Panama, co zobaczyć >>

Avenida Balboa i dzielnica finansowa Panama City

Ciągnąca się wzdłuż wybrzeża Pacyfiku Avenida Balboa to najnowsza i najdłuższa aleja w mieście, będąca zarazem najbardziej ekskluzywną częścią Panama City. Nazwana na cześć Vasco Núñeza de Balboa – hiszpańskiego odkrywcy i konkwistadora, a zarazem założyciela pierwszej regularnej europejskiej kolonii na kontynencie amerykańskim (kolonia założona została w okolicach Darien, na terenie dzisiejszej Panamy w 1511 roku). Balboa to także waluta Panamy oraz jedno z najpopularniejszych piw w kraju.

Avenida Balboa ciągnie się wzdłuż Zatoki Panamskiej od Casco Viejo aż po najbogatsze dzielnice Punta Paitilla i Punta Pacifica, stanowiące centrum finansowe nie tylko Panamy, ale całej Ameryki Środkowej. To dzielnice szklanych wieżowców jakich nie powstydziłyby się europejskie czy azjatyckie metropolie. Swoją siedzibę ma tu ponad 120 światowych banków, czemu trudno się dziwić. Firmy przyciągane są nie tylko niskimi podatkami, ale i obowiązującą tu silną tajemnicą bankową oraz brakiem współpracy prawnej z innymi państwami.

To właśnie panorama z Avenida de Balboa na położone nad oceanem wieżowce stanowi najbardziej spektakularny widok w Panama City.

Panama Papers

Zważywszy na wspomniane powyżej udogodnienia, wielu przedsiębiorców właśnie w Panamie oraz innych krajach o „przystępnej” polityce podatkowej rejestruje swą działalność, przechowuje i pomnaża fortuny, a stosując „kreatywną księgowość” omija nierzadko przepisy prawa obowiązujące w kraju zamieszkania.

Dwa lata temu skala tego zjawiska objawiła się w jednej z największych afer finansowych znanej jako Panama Papers. Wówczas to z bazy danych panamskiej kancelarii prawnej Mossack Fonseca wyciekło 11,5 mln dokumentów (z lat 1977 – 2016) pokazujących skalę w jakiej znani i bogaci ukrywają przed fiskusem pieniądze w “rajach podatkowych”. Panamska kancelaria założyła ponad 200 tysięcy fasadowych firm, które zarządzały ulokowanymi pieniędzmi, ukrywając jednocześnie kto jest ich właścicielem.

Dokumenty ujawniło Międzynarodowe Konsorcjum Dziennikarzy Śledczych (ICIJ), we współpracy z ponad stu redakcjami z całego świata. Wynikało z nich, że blisko 140 polityków i oficjeli, w tym kilkunastu obecnych i byłych szefów państw oraz ich rodzin ma powiązania z tajnymi firmami offshore. Dokumenty wskazywały nie tylko na osoby ze świata polityki i biznesu, ale urzędników, znanych aktorów czy sportowców. Dziś sprawa już raczej przycichła, zaś panamski parlament uchwalił ustawę umożliwiającą nałożenie restrykcji celnych, fiskalnych i migracyjnych na państwa lub organizacje nazywające Panamę rajem podatkowym.

Casco Viejo

Stara, historyczna część Panamy City, zwana również Casco Antiguo lub dzielnica San Felipe, była niegdyś sercem miasta. Pozostawała nim głównie w pierwszych dekadach XX stulecia, zanim stopniowo zaczęła popadać w ruinę.

Casco Viejo, na które składa się blisko tysiąc budynków utrzymanych w stylu kolonialnym, art deco oraz neoklasycznym, sprawia wrażenie odrębnego miasteczka zamkniętego w ramach większego miasta. Wąskie brukowane uliczki, malownicze place, przydrożne kafejki, widok na skrajnie różną od starówki dzielnicę finansową, a przede wszystkim przechadzający się uliczkami członkowie plemion Kuna Yala i Guajmi tworzą zaskakującą mieszankę stylu europejskiego z egzotyką.

W samym centrum Casco Viejo położony jest Plac Niepodległości (Plaza de la Independencia). To właśnie w tym miejscu w 1903 roku ogłoszono niezależność Panamy od Kolumbii, czyniąc ją w pełni niepodległym krajem.

