Macedonia Północna – co zobaczymy:

• Stolicę Skopje i jej okolice
• Kanion Matka
• Miasteczko Kratovo i niezwykłe Kamienne Lalki
• Megalityczne Obserwatorium Kokino
• Monastyr Joachim Osogowski
• Park Narodowy Mavrowo
• Ochrydę i przejrzyste Jezioro Ochrydzkie
• Tajemnicza Zatoka Kości
• Kruszewo i niezwykły pomnik – Makedonium
• Odludne Mariovo i kamienny most Zovich
• Opuszczone miejsca

Skopje i okolice

Wiele osób odwiedzających Macedonię Północną spotkanie z nią zaczyna od miasta Skopje. Niewiele z nich zostaje tu jednak na dłużej. Trzeba przyznać, że macedońska stolica nie ma najlepszej prasy i często można spotkać się z opinią, że jest przede wszystkim stolicą kiczu. Przerost formy nad treścią w architekturze miasta jest w dużej mierze pokłosiem realizacji projektu “Skopje 2014”. Miał on zmienić w gwałtowny sposób oblicze macedońskiej stolicy. Zakładał wybudowanie wielu obiektów, takich jak muzea, hotele, budynki użyteczności publicznej czy pomniki w samym tylko centrum miasta. Co więcej, każdy z nich nawiązywać miał do stylu antycznego bądź klasycznego. A wszystko na tle socrealistycznej zabudowy innych dzielnic.

W oczach wielu mieszkańców miasta, jak i przyjezdnych, efekt okazał się delikatnie mówiąc nie do końca trafiony. Czy to jednak powód, by miasto ominąć? Raczej tak nie uważam. Może dlatego, że mimo iż sama nie jestem fanką jego architektury, czułam się w nim całkiem dobrze. I co by nie mówić, szybko podobnego miasta raczej nie zobaczę, więc traktuję je jako swego rodzaju ciekawostkę.

Co więcej, Skopje ma też inne oblicze, w postaci starej tureckiej dzielnicy handlowej – Carsiji. To kameralne uliczki pełne niewielkich sklepików, warsztatów i knajpek, gdzie czuć zapach przypraw, a nawet delikatnego ducha orientu. Carsija, choć przylega do centrum miasta, stanowi przeciwieństwo jego monumentalnej zabudowy. Warto tu pospacerować i przysiąść w lokalnej knajpce by dobrze zjeść i poobserwować co dzieje się wokół.

Antyczny akwedukt

Na obrzeżach miasta zobaczyć można dobrze zachowane pozostałości okazałego akweduktu. Nie wiadomo czy jego początki sięgają czasów rzymskich, osmańskich czy panowania bizantyjskiego, szacuje się jednak, że służył mieszkańcom aż do XVIII wieku. Akwedukt pobierał najprawdopodobniej wodę ze źródła Lavovec we wsi Głuwo (Gluvo) i doprowadzał ją do centrum Skopje.

Gluvowood

Wioska zaś to nie byle jaka, bo zdaje się aspirować do samego Holywood. Na górującym nad nią wzniesieniu zamontowano pokaźnych rozmiarów litery nawiązujące do amerykańskiej Fabryki Snów – Gluvowood. Jest to dość popularne miejsce spotkań okolicznych mieszkańców, z którego rozciąga się przyjemny widok na okolicę. 

Kanion Matka – atrakcja przyrodnicza Macedonii Północnej

Niewątpliwą zaletą macedońskiej stolicy jest bliskość przyrodniczych atrakcji.

Położony zaledwie około 15 kilometrów od Skopje Kanion Matka uważany jest za jedno z najbardziej malowniczych miejsc nie tylko w Macedonii Północnej, ale i na całych Bałkanach. Wystarczy pół godziny jazdy samochodem lub niecałe półtorej godziny miejskim autobusem, by betonowe miasto zamienić na tę przyrodniczą perełkę. 

Strome wapienne skały otaczają tu Jezioro Matka – najstarszy sztuczny zbiornik w kraju, powstały w wyniku budowy tamy na rzece Treska. Miejsce jest domem dla unikalnych gatunków roślin i zwierząt. Występuje tu niezwykle dużo motyli, z których aż 77 to gatunki endemiczne. Szczególnie wiele z nich to ćmy, których naliczono aż 140 gatunków. Przyznam jednak, że nam udało się dostrzec ich ledwie kilka.

Kanion Matka to miejsce, w którym nie sposób się nudzić. Podziwianie widoków, piesze wędrówki, wspinaczka, rejs łodzią do jaskini Vrelo, czy zwiedzanie średniowiecznych klasztorów – to i jeszcze więcej oferuje przyjezdnym ten niezwykły zakątek kraju.

Północny wschód Macedonii Północnej

Kratovo

Kratovo to miasteczko położone raczej poza szlakiem najczęściej odwiedzanych macedońskich atrakcji. A jednak odwiedzając Kamienne Lalki lub obserwatorium Kokino, warto poświęcić mu choć krótki spacer. 

To dawne górnicze miasteczko położone jest w kraterze wygasłego wulkanu. Jego ciekawemu położeniu towarzyszy nietypowa zabudowa. Słynie ono bowiem przede wszystkim z kamiennych wież (przetrwało 6 z 12) oraz zabytkowych tureckich mostów. Gdy wiele lat temu wydobywano tu złoto, srebro, ołów i miedź, Kratovo było tętniącym życiem górniczym ośrodkiem regionu. Dziś czasy te ma dawno za sobą, a ulice i słynne mosty są ciche i dość puste. A może tylko na taki trafiliśmy dzień. W każdym razie, choć nie działo się w Kratovie zbyt wiele, z przyjemnością przeszliśmy się wąskimi uliczkami, spoglądając z mostów na “zawieszoną” nad wodą zabudowę.

