Ślady dinozaurów w okolicach Tuba City w Arizonie odkryto w początkach XX wieku, podczas konstrukcji przebiegającej tędy drogi. Skamieniałe podłoże tutejszej pustyni pokrywa wiele śladów pozostawionych przez prehistoryczne gady. Zidentyfikowano je jako należące do czterech mięsożernych gatunków.

Autentyczne ślady dinozaurów

Ślady uformowane zostały we wczesnym okresie jurajskim, około 200 milionów lat temu. Ich autentyczność potwierdzili między innymi paleontolodzy z uniwersytetu w Arizonie. Jest to zresztą jedno z kilku skupisk śladów dinozaurów w Stanach Zjednoczonych.

Naginanie prawdy

Nie można jednak mówić o autentyczności innych  znalezionych tu szczątków. Pozostałości przypominające części szkieletów lub jaja dinozaurów to w istocie tak zwane konkrecje, czyli agregaty mineralne powstałe na skutek powolnego narastania minerałów wokół obiektu umieszczonego w skale. Zalążkiem wytwarzanej konstrukcji może być skamieniałość, otoczak, a nawet zwykłe ziarenko piasku.

Szczątki dinozaurów to jednak większa sensacja niż kamienne wytwory. Przypuszczalnie dlatego, a może z powodu niedostatecznej wiedzy, tutejsi przewodnicy trzymają się wersji o obecności na tym obszarze kości, jaj jak i odchodów prastarych gadów.

Przewodnicy

Teren to otwarta, kamienista pustynia. Nie ma tu budek strażniczych czy biletów wstępu. Wspomniani przewodnicy to oczekujący na przyjezdnych miejscowi, liczący na zarobek. Ślady dinozaurów znajdują się na terenie Kraju Navaho, dlatego wspomniani przewodnicy to najczęściej właśnie Navahowie. Nie musimy korzystać z ich usług, a jeśli to zrobimy, nie obowiązuje żadna z góry narzucona stawka. Możemy więc wędrować po wietrznej pustyni na własną rękę, a jeśli mamy ochotę odrobinę wesprzeć miejscową ludność, zdecydować się na towarzystwo.

Paleosafari Moab Giants

Warto wspomnieć, że najważniejszą i chyba największą kolekcję śladów dinozaurów w Stanach Zjednoczonych skupia tak zwany „Dinozaurowy diament” (Dinosaur Diamond National Scenic Byway), czyli trasa przebiegająca przez wschodnią część stanu Utah  i zachodnią część Kolorado. Tam też powstał niedawno największe na świecie muzeum śladów dinozaurów i park prehistorycznych gadów – Paleosafari Moab Giants. Jego twórcami są nasi rodacy, a naturalnej wielkości figury powstały w fabryce w Ostrowcu Świętokrzyskim według wytycznych polskich naukowców. Choć pierwsi goście odwiedzili już placówkę, oficjalne otwarcie całej ekspozycji planowane jest na 1 marca bieżącego roku.

Artykuł Tuba City Dinosaur Tracks – śladem amerykańskich dinozaurów pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Park Narodowy Canyonlands to skalista kraina położona w centrum Wyżyny Kolorado, we wschodniej części stanu Utah, przecinana wodami rzek Kolorado i Green River. To właśnie tu, stojąc na krawędzi kanionu Shafer, zastanawialiśmy się co robić dalej. Kanion aż prosił się o eksplorację, jednak patrząc to na stromą, piaszczystą drogę w dół, to na naszą wypożyczoną Toyotę oceniliśmy, że maszyna niekoniecznie podoła zadaniu. Tym bardziej, że mieliśmy w planach powrót na górę. Z tą myślą już po chwili toczyliśmy się jednak w dół wąskiej ścieżki uczepionej stromych zboczy.

Park Narodowy Canyonlands – formacje i atrakcje

Gooseneck Overview

Ryzyko się opłaciło, na dole czekał bowiem Gooseneck Overview – punkt widokowy na rzekę Kolorado, meandrującą wśród pobliskich skał. Zależnie od kąta padania światła, woda przybiera tu różne odcienie zieleni, pięknie kontrastującej z pomarańczowo-czerwonym otoczeniem.