Na terenie Casco Antiguo znajduje się też Casa Góngora, najstarszy budynek nie tylko starówki Panama City, ale jeden z najstarszych w całym kraju. Wzniesiony z kamieni w 1756 roku służył początkowo za dom bogatego hiszpańskiego kupca. Później przez wiele lat pełnił rolę kościoła, a obecnie znajduje się tam niewielkie muzeum. Nieco burzliwa historia budynku obejmuje aż trzy pożary, po których przeszedł on gruntowną renowację.  

Historia Casco Viejo to niestety lata zaniedbań, które doprowadziły do tego, że miejsce zaczęło popadać w ruinę. Budynki wszystkich stylów łączył odpadający z elewacji tynk. Z powodów do dumy powoli przeistaczały się w rudery. Stara część miasta stała się także najbardziej niebezpiecznym miejscem, do którego mieszkańcy innych dzielnic woleli się nie zapuszczać.

Odmianę przyniosły lata 90-te XX stulecia, a rozpoczęta wówczas na szeroką skalę renowacja, miała przywrócić budynkom dawny charakter, a całej dzielnicy renomę jaką cieszyła się w latach świetności. Przy renowacji bardzo pilnowano, by zachować dawny charakter budynków i uliczek, a miejsce wzbogacić o knajpki, hostele i sklepy, z których mogliby korzystać również przyjezdni. Niestety jak każda zmiana, i ta nie okazała się dobra dla wszystkich. Wielu biednych mieszkańców, których nie stać było na utrzymanie się w odnowionej dzielnicy, zostało zmuszonych do opuszczenia Casco Viejo.

Dziś Casco Antiguo pozostaje mieszanką odnowionych kolonialnych budowli oraz tych, które czekają jeszcze na swoją kolej. I choć zrobiło się tu bezpieczniej niż kiedyś, wejścia na stare miasto nadal obstawione są grupami policji mającymi czuwać nad bezpieczeństwem odwiedzających je przyjezdnych.

Coś pomiędzy, czyli Panama no name

Panama City to jednak nie tylko Casco Viejo i Avenida Balboa. To również mniej znane wśród przyjezdnych, bardziej anonimowe dzielnice, pogrążone w ubóstwie, tak bardzo kontrastujące z garniturami bankierów i blaskiem wieżowców. To zaniedbane, dziurawe ulice (bardziej dziurawe widziałam dotychczas tylko w Biszkeku), domostwa przywodzące na myśl slumsy i ludzie ledwo wiążący koniec z końcem. Ludzie ci żyją w cieniu sięgających nieba szklanych domów.

Gdzie warto ruszyć z Panama City?

Bujne lasy deszczowe >>

Wyspa Iguan >>

Zobacz jak poruszać się po Panamie na własną rękę >>

Panama City w wersji czarno-białej

Artykuł Panama City – krótka relacja ze stolicy kontrastów pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

A może kojarzycie Panamę z kapeluszem o tej samej nazwie? Biorąc pod uwagę nazwę trop wydaje się właściwy, jednak w rzeczywistości akurat to nakrycie głowy nie pochodzi z Panamy lecz z Ekwadoru.

Jeśli temat Panamy jest Wam nieco bliższy, znane są Wam zapewne popularniejsze miejsca tego kraju, do których należą stolica – Panama City, rajskie archipelagi San Blas i Bocas del Toro, czy miejscowość Boquete i sąsiadujący z nią najwyższy szczyt kraju – wulkan Barú. Poniższy wpis również będzie o miejscach, lecz tych mniej popularnych. Będzie o Panamie bez Kanału Panamskiego, bez Panama City i bez rajskich wysp. Przynajmniej bez tych najbardziej znanych ;)

Panama – co zobaczyć

Gdzie zatem możemy zawędrować schodząc z częściej uczęszczanych szlaków?  Oto krótki przegląd mniej znanych miejsc i atrakcji Panamy.

El Castillo – pałac w Bajo Mono

Boquete i jego okolice to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc w Panamie. Nie bez powodu, gdyż porastający ten rejon las deszczowy, jak i położony w okolicy najwyższy wulkan Panamy – Barú stanowią łakomy kąsek dla odwiedzających kraj przyjezdnych. Co zatem miejsce to robi wśród rzadziej uczęszczanych zapytacie. Znalazło się tu za sprawą budynku, który łatwo przeoczyć w dżunglowej plątaninie, znanego jako „Pałac” w Bajo Mono. A przeoczyć go, możecie mi wierzyć, szkoda.