Kamienne lalki

Nieopodal Kratova, w okolicach miejscowości Kuklica, kryją się fantazyjne formacje skalne, znane jako Kamienne Lalki (Kameni Kukli). Formacje usytuowane w dolinie rzeki Kriva tworzą ciekawy krajobraz i rezerwat przyrody.

Teren nieco może na wyrost zwany bywa skalnym miastem, jednak skupisko wyrastających z ziemi pionowych słupów to zaskakujące miejsce warte poświęcenia mu uwagi. Na terenie rezerwatu znajduje się ponad 140 formacji skalnych, a niektóre z nich osiągają ponad 10 metrów wysokości. Wyjątkowe kształty, przypominają postacie ludzkie bądź lalki (kukli) skąd można odnieść wrażenie, że natura stworzyła tu niezwykłą kamienną społeczność.

Jak powstały formacje i jaka wiąże się z nimi legenda możecie przeczytać tu >>

Megalityczne obserwatorium Kokino

Tatichev Kamen to mierzące niewiele ponad 1000 m npm wulkaniczne wzgórze, położone w północno-wschodniej części Macedonii Północnej. Podejście na jego szczyt nie jest wymagające, a rozciągające się z niego widoki warte byłyby znacznie większego wysiłku. To jednak nie malownicza panorama była tym, co przyciągnęło nas do tego miejsca szczególnie. I nie ona (a na pewno nie tylko) przyciąga bywających tu często archeologów i naukowców. 

Jak się okazuje, góra Tatichev Kamen miała szczególne znaczenie już dla ludzi zamieszkujących te tereny ponad 3500 lat temu. Jego szczyt wieńczą bowiem pozostałości megalitycznego obserwatorium astronomicznego, którego powstanie datuje się na około 1800 r p.n.e. 

W 2005 roku NASA umieściła Kokino na liście starożytnych obserwatoriów astronomicznych i wymienia je obok słynnych obiektów tego typu, jak Stonehenge, Machu Picchu czy Angkor Wat.

Więcej informacji o tym jak działało obserwatorium znajdziecie tu >>

Co ciekawe, Kokino to nie jedyne dawne obserwatorium w okolicy. Około godzinę jazdy samochodem zajmie nam dotarcie wzgórza Kocev Kamen, pełniącego przed wiekami podobną rolę.

Monastyr Joachim Osogovski

Gdy nacieszyliśmy się już widokami z astronomicznego obserwatorium, zrobiło się dość późno i przyszła pora na znalezienie noclegu w okolicy. Zainteresowało nas miejsce oddalone godzinę jazdy samochodem, jednak opinie o jego położeniu wskazywały, że warto zainwestować ten dodatkowy czas i paliwo. Inna sprawa, że na ostatnią chwilę niewiele noclegów pozostawało dostępnych. 

Wspomnianym miejscem był hotel położony na terenie przynależącym do Monastyru Joachim Osogovski. Monastyr wraz z przyległymi budynkami położony jest na zielonym zboczu gór Osogovo, a wybudowano go na przełomie XI i XII wieku, za panowania bizantyjskiego. Kompleks był kilkukrotnie rozbudowywany i odnawiany, choćby po trzęsieniu ziemi, które dotknęło go w XVI w. W czasie przynależności regionu do Cesarstwa Bizantyjskiego klasztor ten był jednym z ośrodków kultywujących i chroniących język słowiański. Monastyr, jak na tego typu budowlę przystało, pełen jest malowideł sakralnych, w których znaleźć można całkiem ciekawe akcenty.

Do hotelu przynależy restauracja z letnim ogrodem, oferującym piękne widoki. Można tu dobrze zjeść, napić się i zrelaksować w spokojnym, górskim otoczeniu.

Kompleks monastyru pełen jest też ścieżek, z których podziwiać można jego unikalne położenie. Wokół znajdziemy także widokowe szlaki piesze.

Macedonia Północna – zachód kraju

Mavrowo i (nie)zatopiony kościół

Mavrowo to największy park narodowy Macedonii Północnej. Chroniony jest w nim górski krajobraz pełen urokliwych szczytów, dolin, jezior i wiosek. Na jego terenie wznosi się Korab – najwyższy szczyt Macedonii i Albanii. Jednak najbardziej rozpoznawalnym punktem parku pozostają ruiny kościoła Św. Mikołaja, do niedawna zalanego wodami jeziora. 

Wyłaniający się z wody dach budowli to jednak coraz rzadszy obrazek. Mniejsze opady deszczu i okresowe susze przyczyniły się do znacznego obniżenia poziomu wody jeziora Mavrovo. Kościół jest więc najczęściej dużo bardziej odsłonięty, a nierzadko nie dotyka nawet brzegu jeziora. I właśnie w takim stanie zastaliśmy go podczas przyjazdu w te strony. 

Więcej o parku Mavrowo i kościele we wpisie >>

Vevcani – samozwańcza republika i źródła 

Vevchani to niewątpliwie interesujący i wyjątkowy punkt na macedońskiej mapie. Położona niespełna 30 km od Ochrydy, nieopodal granicy z Albanią gmina, to nie tylko miejsce atrakcyjne przyrodniczo, ale i ciekawy przejaw folkloru politycznego. Ta prawosławna, otoczona wioskami muzułmańskimi enklawa, ogłaszając się Niepodległą Republiką Vevchani dołączyła  bowiem do grona może niezbyt znanych, choć coraz bardziej na świecie licznych, mikronacji. Ma własną walutę, flagę, a nawet paszport, który nie jest jednak powszechnie uznawany.

Vevchani leży na malowniczych wzgórzach, powyżej jeziora Ochrydzkiego, a jej największym przyrodniczym skarbem są rozległe, kaskadowe źródła. Wraz z otaczającym je parkiem tworzą zieloną, kojącą przestrzeń, idealną na letni spacer. I choć bijąca od źródeł bryza działa w upalne dni orzeźwiająco, sam park kojarzył mi się momentami z niewielkim tropikalnym lasem.

