziennie upamiętniane są w ten sposób co najmniej dwie osoby. Najwięcej – 17 w Walentynki i 15 w wigilię Bożego Narodzenia.

Przestrzeń wokół basenów zagospodarowano sadząc kilkaset dębów. Symbolizować miały odrodzenie zranionej amerykańskiej duszy, jednak przede wszystkim wpisują się w plan rewitalizacji Manhattanu zwracającej go mieszkańcom. Mimo trudnej i tragicznej symboliki Strefa Zero jest więc zarazem miejscem odpoczynku w zieleni pośród betonowej dżungli.

One World Trade Center – najwyższy budynek USA

W błędzie jest jednak ten, kto myśli że Światowe Centrum Handlu pozostaje dziś tylko pomnikiem. Amerykanie nie byliby sobą, gdyby nie chcieli odbudować czegoś jeszcze bardziej okazałego. I tak nieopodal miejsca katastrofy, zamiast dwóch nowych wież powstają cztery. Do użytku oddany jest jak na razie jeden z nich – 1 World Trade Center zwany także Wieżą Wolności (Freedom Tower). Zbudowany z rozmachem czyniącym go od razu nie tylko najwyższym budynkiem Nowego Jorku, ale i całych Stanów Zjednoczonych. Wysokość 1776 stóp (541 metrów) jest symbolicznym nawiązaniem do daty odczytania Deklaracji Niepodległości. Pierwotny projekt wieżowca wyszedł spod ręki urodzonego w Łodzi architekta, Daniela Libeskind’a.

African burial memorial

Pomnik 9/11 jest jednym miejsc, gdzie większość turystów kieruje swe kroki. Jeśli jednak chcielibyście odwiedzić mniej oczywisty pomnik pamięci, zwróćcie się w stronę 290 Broadway. Gdy w 1991 roku rozkopano tu ziemię, by przygotować fundamenty pod nowy biurowiec, wraz z ziemią wykopano kilka szkieletów. Prac budowlanych zaprzestano, a prowadzone w ich miejsce badania archeologiczne ujawniły, że szkieletów jest tu jeszcze około 15 tysięcy. Tworzyły one XVIII-wieczny cmentarz czarnoskórych niewolników i wyzwoleńców.

Teren znaleziska wpisano na listę narodowych miejsc pamięci i zamiast kolejnego biurowca w miejscu tym stanął African Burial Memorial upamiętniający żyjących w Nowym Jorku czarnoskórych niewolników. Więcej o historii tego terenu jak i samego pomnika dowiedzieć się można w niewielkim biurze turystycznym znajdującym się w budynku federalnym na tej samej ulicy.

Harlem – brownstones, gospel i voodoo

Pozostając w temacie Afroamerykanów zamieszkujących metropolię nie sposób nie wspomnieć o Harlemie, dzielnicy będącej kolebką ich kultury w Nowym Jorku. Niegdyś zajmowała niechlubne pierwsze miejsce wśród najniebezpieczniejszych dzielnic w mieście. Dziś to właśnie tu posłuchać można najlepszych koncertów gospel, zobaczyć okazałe kamienice z czerwonego piaskowca (brownestones) czy odwiedzić Teatr Apollo, w którym karierę rozpoczynali między innymi Steve Wonder i Jimi Hendrix.

Harlem skrywa również miejsca, o których milczy większość przewodników. To między innymi Botaniki, czyli sklepy z czarami zakładane przez wyznawców Voodoo i Santerii przybyłych z Kuby i Haiti.

Więcej o Harlemie i Voodoo znajdziesz tu >>

Empire State Building – Nowy Jork z góry

Spojrzenie na Nowy Jork z góry to perspektywa, z której na pewno nie warto rezygnować. Tym bardziej, że miasto stwarza ku temu wiele możliwości. Jedną z nich, być może najbardziej oczywistą, jest wjazd na 86 (lub opcjonalnie 102) piętro Empire State Building. Budowany w zawrotnym tempie około 4 pięter tygodniowo gmach uroczyście otwarto 1 maja 1931 roku. Przez kilkadziesiąt lat szczycił się mianem najwyższego budynku na świecie. Obecnie zaledwie jedną nogą utrzymuje się w pierwszej dwudziestce. Żaden drapacz chmur przed nim nie został jednak wybudowany w takim tempie jak i nie przekroczył stu kondygnacji.