Wspomniany pałac to w istocie rezydencja, którą 40 lat temu budował dla swojej rodziny niejaki José Domingo Serracín (znany lepiej jako “Don Pepe”), bogaty posiadacz ziemski. Niespodziewany atak serca, położył kres jego życiu, a zarazem rozwojowi budowlanego projektu. Rezydencja nigdy nie została ukończona, gdyż rodzina niespecjalnie interesowała się jej rozbudową. Dziś zamieszkały przez nietoperze pałac w Bajo Mono coraz bardziej wtapia się w krajobraz otulającego go mglistego lasu, tworząc jedno z najpiękniejszych opuszczonych miejsc, jakie widziałam.

Więcej z Boquete oraz innych lasów deszczowych Panamy >>

Lubisz włóczyć się po opuszczonych miejscach? Zajrzyj do opuszczonych miast USA >>

Półwysep Azuero

Półwysep Azuero to najgorętszy i najbardziej suchy region Panamy. Być może właśnie przez uciążliwe temperatury przyjezdni zaglądają tu jakoś rzadziej. A chyba niesłusznie, bo to właśnie ten region stanowi centrum miejscowego folkloru. W żadnej części Panamy nie organizuje się tylu festiwali i nie kultywuje tak wyraźnie okresu karnawału. Kiedy zaś na półwyspie nie przypada czas fiesty, w spokoju można zatopić się w powolny rytm życia niewielkich miasteczek. Również w tym rejonie, a dokładnie w Parku Narodowym Sarigua odwiedzić można nietypowe miejsce jakim jest suchy las deszczowy >>

Więcej o Azuero i rozpiska festiwali >>

Wyspa Iguan

Niewielka wysepka oddalona zaledwie 5 km od Półwyspu Azuero znacznie ustępuje popularnością rajskiemu archipelagowi San Blas czy nieco mniej rajskiemu Bocas del Toro. Cóż, leży wszak, jak przed chwilą wspomniałam, przy półwyspie na który prawie nikt nie jeździ ;) I może faktycznie, jeśli zamierzacie odwiedzić inne panamskie wyspy, na Wyspie Iguan krajobrazowo nie znajdziecie wiele nowego. Jeśli jednak jesteście fanami gadów i chcielibyście mieć z nimi styczność w naturalnym środowisku, tego miejsca przegapić nie możecie. Jak sama nazwa wskazuje, wyspę z jakiegoś powodu upodobały sobie iguany i w głębi wysepki możecie ich spotkać więcej niż ludzi. Miejsce to jest również domem niezliczonej ilości krabów. Nie liczcie jednak, że na miejscu rozgościcie się na dłużej, pozostanie na noc na Wyspie Iguan jest bowiem zabronione. Więcej informacji i zdjęć >>

Portobelo

Położone w północnej części Przesmyku Panamskiego, liczące niespełna 5 tysięcy mieszkańców Portobelo, to miasto dość niepozorne. Jedynie okazałe ruiny fortu pozwalają domyślać się, iż w przeszłości pełnić mogło doniosłą rolę. A pełniło ją na pewno dla zakładających je Hiszpanów. To właśnie z Pięknego Portu (jak brzmi po polsku nazwa miasta) wywozili oni do Europy zagrabione skarby Inków oraz innych rdzennych mieszkańców Ameryki Środkowej i Południowej. Na grabieże te zazdrośnie spoglądały inne potęgi kolonialne, na czele z brytyjską. Sytuacji nie polepszały hiszpańskie ataki na angielskie statki, prowadzące nieuchronnie do wybuchu wojny. Walki o Portobelo toczyły się kilkakrotnie, a najsłynniejsza z nich odbyła się w ramach tak zwanej wojny o ucho Jenkinsa.

Wojna o ucho Jenkinsa

Robert Jenkins był brytyjskim żołnierzem i przemytnikiem. Gdy jego statek został zatrzymany przez Hiszpanów u wybrzeży Kuby, kapitan ów wdał się w potyczkę z jednym z hiszpańskich oficerów, a ten podczas pojedynku odciął mu ucho. Jenkins zabrał ze sobą odciętą małżowinę i pokazywał ją w świecie jako dowód hiszpańskiego okrucieństwa. Apelował także do rządu w Londynie o spuszczenie lania przeciwnikom. I choć historia z uchem nie była powodem wybuchu wojny, posłużyła za całkiem zgrabny pretekst. W roku 1739 statki dowodzone przez Edwarda Vernona rozpoczęły ostrzał Portobelo, by po 24 godzinach zdobyć miasto. Siły wystarczyło Brytyjczykom zaledwie na trzy tygodnie okupacji, “udało im” się jednak zniszczyć fort i najokazalsze budynki pozostawiając jeden z najwspanialszych portów ówczesnych czasów  w ruinie. Zniszczone i opuszczone Portobelo dźwignąć miało się dopiero ponad sto lat później, po wybudowaniu Kanału Panamskiego.