Więcej o źródłach, mikronacjach i historii zbuntowanej republiki przeczytacie tu >>

Ochryda i Jezioro Ochrydzkie

Jezioro Ochrydzkie uważane jest za jedno z najstarszych i najczystszych w Europie. Woda jest w nim na tyle przejrzysta, że stając na brzegu dostrzec możemy niemal każdy kamyk. To właśnie ten turkusowy zbiornik, wraz z malowniczo położoną u jego brzegów Ochrydą, przyciągają do Macedonii Północnej najwięcej przyjezdnych. Nie bez powodu miasto zwane jest perłą lub klejnotem Bałkanów (nie tylko ze względu na wyrabiane tu w istocie połyskliwe kulki).

Ochryda to miasto, które pamięta czasy antyczne, kiedy królował tu Aleksander Wielki. Spacerując po brukowanych uliczkach, mijamy starożytne ruiny, domy o czerwonych dachach oraz liczne cerkwie i klasztory. Najbardziej znana i widowiskowa z nich to cerkiew św. Jana z Kaneo, wybudowana na skalistym klifie. Jej ujęcie z Jeziorem Ochrydzkim w tle promuje w internecie i folderach turystycznych nie tylko samo miasto, ale i całą Macedonię Północną.

Gdy zapada zmierzch Ochryda nie udaje się na spoczynek. Wzdłuż promenady i uliczek zapalają się latarnie, w powietrzu unosi się zapach lokalnych przysmaków, a kawiarnie i restauracje tętnią życiem do późnych godzin nocnych. 

Ochryda to także doskonała baza wypadowa na wycieczkę wokół jeziora, pełnego urokliwych, zacisznych plaż, a czasem i miejscowych knajpek. 

Zatoka Kości

Walory Jeziora Ochrydzkiego docenili już osadnicy z epoki brązu, osiedlający się nie tylko na jego brzegach, ale i wodach. W głębi zbiornika odnaleziono rzędy wbitych w jego dno pali, wyznaczających granice osady sprzed ponad 3000 lat. Dziś w miejscu tym stoi odrestaurowana wioska, przywołująca na myśl odległe, egzotyczne zakątki.

Poza palami, w mulistym podłożu odnaleziono pozostałości kamiennych narzędzi i ceramiki, a także wiele zwierzęcych szczątków. To właśnie im Zatoka Kości zawdzięcza swą nazwę. Wbrew niektórym doniesieniom nie znaleziono tu jednak do tej pory szczątków ludzkich.

Zatoka Kości to niezwykle ciekawe miejsce, a na tle turkusowej wody, prezentuje się bardzo malowniczo. Odkrywając uroki Jeziora Ochrydzkiego zdecydowanie warto tu zajrzeć. Poza rekonstrukcją wioski zwiedzić możemy tu także niewielkie muzeum.

Krusevo i Makedonium

Krusevo leży na wysokości od 1015 do 1350 metrów n.p.m. Źródła nie są tu zgodne, gdyż jego pagórkowaty teren nie jest pod względem wysokości jednolity. Niezależnie jednak od miejsca pomiaru, miasto uważane jest za najwyżej położone w Macedonii Północnej, a przez niektórych nawet i na całych Bałkanach. 

Wyróżnia się XIX-wieczną osmańską zabudową. W położonym niżej centrum zbiegają się wąskie, kręte uliczki, pnące się wzdłuż coraz wyżej położonych zabudowań. To tu skupia się życie miejscowości oraz mieści najwięcej sklepów i restauracji. Jeśli jednak planujecie nocować w Krusevie, ze względu na walory widokowe warto zatrzymać się w jego wyżej położonych partiach. 

Chętni mogą też polatać na paralotni, bowiem Krusevo uznawane jest za stolicę tego sportu w regionie.

Miejsce to przyciąga jednak przede wszystkim miłośników brutalizmu i specyficznej, acz ciekawej architektury.

Makedonium

To właśnie na obrzeżach Kruseva wybudowano jeden z bardziej znanych i oryginalnych spomeników w Macedonii Północnej. 

Wysoka na 25 metrów biała bryła przypominająca statek kosmiczny, wirusa lub futurystyczny odkurzacz to tak naprawdę pomnik Ilinden, upamiętniający powstanie miejscowej ludności przeciwko panowaniu osmańskiemu.

Autorami niecodziennej budowli jest małżeństwo – Jordan Grabuloski i Iskra Grabuloska, których projekt zwyciężył w ogłoszonym na monument konkursie. Makedonium wchodzi w skład szerszego kompleksu i jest jego najważniejszą częścią. Jednak każdy obiekt tego miejsca pamięci ma swoją symbolikę.

Wszystkie te elementy, jak i Makedonium z zewnątrz, można zwiedzić o dowolnej porze. Teren nie jest ogrodzony, dlatego jeśli znajdziecie informację, że obiekt jest już zamknięty, dotyczy to tylko zwiedzania bryły wewnątrz.

Nieopodal Makedonium znajduje się muzeum poświęcone życiu i twórczości Tošego Proeskiego – tragicznie zmarłego piosenkarza, który mimo młodego wieku zdążył zrobić w swym kraju zawrotną karierę.