Mimo iż niemal od razu stał się symbolem Nowego Jorku, jego losy nie potoczyły się szczególnie szczęśliwie. Wraz z nadejściem Wielkiego Kryzysu przestronne powierzchnie biurowe na wynajem zaczęły świecić pustkami, przez co dorobił się przydomka Empty State Building. Gdy kryzys minął zagrożenie nadeszło ze strony konkurencyjnych wieżowców przyciągających najemców. I tak, by nie zbankrutować, przeznaczony dla przedsiębiorców gmach otworzył się na turystów.

Dziś blisko 70 wind Empire State jest w stanie przewieźć 10 tysięcy osób na godzinę, a umieszczony na iglicy piorunochron ściąga rocznie około stu wyładowań. Dostanie się na wyższe piętra poprzedza procedura rodem z lotniskowego security check, a sama impreza do tanich nie należy. Dla rozciągających się z niego widoków warto jednak zainwestować.

W mieście wiele jest wieżowców i restauracji, z których podziwiać można nowojorską panoramę. Tutejsze tarasy widokowe przetestowali swego czasu Magda i Przemek >>. Warto zapoznać się z plusami i minusami każdego z nich, by wybrać najlepszą dla siebie perspektywę.

To jeszcze nie koniec. Spodziewajcie się kolejnej części prezentującej atrakcje Nowego Jorku w nieco mniej znanej odsłonie. Tymczasem zajrzyjcie do innych wpisów z Wielkiego Jabłka:

• Stary Nowy Jork – spacerem po Dolnym Manhattanie >>
• Harlem – gospel i voodoo w Nowym Jorku >>

Źródła:

• „Nowy Jork. Od Manhatty do Ground Zero”, Magdalena Rittenhouse
• New York Public Library >>
• Greenwich Village Society for Historic Preservation >>

Artykuł Tajemniczy Nowy Jork – znane i mniej znane atrakcje miasta pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Miasta widma

Owocem każdej gorączki złota były powstające w okamgnieniu  prowizoryczne miasteczka, których zwabieni obietnicą bogactwa mieszkańcy oddawali się pijaństwu, hazardowi i cielesnym przyjemnościom. Ich gwar ustawał wraz z oczyszczeniem okolicy z cennego kruszcu. Pustoszały nieraz w ciągu jednej nocy, pozostawiane na pastwę wiatru i niesionego nim piasku, przeobrażając się w pustynne widma.

Po odkryciu Custera spragnieni szybkich fortun zwrócili swe oczy ku leżących na Terytorium Dakoty Black Hills. Mieszkańcy odległych stanów rzucali swe posady, sprzedawali dobytek, kupowali namiot, kilof i sito, by z takim ekwipunkiem stawić się na ziemiach Siuxów u podnóża Gór Czarnych. Ich domem było od tej pory Deadwood, osada powstała naprędce jak poprzednie, nie mająca jednak podzielić losu pozostałych miast-widm.

W drodze do Deadwood

W drodze do Deadwood

W drodze do Deadwood

Deadwood – miasto hazardu, opium i burdeli

Gdy poszukiwacze złota przybyli do Black Hills, ich oczom ukazał się wąwóz pełen powalonych drzew. To od niego nazwę wzięło Deadwood – z początku ledwie osada z ustawionych rzędem namiotów wyniesiona do rangi miasta pozostającego niemal ikoną Dzikiego Zachodu. Miejsce przepełnione duchem amerykańskiego Old West z całą swą legendarną otoczką, a także ciemnym, wyrachowanym obliczem. Miasto grające według własnych reguł, w którym królowały colt, whiskey i poker.

Deadwood przyciągało. Było ziemią obiecaną dla uciekających przed własną przeszłością, chcących wśród smrodu spelun rozpocząć nowe życie. Jego pokusie ulegali nie tylko poszukiwacze złota i górnicy, ale także alfonsi, prostytutki, szulerzy i inni wyjęci spod prawa. Przyciągało banitów, hazardzistów i rewolwerowców, także tych, o których wyczynach i życiorysach krążą legendy.