Mesa Arch

Na górę wtoczyliśmy się bez większych problemów. Samochód dał radę, a jedyne poniesione straty, to porządna ilość paliwa pochłoniętego przez wymagającą serpentynę. Tu już tylko 10 km dzieliło nas od Mesa Arch, skalnego łuku spoczywającego na krawędzi przepaści, tworzącego jakby bramę do świata kanionów. Dodatkowe wrażenia gwarantuje wdrapanie się na formację, które nie wymaga specjalnej sprawności.

Green River Overlook

Równie wspaniały, jeśli nie lepszy widok rozciąga się z Green River Overlook. Jak mówi sama nazwa, ukazuje on rzeźbę koryta Green River i jej surowego, rozległego otoczenia.

A to już widok z Whale Rock, której miano nazwiązuje do kształtu, kojarzącego się właśnie z wielorybem.

Upheaval Dome

Upheaval Dome to kolejne wyrzeźbione w ziemi wgłębienie, pochodzeniem różniące się jednak od pozostałych. Jego genezę próbowano wyjaśnić je na rozmaite sposoby. Przez pewien czas przeważały opinie, iż jest ono wysadem solnym. Istniejące w pradawnych czasach morze miało wyparować, pozostawiając potężne pokłady słonego osadu, wypiętrzanego przez ruchy geologiczne.

Obecnie górę bierze jednak przekonanie o zdecydowanie bardziej gwałtownym rozwoju wypadków, związanym z uderzeniem meteorytu. Według badaczy kolizja z ziemią była tak silna, że wstrząsy dało się odczuć na całej powierzchni planety. Bardzo głęboki niegdyś wyłom, obecną formę przyjął w wyniku milionów lat erozji.

Anasazi – dawni mieszkańcy Canyonlands

Pierwsi ludzie dotarli na tereny dzisiejszego Parku Narodowego Canyonlands około 10 tysięcy lat temu. Z początku ziemie te przemierzali koczownicy, nie zagrzewający nigdzie miejsca na dłużej. Jednak około 2 tysięcy lat temu osiedlać zaczęły się tu plemiona ludu Anasazi, zamieszkujące te tereny do okresu tak zwanej Wielkiej Suszy (1230 r. n.e. – 1280 r. n.e.).

Susza wymusiła migrację ludności w okolice północno-wschodniej Arizony oraz na południe do doliny Rio Grande. Spichlerze wybudowane w skalnych niszach przetrwały jednak do dziś i stanowią unikalne świadectwo bytowania w tych trudnych warunkach. Osady budowano niżej, przy rzecznych dolinach. Chłód skalnych półek zapewniał jednak dłuższą świeżość zgromadzonym zapasom, dlatego Anasazi wspinali się, by gromadzić je w tych ocienionych niszach. Do spichlerzy prowadzi Aztec Butte Trail, lecz z miejscem związani byli Indianie Ute, Pajutowie, czy Navaho.

Canyonlands to także Candle Stick Tower Overlook:

Oraz inne „overlooki”, które pozostaną w pamięci na długo (tu Buck Kanyon Overlook, Orange Cliffs Overlook i Grand View Point Overlook):

Park Narodowy Canyonlands – krótkie informacje praktyczne

• Park Narodowy Canyonlands został utworzony w 1964 roku, a jego 3 główne części to Island in the Sky (Wyspa na niebie) w północnej części parku, The Needles (Igły) w południowo-wschodniej części parku, The Maze (Labirynt) w zachodniej część parku.
• Dobrym punktem wypadowym do parku jest, jak i w przypadku Parku Narodowego Arches, miasteczko Moab, z całkiem bogatą ofertą noclegową.
• Przenocować można też w samym parku. Dostępne kempingi, jak Squaw Flat Campground, czy  Willow Flat Campground nie dysponują jednak dużą liczbą miejsc, a chętnych nie brakuje. Dodatkowe informacje na temat obozowania dostępne są na oficjalnej stronie parku >>
• W drodze do Island in the Sky (jednej z części Parku Narodowego Canyonlands), z autostrady 313, podziwiać można charakterystyczne formacje skalne – Monitor i Merrimac >>

Artykuł Canyonlands – kaniony po raz pierwszy pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Martwy tylko pozornie. Ciężko wyobrazić sobie wodę, lód, ekstremalne temperatury i podziemne ruchy zgromadzonej soli, kształtujące te tereny z uporem, nieraz bardzo gwałtownie. Niełatwo uzmysłowić sobie te 100 milionów lat erozji, wykształcającej kamienne łuki, których jest tu około 2000. Tak, aż tyle. Tylko część z nich osiąga monumentalne rozmiary. Reszta, to niejako zalążki, które kiedyś mogą zastąpić formy, rozciągające się przed nami dzisiaj. Formy, które stale podlegają przeobrażeniu lub powolnemu niszczeniu.