Mariovo i kamienny most Zovich

Macedonia Północna, poza najbardziej popularnymi atrakcjami, nie przeżywa jeszcze turystycznego boomu. Jeśli jednak pragniecie wybrać się w miejsce jeszcze bardziej odludne, dobrym wyborem może okazać się Mariovo. To sielski, otoczony górami region graniczący z Grecją. Z nieco ponad 800 mieszkańcami należy do najmniej zaludnionych miejsc w kraju. Jego mieszkańcy zamieszkują przede wszystkim niewielkie, pasterskie wioski, w których populacja owiec znacznie przewyższa tę ludzką. To także zdecydowanie kraina żółwi. Nigdzie w Macedonii nie widzieliśmy ich tyle, co w Mariovie. Chadzają własnymi drogami, które nad wyraz często przecinają te asfaltowe. Gady próbują zapewne wygrzać się na ciepłym asfalcie, wymuszając swym relaksem postoje innych uczestników ruchu. Gdyby nie niewielka pomoc żółwiom w przekraczaniu jezdni, postoje te mogłyby trwać w nieskończoność :)

Pokonując serpentyny wijące się przez malowniczy krajobraz, zbliżamy się do celu naszej wycieczki po Mariovie. Jest nim kamienny Most Zovich, położony nieopodal wioski o tej samej nazwie. Wiedzie do niego krótki szlak, prowadzący wśród skał w dół niewielkiego kanionu. Most ma kształt łuku wspartego na osadzonych po dwóch stronach rzeki skałach i idealnie wtapia się w naturalny krajobraz. Dopełnieniem sielskiego obrazka jest położony tuż obok kamienny młyn, który jeszcze nie tak dawno służył okolicznym mieszkańcom. 

Most Zovich znany jest również jako Movie Bridge, czyli Most Filmowy. A to dlatego, że jako scenerię do swych filmów upodobał go sobie Milco Manchevski, jeden z bardziej popularnych reżyserów w kraju.

Most prezentuje się najlepiej w słonecznej poświacie. Niestety, zanim do niego dotarliśmy, niebo zasnuły gęste chmury sprawiając, że krajobraz stał się nieco wyblakły. Burza nadeszła wraz z naszym powrotem do wioski.

Most w bardziej pogodnej odsłonie możecie zobaczyć tu >>

Opuszczone miejsca

Jeśli jak ja lubisz odwiedzać miejsca opuszczone, w Macedonii Północnej również je znajdziesz i może zainteresować Cię ten wpis >>

Macedonia Północna to kraj ciekawy i różnorodny, wciąż dość łaskawy dla naszych kieszeni. Mimo, że nie jest wakacyjnym kierunkiem pierwszego wyboru (a może właśnie dlatego), warto sprawdzić co ma do zaoferowania.

Artykuł Macedonia Północna – atrakcje bez tłumów pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Mikronacje

Mikronacje, choć deklarują niepodległość i przypominać mogą niewielkie państwa, nie są oficjalnie uznawane na arenie międzynarodowej. Drogi do ich powstania bywają różne, od projektów artystycznych i happeningów, poprzez przejaw buntu wobec panującego w kraju porządku, aż po potrzebę ochrony lokalnych zwyczajów i tradycji. Mikronacje miewają własny system zarządzania, odrębną flagę, paszport, czy środki płatnicze.

Zbuntowana społeczność

Mieszkańcy Vevchani nie raz wykazywali się nieposłuszeństwem wobec władzy oraz obywatelską odwagą. Znani są również z bezkompromisowej walki o swoje. Tak stało się na przykład w 1987 roku, gdy Jugosłowiańskie władze przejęły źródła, by wykorzystywać ich wody na potrzeby elitarnej letniskowej osady szefów rządu. Mieszkańcy stanęli w obronie swych zasobów, a władze, by dopiąć swego, użyły wobec demonstrantów siły.  

Niepodległa Republika Vevchani

Gdy w 1991 roku, w wyniku rozpadu Jugosławii Macedonia ogłosiła niepodległość, wioska Vevchani nie poszła ramię w ramię z resztą raczkującego dopiero kraju. Tydzień później przeprowadzono tam bowiem referendum, w którym 99% mieszkańców opowiedziało się za utworzeniem niezależnej republiki. Wolnościowych zapędów nie uznała ani społeczność międzynarodowa ani sama Macedonia. Nie przeszkodziło to jednak zbuntowanej gminie w manifestowaniu swej odrębności. 

Dziś bramę wjazdową do miasta zdobią dwie, a nawet trzy flagi: obecna flaga kraju, flaga Niepodległej Macedonii z lat 1992-95 oraz flaga Republiki Vevchani. Samozwańcza republika poszczycić się może także własną walutą (licnik) oraz budzącym zainteresowanie przyjezdnych paszportem, który można nabyć jako pamiątkę. Paszport nie byłby oczywiście kompletny bez pieczątki, jednak i o nią można jak się okazało poprosić. A jako nałogowi zbieracze coraz rzadziej dostępnych stempli, poprosiliśmy o pamiątkowy ślad również  w oficjalnych dokumentach :)

Wielowiekowe tradycje

Mieszkańcy Vevchani chronią swą tożsamość od wieków. Prawosławne wyznanie udało im się zachować nawet w czasach, gdy tereny te należały do Imperium Osmańskiego, w którym królował islam. Co roku odbywa się tu także jeden z najstarszych karnawałów na świecie, liczący ponad 1400 lat. Rozpoczyna się 13 stycznia, w wigilię Nowego Roku według kalendarza juliańskiego, obowiązującego w obrządku prawosławnym. Mieszkańcy przywdziewają różnorodne stroje i maski, a obchody łączą w sobie tradycje chrześcijańskie z pogańskimi.

Źródła Vevcani

Źródła to kolejny, jeśli nie główny powód, by przyjechać do Vevchani. Położone na wschodnim zboczu gór Jablanica wodne kaskady to najbardziej znane źródła w całej Północnej Macedonii. Wraz z otaczającym je parkiem tworzą zieloną, kojącą przestrzeń, idealną na letni spacer. I choć bijąca od źródeł bryza działa w upalne dni orzeźwiająco, sam park kojarzył mi się momentami z niewielkim tropikalnym lasem. Można tam zajrzeć również do kameralnych kapliczek czy przysiąść na ławce i oddać się słodkiemu nicnierobieniu. Źródła nie kończą się wraz z granicą parku, lecz spływają do miejscowości, rozlewając się między domami i ulicami. Dla mieszkańców Vevcani są one częścią historii i kultury. To z nich czerpali wodę i z nimi związana była większość uroczystości i rytuałów. Dlatego zawsze byli gotowi ich bronić.