Deadwood z wyjętej spod prawa chaotycznej osady dość szybko ewoluowało w prężnie działające miasteczko, z zalążkiem typowych dla miast instytucji. Życie toczyło się tu jednak przede wszystkim w saloonach, zajmujących szczególne miejsce w historii i legendzie Dzikiego Zachodu. W tym połączeniu knajpy, kasyna i burdelu nie tylko pito, grano i zabawiano się, lecz także ubijano interesy, zawierano sojusze i wydawano wyroki. W przybytkach tych rozgrywała się walka o władzę i majątek, a także upadały fortuny. Niewielu poszukiwaczom złota udało się wywieźć majątek z Deadwood. Dbali o to szulerzy, równie kuszące co wyrachowane damy do towarzystwa, a przede wszystkim właściciele saloonów, sprawujący realną władzę w mieście.

W Deadwood

W Deadwood 

W Deadwood

W Deadwood

W Deadwood

Al Swearengen i The Gem Variety Theater

Tym, którego władza zataczała najszersze kręgi był Al Swearengen. Jako jeden z pierwszych w Deadwood nie zamierzał wydobywać złota, a raczej pozyskiwać je od tych, którzy już je znaleźli. W tym celu otworzył niewielki Cricket Saloon, będący zaledwie rozgrzewką przed otwarciem w 1877 roku The Gem Variety Theater –  domu rozrywki z prawdziwego zdarzenia. Dwupiętrowy budynek mieścił liczne stoły do gry, scenę na której co wieczór odbywały się występy oraz ustronne pokoje dostępne 24 godziny na dobę.

Swearengen jako pierwszy zapewnił poszukiwaczom złota rozrywkę w sposób tak kompleksowy. Przy okazji był pozbawionym skrupułów sutenerem, handlarzem opium i kokainą oraz intrygantem o gwałtownym usposobieniu posyłającym swych oponentów na tamten świat. Powyższym przymiotom towarzyszyła jednak niezwykła umiejętność zawierania korzystnych sojuszy, także tych politycznych. Wraz ze zgromadzonym majątkiem zapewniły one Alowi nietykalność i sprawiły, że swoje interesy w mieście prowadził nieprzerwanie przez ponad 20 lat. Nie zagroziło im nawet czujne oko pierwszego szeryfa Deadwood, Setha Bullocka, znanego z nieprzekupności i nieustępliwości. Sweargeren finalnie opuścił Deadwood po tym jak Gem Theater spłonął w drugim w swej historii pożarze.

Co ciekawe, próbę czasu przetrwał za to hotel należący do wspomnianego szeryfa. Bullock Hotel mieści się przy głównej ulicy miasteczka i oferuje gościom nie tylko pokoje, ale jak na dawne centrum hazardu przystało, całodobowe kasyno.

Sweargeren i Bullock byli związani z Deadwood przez wiele lat i mieli chyba największy wpływ na życie jego mieszkańców. To jednak nie o nich historia pamięta najlepiej. Najbardziej znanym mieszkańcem Deadwood był człowiek, który w mieście zatrzymał się zaledwie na kilka miesięcy.

W Deadwood

Kasyno w Deadwood

W Deadwood

Dziki Bill Hickok

Mawiano, że urodził się do broni. I chyba nie było w tym przesady, a zbiegiem okoliczności krótko przed jego przyjściem na świat Samuel Colt opatentował pierwszego sześciostrzałowca.

James Butler Hickok – rewolwerowiec, woźnica dyliżansów, wybitny zwiadowca, szeryf i zawodowy hazardzista. Jego profesje jak i styl życia stanowiły kwintesencję “Dzikiego Zachodu” i sprawiły, że Bill jeszcze za życia obwołany został amerykańskim bohaterem i legendą. Jako pierwszy opanował sprawne wyciąganie broni z kabury, co nie raz ocaliło mu życie i uczyniło najszybszym rewolwerowcem swoich czasów. Znamiennym było, że z umiejętności swych korzystał stając najczęściej po stronie prawa.

Wyobraźnię rozpalały historie jak ta gdy Dziki Bill wszedł do saloonu napić się piwa. Siedziało tam czterech podpitych mężczyzn, którzy pozwolili sobie na niewybredne żarty dotyczące ubrania i urody przybysza. Bill najwyraźniej nie podzielał ich poczucia humoru i w momencie gdy zaczął czyścić broń, trzech z nich leżało już martwych.

Sam Hickok zaczął tytułować się Dzikim Billem po strzelaninie w 1861 roku. Według jednej z relacji Bill uzbrojony w rewolwer i strzelbę pokonał dziewięciu przestępców, mimo przyjęcia 11 strzałów. I choć historia była nieco naciągana, przyczyniła się do wzrostu popularności legendy Dzikiego Zachodu. Podtrzymywały ją widowiskowe pojedynki, z których Bill wychodził bez szwanku, powalając przeciwnika trupem. I choć krążyły opowieści, że trupów tych pozostawił po sobie ponad setkę, wszystko wskazuje na to, że było ich niewiele ponad 10.