W roku 1991 ogromny kawał skały odpadł od formacji Delicate Arch, uznanej za najdłuższy naturalny łuk skalny na świecie. Kilka lat później doszło do kolejnych odłupań, wskutek czego łuk mierzy w najwęższym miejscu zaledwie 2 m długości i grozi zawaleniem.

Niegdyś ziemie te przemierzali Indianie Anasazi, ludność Fremont oraz Jutowie – indiańskie plemię, które dało nazwę stanowi Utah. Poszukiwali zwierzyny, dziko rosnących roślin nadających się do spożycia, a także kamienia do wyrobu narzędzi.

Mimo, że łuki podziwiać pragnie bardzo wielu turystów (czemu absolutnie się nie dziwię), w ogóle nie odczułam tu ścisku. Dotyczy to zresztą niemal każdego parku, który miałam okazję przemierzać w tym kraju. Mnogość interesujących miejsc, a przede wszystkim olbrzymie powierzchnie sprawiają, że ruch turystyczny rozkłada się tu w sposób niemal magiczny. Do tego stopnia, że niejednokrotnie cudownymi przestrzeniami cieszyć się można w samotności. I właśnie wtedy najłatwiej dostrzec, jak wiele w tym pozornie martwym krajobrazie, życia. Wiewiórki czy jaszczurki zobaczyć całkiem łatwo. Nieco trudniej jelenia. Przy odrobinie szczęścia (lub wręcz przeciwnie :) natkniemy się na węża, a wpatrywanie w niebo zostaje nagrodzone widokiem orła lub jastrzębia.

Jeszcze więcej oznak życia przynosi noc, gdyż większość tutejszych gatunków aktywna jest po zachodzie słońca. Szczuroskoczki, skunksy, rysie, ursony, nietoperze czy sowy ruszają na żer, zapewniający sobie przetrwanie w tych niesprzyjających warunkach.

„Klej pustyni”

Samo podłoże, choć tak jałowe, również kryje w sobie życie. Cryptobiotic crusts, znane też jako „klej pustyni” to warstwa biologicznych organizmów “ukrytych” tuż pod powierzchnią gleby, widocznych miejscami również na jej powierzchni. Ta mieszanka sinic, mchów, alg, grzybów i porostów spaja pustynny piasek, absorbuje wilgoć, produkuje składniki odżywcze i jest zarzewiem dla wzrostu reszty tutejszych roślin. Dlatego tak ważne jest nie deptanie tych niepozornych roślin, mających olbrzymi wpływ na cały tutejszy ekosystem.

Park Narodowy Arches – łuk nie jedno ma imię:

Dogodnym punktem wypadowym do Arches (jak i pozostałych okolicznych perełek) jest Moab. Niewielkie klimatyczne miasteczko, położone pośród czerwonych skał. Już droga prowadząca do parku łuków jest swego rodzaju obietnicą. Formacje skalne ścielą się coraz gęściej, przybierając wciąż bardziej skomplikowane formy. Po dosłownie 15 minutach osiągnęły apogeum. Byliśmy na miejscu.

Przed nami rozciągała się skalna dolina, ograniczona stromymi ścianami. To Park Avenue, która przybyłym tu niegdyś wędrowcom przywodziła na myśl wysokie budynki ułożone po dwóch stronach ulicy. Skojarzenie dość odległe, a jednak patrząc na samą geometrię przestrzeni, można odnaleźć w nim jaki sens. Zrobiliśmy sobie zatem spacer tą „miejską” aleją o zupełnie niemiejskich widokach.

Na krótko zatrzymaliśmy się przy Balanced Rock. Wysoki na 39 metrów ostaniec eroduje nierównomiernie. Jego dolna część poddaje się działaniom natury wyraźnie szybciej, niż górna. Zaletą tego stanu rzeczy jest niewątpliwie ciekawy kształt formacji. Wadą, nieuchronne zawalenie w bliżej nieokreślonej przyszłości.