Wybierasz się do Macedonii Północnej? Sprawdź co zobaczyć >>

Artykuł Vevchani – samozwańcza republika i orzeźwiąjące źródła pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Albańskie miasta, które odwiedzimy:

• Tirana – chaotyczna stolica Albanii
• Dawna stolica – Kruja
• Berat – miasto tysiąca okien
• Miasto srebrnych dachów – Gjirokastra
• Szkodra i górująca nad nią twierdza Rozafa
• Nowoczesny kurort – Wlora
• Queparo – miasto opuszczone
• Butrint – miasto starożytne

Albania – miasta i miasteczka

Tirana – pulsująca stolica

Tirana, w przeciwieństwie do wielu stolic, nie jest popularnym celem citybreaków. Nie jest też powszechnie uważana za miasto ładne. Jest jednak miastem interesującym. Głośnym, dynamicznym i chaotycznym. Wylane betonem rozległe place, jak choćby główny Plac Skandenberga z górującym nad nim pomnikiem przywódcy, kontrastują z wąskimi, gwarnymi ulicami pełnymi eklektycznej zabudowy. Będąc w stolicy zwiedzić można nieco zabytków i muzeów. Można też spojrzeć nań z góry, ze wzgórza Dajti lub z wagonika prowadzącej na nie kolejki.

Wizyta w Tiranie to również okazja zejścia głęboko pod ziemię i przemierzania korytarzy największego albańskiego bunkra, w którym w razie wybuchu wojny nuklearnej schronienie znaleźć miał Enver Hodża wraz z rodziną i partyjnymi dygnitarzami. Dziś, rozmieszczony na pięciu kondygnacjach Bunk’Art 1 to muzeum, w którym pośród interaktywnych instalacji zapoznać możemy się z historią Albanii, a także doświadczyć namiastki zupełnie innego, podziemnego życia. 

Zatrzymujesz się w Tiranie? Zarezerwuj nocleg >>

Kruja – dawna stolica 

Kruja, dawna stolica Albanii, oddalona jest niecałe 40 km od stolicy obecnej – Tirany. Wizyta w tym mieście to spotkanie z albańską historią oraz pięknymi widokami. W Kruji na świat przyszedł albański bohater narodowy – Skandenberg, którego walka przeciwko Turkom osmańskim stała się dla Albańczyków symbolem jedności narodowej. Zwiedzając poświęcone mu muzeum można zapoznać się nie tylko z dokonaniami albańskiego przywódcy, ale także zgłębić historię regionu. Warte uwagi jest także położone tuż obok muzeum etnograficzne oraz stary bazar. Jak na ponoć największy bazar w kraju jest on zaskakująco kameralny. I choć panuje dość powszechna opinia, że Kruja to miasto typowo turystyczne i komercyjne, wydało mi się ono mało oblegane, zwłaszcza jak na lipiec, a więc niemal szczyt sezonu. 

To, co z Kruji zostanie ze mną na dłużej to niewątpliwie widoki z patio należącego do obiektu Merlika Rooms, w którym nocowaliśmy. Pokoje nie były może nadzwyczajne i kojarzyły się nieco z lokum klasztornym, jednak w przynależącym do niego, położonym na wzgórzu ogrodzie z restauracją, można było spędzić wiele godzin, podziwiając przy okazji imponującą panoramę okolicy. Zarezerwuj nocleg >>

Berat – miasto tysiąca okien

Położony nad rzeką Osum Berat zwany jest miastem tysiąca okien. Miano takie zyskał ze względu na charakterystyczną zabudowę. Usytuowane na wzgórzu rzędy białych domów zdają się spoglądać ciągiem okien w brązowych oprawach. Odwiedzając Berat warto “zgubić się” w jego wąskich uliczkach i zrobić sobie spacer brzegiem rzeki, zahaczając o urokliwy most Gorica, będący obok zabudowy drugim symbolem miasta.

Można również wspiąć się na zamek, z którego rozciągają się piękne widoki. I mimo, że Beratowi nie sposób odmówić uroku, przyznam że jakoś nie powalił mnie na kolana. Może zwyczajnie nie sprostał w moich oczach tak licznym zachwytom, na które natknęłam się szukając informacji o tym mieście. Niemniej nadal pozostaje on miejscem, którego będąc w Albanii nie warto pominąć.

Gijrokastra – miasto srebrnych dachów

Do Gijokastry przyjechaliśmy późnym popołudniem. Rozlokowaliśmy się w pokoju nieopodal starówki, gdzie niebawem skierowaliśmy pierwsze kroki. Ciepły wieczór, gwarne ulice i ciekawa zabudowa to miks który sprawił, że od razu poczułam się w tym mieście bardzo dobrze.

Gijrokastra położona jest na zboczach doliny rzeki Drin, u stóp górującej nad nią fortecy. Charakteryzuje się unikalną w skali kraju zabudową w stylu ottomańskim. Dachy miejscowych budynków kryte są kamieniami, połyskującymi w promieniach słońca, intensywnie zwłaszcza po opadach deszczu. Dlatego Gjirokastra zwana jest “miastem srebrnych dachów”.