Wild Bill Hickok przybył do Deadwood gdy najlepsze czasy miał już za sobą. Przyczyniła się do tego przede wszystkim postępująca jaglica, która znacznie osłabiła wzrok rewolwerowca. Mimo nienajlepszej kondycji, zainteresowanie lokalną ikoną nie słabło i w Deadwood cieszył się poważaniem na miarę swojej legendy. To właśnie tu miała mieć ona swój kres.

W Deadwood

W Deadwood

W Deadwood

Nuttal & Mann Saloon – ostatni poker Dzikiego Billa

Dziki Bill przeczuwał, że Deadwood będzie miejscem, w którym zakończy życie. Wspomniał o tym swojemu przyjacielowi Charliemu Utterowi. Przeczucie stało się faktem 2 sierpnia 1876 roku. Tego dnia Hickok grał w pokera w Nuttal & Mann Saloon No.10. Świadomy posiadania licznych wrogów przez całe życie zajmował miejsce przodem do drzwi, by nikt nie mógł zakraść się za jego plecami. Jedyny raz złamał tę zasadę. Jak się okazało, ten jeden raz za dużo. To właśnie wtedy do saloonu wszedł były łowca bizonów, Jack McCall. Zakradł się w pobliże Billa i oddał w jego kierunku śmiertelny strzał. Gdy do niego strzelono, Dziki Bill trzymał parę czarnych asów oraz parę czarnych ósemek. Źródła nie są zgodne co do ostatniej karty, jednak od tamtej pory układ czarnych asów na czarne ósemki zwane są “ręką umarlaka” lub “ ręką martwego człowieka”. Termin ten, w oryginale brzmiący jako dead man’s hand, używany jest do dziś, głównie przez amerykańskich pokerzystów.

Nuttal & Mann przemianowano później na „No. 10 Saloon”. 10 Saloon istnieje do dziś, nie znajduje się jednak w tym samym miejscu co kiedyś. Jego pierwszy adres mieścił się przy 624 Lower Main Street. Niestety oryginalny budynek nie dotrwał do naszych czasów, gdyż spłonął w pożarze. Nieopodal znajdziemy też miejsce, w którym schwytany został Jack McCall.

Deadwood – miejsce, gdzie niegdyś znajdował się Nuttal & Mann Saloon No.10

Deadwood – miejsce złapania Jacka McCalla – zabójcy Dzikiego Billa

Calamity Jane, Poker Alice, Dora DuFran – feminizm na Dzikim Zachodzie

Deadwood cieszyło się złą sławą. Przetrwać mogli w nim ci, którzy wyzbyli się sentymentów i gotowi byli grać według brutalnych reguł. W błędzie jest jednak ten, kto myśli, że złoto, hazard i broń to męski świat. Płynące alkoholem miasto zwabiło bowiem wiele kobiet. Niektóre z nich świetnie odnalazły się w tutejszych realiach, bijąc na głowę niejednego spragnionego złota kowboja.

Calamity Jane

Jedną z nich była Calamity Jane, czyli Martha Jane Cannary Burke. Swego czasu najsłynniejsza kobieta Ameryki,  zwana królową równin. Brała  udział w wydarzeniach, które ukształtowały legendę Dzikiego Zachodu. Była zwiadowcą, konwojowała dyliżansy (gdy akurat na nie nie napadała) i mistrzynią rewolweru. Trudniła się też prostytucją, nie zagrzała jednak długo miejsca w biznesie. Mimo, że lepiej czuła się w mundurze niż sukienkach, a większość zajęć jakich się podejmowała były w ówczesnych czasach uznawane za typowo męskie, nie chciała być uważana za mężczyznę. Miała po prostu nieszablonowy stosunek do roli kobiet i uważała (zresztą słusznie), że mogą one cieszyć się podobną wolnością i prowadzić równie awanturniczy tryb życia co poszukujący przygód kowboj. Mogą też  palić, kląć, pluć przeżutym tytoniem i upijać się do nieprzytomności. Z trzech ostatnich aktywności Jane korzystała szczególnie chętnie i intensywnie. 