A to już Double Arch (formacja dwóch łuków skalnych o wspólnym końcu). Bardzo krótkie podejście (jednak nieco śliskie i strome) daje możliwość podziwiania wspaniałych widoków rozciągających się po obu stronach formacji.

Najpopularniejszym punktem i zarazem niejako symbolem całego parku jest Delicate Arch. O jego wyjątkowości nie decydują rozmiary, lecz charakterystyczny kształt, a także ciekawe położenie. Z intensywną, ciepłą barwą piaskowca kontrastują widoczne w oddali zimne, ośnieżone wierzchołki masywu La Sal.

Tu widoczny z perspektywy niższego punktu widokowego (na który mimo wszystko trzeba się nieco wspiąć)

A oto Fiery Furnance. Formacja zawdzięcza nazwę ognistej poświacie otulającej ją w słoneczne popołudnia. Jednak wbrew gorącej nazwie, ogniste piece to chłodne, zacienione labirynty wąwozów wydrążonych w ścianach piaskowca.

I Landscape Arch (wspomniany już wcześniej) grożący zawaleniem w każdej chwili.

Mnogość i różnorodność tutejszych formacji naprawdę budzi podziw i uświadamia, że siły przyrody działają niczym kreatywny artysta, a zarazem precyzyjny, wytrwały rzemieślnik.

Wolfe Ranch:

Choć tereny te pozostawały właściwie niezamieszkałe przez człowieka, jest jedno miejsce przywołujące pamięć o tak nielicznych w tych stronach osadnikach. Mowa o Wolf Ranche. W roku 1888 osiedlił się tu John Wesley Ranch, wraz ze swym synem, Fredem. Silnie zraniony w nogę podczas wojny secesyjnej, musiał zamieszkać w suchym klimacie, gdyż tylko tu miał szansę na uratowanie kończyny. Przybył więc z Ohio do suchej, bezludnej krainy i wybudował maleńki domek oraz zagrodę dla kilku sztuk bydła.

Ojciec z synem żyli tu zupełnie sami przez niemal 10 lat, aż do roku 1906, kiedy sprowadziła się córka Johna, wraz z mężem i dziećmi. Wówczas postawiono nieco większy domek, tym razem z podłogą (wcześniejszy nie posiadał takich luksusów). Po dwóch latach rodzina postanowiła jednak powrócić do Ohio, gdzie John Ranch po 2 latach zmarł. Ranczo sprzedano Tommiemu Larsonowi, ten z kolei przekazał je w ręce niejakiego Marvina Turnbow. Turnbow opracowywał pierwsze mapy geologiczne na obszarze Arches, dlatego domek widniał na nich pierwotnie jako Turnbow Cabin.

Pamięć o początkach tego miejsca przywróciła wnuczka Wolf’a, przybyła tu w roku 1970. Wówczas oryginalne miano, Wolfe Ranch, zostało przywrócone i w takiej formie widnieje na mapach obecnie.

Słońce padało z coraz niższego poziomu, nasze cienie znacznie się wydłużyły. To znak, żeby ruszyć w stronę Delicate Arch. Prowadzi do niego około kilometrowe podejście, z widokami na kolorowe, rozległe przestrzenie. Nie byliśmy oryginalni. Podziwianie zachodu słońca z tą właśnie formacją w tle, wieńczy pobyt większości osób w tym Parku. O przyczynach takiego, a nie innego wyboru nie ma co się rozpisywać. Ciężko sobie odmówić tego widoku, jak bardzo kiczowaty czy oklepany by nie był ;)

A tu jeszcze rzut oka na kulisy. Jak widać każdy szuka najlepszej dla siebie perspektywy. Po tym wieczorze kolejne setki zdjęć Delicate Arch zalały Internet. Jak co dzień…

Artykuł Park Narodowy Arches – kraina skalnych łuków pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

© Michał Sacharewicz

Jeśli obrazek nie wyświetla Ci się prawidłowo, spróbuj tędy: http://www.tripline.net/trip/2013-05_USA-36315024260310068924A8037F440798

Artykuł USA Trip – zapowiedź pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.