To także “miasto tysiąca schodów”, pnących się wzdłuż  stromych, krętych uliczek, w których warto nieco pobłądzić. Być może ze względu na fakt, że to właśnie tu urodził się albański dyktator Enver Hodża, miasto nie doznało zbyt dużej ingerencji w czasach komunistycznych. Budynek, w którym przyszedł na świat i spędził dzieciństwo dyktator ucierpiał w pożarze, jednak dom odbudowano w tradycyjnym stylu nawiązującym do sąsiedniej zabudowy. Dziś w jego wnętrzach zwiedzić można muzeum etnograficzne.  Zarówno Gjirokastra, jak i Berat wpisane są na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. 

Albania – miasta:

Szkodra – twierdza nad jeziorem

Szkodra to największe miasto w północnej Albanii, położone nieopodal granicy z Czarnogórą. Jest ważnym ośrodkiem kulturalnym i dobrym punktem wypadowym po atrakcjach północnej części kraju. Zanim jednak wyjedziemy poza jego granice, warto poświęcić nieco czasu samemu miastu. Zwiedzić możemy tu między innymi muzea: archeologiczne i etnograficzne, Muzeum Fotografii Marubi – najstarsze muzeum fotograficzne na Bałkanach, a także kilka katedr i meczetów oraz bazar. Życie towarzyskie i nocne skupia się wokół głównego deptaku biegnącego wzdłuż ulicy Kolë Idromeno. Znajdziemy tu wiele gwarnych barów i restauracji. Dwa miejsca, które jednak do Szkodry przyciągają najbardziej, to Twierdza Rozafa i Jezioro Szkoderskie, które zwłaszcza z góry prezentuje się bardzo malowniczo.

Wlora – nowoczesny kurort

Wlora to nadmorskie miasto położone w południowo zachodniej części Albanii. Jej historia sięga VI wieku p.n.e. gdy osadę założyli tu starożytni Grecy. Rolę ważnego portu pełniła już w czasach rzymskich, a w czasach współczesnych przez pewien czas była albańską stolicą. W 1912 roku miejscowi dygnitarze proklamowali tu albańską Deklarację Niepodległości.

Wlora to także nadmorski kurort, mogący poszczycić się ponad 300 słonecznymi dniami w roku. Dzięki położeniu na styku dwóch mórz – Jońskiego i Adriatyku, oferuje zarówno plaże piaszczyste, z łagodnym zejściem, jak i kamieniste z krystaliczną wodą.

Mimo, że Wlora jest jednym z najstarszych albańskich miast, dziś sprawia raczej nowoczesne wrażenie, a jej nadbrzeże dość intensywnie się rozbudowuje. Znajdziemy tu wiele terenów spacerowych, a także knajpek i restauracji.

Wlora to także dobry punkt wypadowy na słynącą z widoków Przełęcz Llogara oraz do niedawna niemal nieznaną wyspę Sazan, z opuszczoną bazą wojskową z czasów reżimu.

Queparo – miasto opuszczone

Nowe Qeparo to dość kameralny kurort położony na albańskiej riwierze między Borsh, a Porto Palermo. Jeszcze 10 lat temu przypominał malutką wioskę, która w szybkim tempie rozrosła się, jak wiele innych miejsc na albańskim wybrzeżu. Niegdyś właściwym miastem była jednak górująca nad kurortem jego stara część, która dziś została niemal opuszczona. Więcej o opuszczonej części Queparo przeczytacie tu >>

Butrint – wśród ruin starożytnego miasta

Butrint to starożytne miasto i stanowisko archeologiczne, które niewątpliwie przypadnie do gustu miłośnikom historii i archeologii, a także fanom spacerów w przyjemnym, nietuzinkowym otoczeniu. Jego położenie nieopodal albańskich kurortów, czyni archeologiczną osadę doskonałą alternatywą dla plażowania lub po prostu jego urozmaiceniem. Mitologia wiąże powstanie Butrintu z osiedleniem się na jego terenie uciekinierów z Troi.

Według źródeł archeologicznych po raz pierwszy osadę założyli na tym terenie Ilirowie (starożytny lud pochodzenia indoeuropejskiego) w XII wieku p.n.e. Po wielu latach, pod panowaniem greckim Butrint przekształcony został w miasto portowe, a w kolejnych stuleciach stał się ważnym ośrodkiem kultu Asklepiosa. Wybudowano tu świątynię poświęconą bogu sztuki lekarskiej, a funkcjonowała ona nie tylko jako miejsce kultu, ale i centrum lecznictwa.

W Butrint zachowały się ruiny wielu obiektów świadczących o jego dawnej świetności. To między innymi pozostałości amfiteatru, który był w stanie pomieścić widownię liczącą 1500 osób, ruiny wspomnianej wyżej świątyni Asklepiosa, chrześcijańskiej bazyliki czy baptysterium. Możemy dostrzec także fragmenty murów miejskich czy mozaik zdobiących niegdyś tutejsze posadzki (dziś to niestety pozostałości bardzo ubogie). Archeologiczne stanowiska wtapiają się w miejscową przyrodę, dlatego obecność w tym miejscu to nie tylko spotkanie z historią, ale i przyjemny spacer wśród kojącej zieleni. Stanowisko wpisane jest Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Jak widzicie w Albanii odnajdą się nie tylko miłośnicy plażowania czy kontaktu z przyrodą, ale i amatorzy turystyki miejskiej, w różnorodnym jej wydaniu.

Wybierasz się do Albanii? Znajdź nocleg w wybranym mieście:

Artykuł Albania – miasta, które warto odwiedzić pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Mezcalerias – tu powstaje mezcal

W listopadzie zabrakło może drgającego z upału powietrza, znalazły się za to spotykane niemal na każdym kroku domowe wytwórnie mezcalu. Santiago Matatlan otaczają plantacje niezbędnej do wyrobu trunku agawy, a destylarnie to powszechne wyposażenie miejscowych gospodarstw. W listopadzie nie było wielu przyjezdnych, a mezcaleros – spece od mezcalu i właściciele domowych zakładów, mieli dla nas bardzo dużo czasu. Umilali nam zatem rozmową degustację kolejnych, wypełnionych miejscową wódką kieliszków.