Pewnego dnia dołączyła do konwoju wozów jadących do Deadwood, dowodzonego przez Billa Hickoka. Z rewolwerowcem łączyły ją nie do końca sprecyzowane stosunki, lecz mimo pogłosek o ich romansie, wszystko wskazuje na to, że łączyła ich raczej przyjaźń. Wiadomo na pewno, ze że Jane chciała być obok Billa pochowana i mimo, że przeżyła go o wiele lat, życzenie to zostało spełnione.

Zanim jednak się to stało, mieszkańcy Deadwood mieli okazję poznać inne oblicze twardej i nieco nieokrzesanej Marty. W drugiej połowie XIX wieku postrachem Ameryki była zbierająca śmiertelne żniwo ospa. Gdy choroba dotarła do miasta, Jane z poświeceniem i narażeniem życia niosła ulgę cierpiącym za przysłowiowe dziękuję, wykazując się lojalnością wobec lokalnej społeczności. Sama wówczas uniknęła choroby. Nie obroniła się jednak przed zapaleniem płuc, które zabiło ją w wieku 51 lat. 

Alice “Poker Alice” Ivers

Alice przypłynęła  do USA zza oceanu i tu poznała swego pierwszego męża – górnika, a przede wszystkim zapalonego hazardzistę. Alice towarzyszyła mężowi w grach pokerowych przeciwko jego kolegom, sama ucząc się zasad karcianego rzemiosła. Niebawem umiejętnościami zaczęła wyprzedzać rywali, a po śmierci męża wykorzystała nowe zdolności do zapewnienia sobie bytu. Podróżowała przez Stany zasiadając przy karcianych stołach niezliczonych saloonów, gdzie dorobiła się przydomku ,,Poker Alice”. Dorobiła się również własnego hazardowego przybytku – ,,Poker’s Palace”, a także dwóch odsiadek w areszcie. Z drugiej, z racji zaawansowanego wieku (75 lat) zwolnił ją gubernator. To hazard umożliwił Alicji kupno rancza, drogich ubrań oraz niezliczonej ilości cygar i papierosów, które uwielbiała nie mniej niż pokera. Liczni przegrani zapamiętali ją z ulubionego powiedzonka: ,,Praise the Lord and place your bets. I’ll take your money with no regrets” (,,Chwalcie Pana i obstawiajcie. Zabiorę Wasze pieniądze bez żalu”).

Dora Dufran

Jedna z najbardziej znanych, a także jedna z najbogatszych właścicielek domów publicznych Dzikiego Zachodu. Biznes znała od podszewki, gdyż nierządem parała się już w wieku lat trzynastu. Gdy przybyła do Deadwood, zatrudniła się w lokalu Madame Mollin Johnson. Kiedy ta postanowiła opuścić miasteczko, Dora sama mianowała się Madame i otworzyła swój pierwszy burdel. Miała ambicje, by pracowały u niej tylko urodziwe kurtyzany, lecz zważywszy na ograniczony wybór, z czasem zawęziła wymagania do szykownego stroju i dbałości o higienę. Mimo, iż Dora opuściła Deadwood i później prowadziła domy publiczne w innych miastach Dakoty, to właśnie tu została pochowana obok męża i… ukochanej papugi.

Cmentarz Mount Moriach

Deadwood to dziś spokojne, sprawiające wrażenie wyludnionego miasteczko. Życie toczy się przede wszystkim wzdłuż głównej ulicy, w kilku barach i kasynach. W niczym nie przypomina awanturniczego, zanużonego w alkoholu i spowitego oparami opium miejsca z przeszłości. By spotkać się z historią warto wspiąć się na tutejsze wzgórze i odwiedzić cmentarz Mount Moriah. Spoczywają tu Dziki Bill Hickok, Calamity Jane, Charlie Utter, Seth Bullock, Dora Du Fran i wielu innych pamiętających czasy gorączki złota, gwarnych saloonów i rewolwerowych pojedynków.

Źródła:

• „Tenderloin Tales – prostitution,, gambling & opium on the Gold Belt of the Northern Blck Hills 1876-1915”, Don Toms
• „Asfaltowy Sallon”, Waldemar Łysiak 

W Deadwood

W Deadwood

W Deadwood

Cmentarz Mount Moriach w Deadwood

Cmentarz Mount Moriach w Deadwood

Gdzieś w Południowej Dakocie

Gdzieś w Południowej Dakocie

Artykuł Deadwood i gorączka złota w Black Hills – dawno temu na Dzikim Zachodzie pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.