Zanim jednak do degustacji doszło, chętnie oddawali się opowieściom o lokalnych procentach i źródle swego utrzymania. Santiago Matatlan stwarza niepowtarzalną okazję obcowania z tradycyjnym rzemiosłem i poznania drogi, jaką pokonuje lokalny trunek, nim trafi do butelki z firmową etykietą. Więcej o tym procesie i samym mezcalu znajdziecie w tym wpisie >>

Santiago Matatlan – jak dojechać

Santiago Matatlan położone jest w centralnej części stanu Oaxaca, około 45 km od jego stolicy – miasta Oaxaca. Dojazd samochodem bezpośrednio zajmuje niecałą godzinę. Warto jednak odwiedzić kilka miejsc po drodze, jak choćby wspaniałe Drzewo z Tule.

Z miasta Oaxaca kursują również autobusy do Santiago Matatlan. Możliwy jest także dojazd taksówką. Należy jednak pamiętać, by w Meksyku unikać wsiadania do samochodów z ulicy. Transport lepiej zamówic telefonicznie w autoryzowanej sieci taksówek. 

Jeśli masz ochotę spróbować mezcalu, lepszego miejsca na degustację niż jego ojczyste miasteczko prawdopodobnie nie znajdziesz.

Zobacz pozostałe wpisy z Meksyku >>

Artykuł Santiago Matatlan – ojczyzna mezcalu pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Powstanie wysp (legenda)

Według miejscowej legendy, Wyspy Zielonego Przylądka powstały gdy bóg po stworzeniu świata, dumny ze swego dzieła, otrzepał ręce. Rzucone więc zostały na ocean niejako przypadkowo. Takie również okazały się ich losy. Terytorium to bardzo długo nie mogło bowiem decydować o sobie (aż do lat 70 XX wieku), a zależne było od rozgrywek państw z każdej strony Atlantyku.

Odkrycie i nazwa

Do XV wieku wyspy pozostawały nieodkryte, a także bezludne. Istnieje kilku potencjalnych pierwszych odkrywców, jednak oficjalne eksplorowanie archipelagu nastąpiło w latach 1455 – 61 i ma kilku portugalskich ojców. Warto tu nadmienić skąd w ogóle nazwa. Patrząc na niektóre z wysp nazwanie ich zielonymi wydaje się kiepskim żartem. Otóż nie jest ona związana z krajobrazem, lecz z sąsiadującym z wyspami wysuniętym na zachód punktem Afryki – senegalskim Przylądkiem Zielonym. Jeśli wybieracie się więc na wakacje i szukacie zielonych oaz na oceanie, niech nazwa Was nie zwiedzie ;)

Niewolnictwo

Kolonizacja nadeszła w roku 1462 wraz z pierwszymi osadnikami z Portugalii oraz Hiszpanii, którzy zamieszkali na najbardziej wówczas obiecującej z wysp – Sao Tiago. Zajęli się eksplorowaniem wyspy oraz jej uprawą. Oczywiście nie własnymi rękami, lecz sprowadzonych w tym celu niewolników. Po blisko stu latach na wyspie pracowało blisko 14 000 sprowadzonych siłą mieszkańców zachodniej Afryki. Gdy liczba niewolników na Zielonym Przylądku zadowoliła Portugalczyków, zaczęli szukać dla nich rynków zbytu a dla siebie zarobku. Wysyłali niewolników głównie do kolonii w Ameryce Południowej, tworząc z Cabo Verde niechlubną przechowalnię żywego towaru.

W tych specyficznych warunkach ludność pochodzenia europejskiego jak i afrykańskiego zawiązała wspólnotę i zalążek kreolskiego społeczeństwa. Kolejne pokolenia coraz bardziej utożsamiały się z miejscem, w którym przyszły na świat. Wraz ze wzrostem tożsamości nasilał się bunt przeciw Portugalskiemu zwierzchnictwu. Portugalia nadal czerpała zdecydowaną większość zysków wypracowaną przez rodowitych mieszkańców wysp, jednocześnie nie chcąc inwestować w jałowe wysepki. Apogeum niezadowolenia nadeszło podczas II wojny światowej, gdy portugalskie władze chciały powołać kilka tysięcy żołnierzy z ludności przymierającej głodem. Do niepodległości prowadziła jednak jeszcze długa droga, zwieńczona sukcesem dopiero w roku 1975.

Głód

Ziemia Wysp Zielonego Przylądka zawsze była jałowa, a uprawa roślin stanowiła tu wyzwanie. Sprawy nie ułatwiały suche, gorące wiatry. Najdłuższy zanotowany okres, gdy Wyspy nie dostały się pod wpływ opadów niesionych przez monsun to aż 18 lat!

Klęski głodu powracały niemal w każdym stuleciu, jednak apogeum nadeszło w latach 1773-76, gdy z głodu zmarło tu aż 44% populacji. Wiek XX to również nieurodzaj, susze i głód, przerywane krótkimi okresami względnego dobrobytu (choć to stwierdzenie na wyrost). Również obecnie przetrwanie upraw na Cabo Verde wiąże się z dużym nakładem pracy, której efekty nigdy nie są pewne.

Emigracja

W XIX wieku mieszkańcy Cabo Verde dołączyli do fali wielkiej emigracji do Ameryki Północnej, która trwała także w XX stuleciu. Dziś nie tylko emigracja, ale i praca na morzu sprawia, że życie kabowerdyjskich rodzin naznaczone jest rozłąką i tęsknotą.

Wszystkie te aspekty ukształtowały dzisiejsze pokolenie Kabowerdyjczyków, których większość żyje poza granicami swojego kraju. Życie pół miliona, którzy zostali, skupia się w miastach i miasteczkach i kawałek tej miejskiej rzeczywistości chcę tu przybliżyć.

Mindelo (Sao Vicente)

Swoista melancholia mieszkańców Cabo Verde wyraża się w muzyce, a stolicą muzyki jest Mindelo. Cóż, to właśnie tu przyszła na świat Cesaria Evora, a to zobowiązuje. Cesaria to chyba najbardziej znana na świecie artystka wykonująca mornę – nostalgiczny gatunek muzyki wywodzący się właśnie z Zielonego Przylądka. Odgłosy morny, jak i bardziej żwawej funany dobiegają wieczorem nie tylko z tutejszych barów, ale i mieszkań. Muzyka jest zresztą bardzo ważna dla mieszkańców pozostałych miast i wysp Cabo Verde.

Odniosłam jednak wrażenie, że Mindelo to nie tylko miasto muzyki, ale i sportu. Miejskim deptakiem mało kto tam powoli przechodził, a portowe nabrzeże zdominowane jest przez biegaczy w każdym wieku.

Mindelo przez długi czas pozostawało pod silnym wpływem Brytyjczyków, czego świadectwem jest angielska kolonialna zabudowa, a także klub golfowy, który był gospodarzem golfowych mistrzostw świata.

Baia das Gatas

Urokliwe miasteczko, gdzie nieopodal nie tak dawno wybudowanych, pustych domów przyjezdnych, leży wioska, w której ludzie od lat żyją tak samo »

Ribeira Grande (Santo Antão)

Miasteczko Ribeira Grande (Povocao), położone wzdłuż Ribeiry Grande i Ribeiry de Torre, to chaotyczne uliczki i podniszczona zabudowa ograniczona morzem i skalnym urwiskiem. Zalegające nad zboczem ciężkie chmury wzmagają i tak senną już atmosferę. Ożywia się ona podczas wieczornego festynu, na który mieliśmy okazję trafić. Wiatr niesie dźwięki muzyki przez całe miasto, a poncz i grogue leją się strumieniami. Zabawa kończy się nagle, około północy i miasto spowijają ciemności. Zapadłaby także cisza… gdyby nie monotonny warkot pobliskiego generatora, który w Residencia Alianca, gdzie spaliśmy, słychać dość wyraźnie. Już po pierwszej nocy odgłos staje się tak oczywisty, że przestaje zwracać na siebie uwagę, wtapiając się w rytm życia miasteczka.

Paul (Vila das Pombas) na Santo Antão

To niewielkie miasteczko nad oceanem jest bramą do jednej z przepięknych ribeir, Ribeiry do Paul. Jego centrum stanowią kolorowe budynki w stylu kolonialnym. Jest też najmłodszym miastem Cabo Verde, gdyż status ten przyznano mu w roku 2010. Patrząc jednak z europejskiego punktu widzenia, Paul pozostaje raczej urokliwym, niewielkim miasteczkiem. Znajduje się w nim rodzinna destylarnia, w której grogue pozyskuje się za pomocą starego trapiche, działajacego jak przed czterystu laty.

Porto Novo (Santo Antão)

Położone na południu Santo Antão, jest najbardziej zaludnionym miastem tej wyspy. Jest też punktem początkowym jej zwiedzania. To w tutejszym porcie, najważniejszym na Santo Antão, zatrzymują się statki płynące z Wyspy Sao Vicente. Porto Novo uzyskało prawa miejskie w 2005 roku, a okazałe budynki i promenady sfinansował rząd Luksemburga. Mimo, że miasto położone jest nad oceanem, sprawia wrażenie pustynnego. Zwłaszcza, gdy archipelag owiewany jest przez harmattan – gorący wiatr znad Sahary, niosący ze sobą zanieczyszający pył. Sprawia też wrażenie dobrze rozwiniętego,a mimo to boryka się z częstymi problemami z wodą.

Ponta do Sol

Miasteczko, które przypadło mi do gustu najbardziej, dlatego poświęcę mu oddzielny wpis :)

Espargos», Pedra de Lume» i Palmeirę», czyli miasteczka Wyspy Sal, zdążyłam opisać już wcześniej, pozostaje więc jeszcze:

Santa Maria

Chyba najmniej ciekawe miejsce, które odwiedziłam na Cabo Verde. Zetknęłam się z opinią, że miasteczko ma urok Dzikiego Zachodu. Cóż, próby odnalezienia tego klimatu okazały się w moim przypadku daremne.

Przez miasto prowadzą wprawdzie urokliwe uliczki, niestety większa jego część przypomina plac budowy. Wznoszone coraz to nowe hotele mają pomieścić wciąż liczniej tu przybywających turystów. To najbardziej komercyjny punkt na wyspach, w którym hotele ciągną się wzdłuż plaż (nie tak urokliwych jak myślałam), a ulice przemierzają zwartym szykiem wycieczki dość wiekowych Europejczyków. Jednocześnie nie zauważyłam, żeby można tu było przebierać w miejscach nocnych rozrywek, tak typowych dla nadmorskich kurortów. Trzeba się za to opędzać od zachodnioafrykańskich sprzedawców pamiątek, których nachalny styl handlu znacznie odbiega od spokojnego podejścia rodowitych mieszkańców wysp.

Być może potrzeba więcej czasu, by docenić walory Santa Marii, my jednak zdecydowaliśmy się poświęcić go odkrywaniu kolejnych zakątków wyspy.

Mimo, że miasto mnie nie zachwyciło, daleka jestem od piętnowania Santa Marii. W pewnym sensie należy jej wręcz kibicować, gdyż w dużym stopniu to właśnie od rozwoju turystyki będą zależały losy Republiki Zielonego Przylądka i jej mieszkańców. Dobrze oczywiście jeśli we wszystkim zostanie zachowany umiar.

Artykuł Wyspy Zielonego Przylądka – wyspy szczęśliwe? pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.