Henry Morgan i bukanierzy

Zanim jednak miasto spustoszyli Brytyjczycy padało ono łupem największej i najlepiej zorganizowanej pirackiej braci jaką znały Karaiby – niejakich bukanierów. Ich szeregi zasilali nie tylko wyjęci spod prawa, ale i byli żołnierze czy zbiegowie uciekający przed prześladowaniami religijnymi. Działając w ramach tak zwanego Bractwa Wybrzeża organizowali wyprawy łupieżcze i plądrowali kraje i wysepki siedemnastowiecznych Karaibów. Pływający pod brytyjską flagą bukanierzy osiągali wysokie wyniki nie tylko w dziedzinie grabieży, ale i stopniu okrucieństwa, zwłaszcza w stosunku do wszystkiego co hiszpańskie. Bezpieczny przyczułek znaleźli oni w Port Royal, dawnej stolicy Jamajki stojącej rumem i domami uciechy. Bukanierzy mogli liczyć na poparcie lokalnych władz, a mieszkańcy traktowali ich jako obrońców wyspy i dźwignię lokalnego handlu.

Napaść na Portobelo, z którego wypływały zagrabione z peruwianskich kopalń skarby, stanowiła dla piratów niemałe wyzwanie. Podjął się go ochrzczony królem bukanierów Henry Morgan (tak, tak, ten od rumu), a osiągnięty w tej materii sukces otworzył mu drogę do wspaniałej korsarskiej kariery. Zdobyte Portobelo okupowane było przez Morgana i jego ludzi przez miesiąc. To miesiąc nieustannego pijaństwa, świętowania oraz zuchwałych grabieży, gwałtów i morderstw popełnianych przez bukanierów, a zarazem miesiąc koszmaru dla mieszkańców miasta. Ekipa Morgana opuściła Portobelo po wynegocjowaniu okupu wysokości 100 tysięcy Peso. I choć była to kwota zawrotna jak na tamte czasy, bukanierzy wydali ją w iście pirackim stylu, roztrwaniając w ciagu 3 miesięcy w barach i burdelach Port Royal.

A Portobelo? Portobelo wracało powoli do swego rytmu, a kolonizatorzy do dalszego wywozu amerykańskich skarbów. Nie były to bowiem pierwsze ani ostatnie zawirowania spowodowane pirackim najazdem. Żaden z nich nie podkopał znacząco pozycji słynnego portu. Uczyniła to dopiero wiele lat później wspomniana wyżej wojna o odciętą małżowinę.

Biały kościół Czarnego Chrystusa – Czarny Chrystus z Portobelo

W centralnym punkcie Portobelo, jak na miasteczko Ameryki Łacińskiej przystało, stoi kościół. Budynek świątyni Świętego Filipa jest biały, w przeciwieństwie do czczonego w nim Chrystusa. Ten bowiem jest czarny. El Cristo Negro (Czarny Chrystus) jest obiektem kultu w wielu krajach Afryki oraz Ameryki Łacińskiej będąc niejako hybrydą chrześcijaństwa z lokalnymi wierzeniami i rytuałami. Stanowi ucieleśnienie nadziei wyznawców na nadejście czarnego Mesjasza, który wyzwoli ciemnoskóre ludy od zła utożsamianego z dominacją białego człowieka. W epoce kolonialnej chodziło głównie o dominację polityczną i związane z nim niewolnictwo, w czasach późniejszych, aż do dziś – dominację kulturową oraz wyznaniową.

Z Portobelo ruszyliśmy tam, gdzie nie da się już dojechać samochodem. I mimo, że docierają tu tylko łódki, a turystów jest jak na lekarstwo, laptopy i Coca Cola mają się zaskakująco dobrze. 

Deepboard na Bocas del Toro

Położoną na północnym wschodzie Panamy prowincję Bocas del Toro tworzy pokaźna ilość większych i mniejszych wysepek. To jedno z częściej odwiedzanych miejsc w kraju, znane przede wszystkim z Red Frog Beach na wyspie Bastimentos, będącej domem czerwonych, jadowitych żabek, a także Starfish Beach na wyspie Colon, na której spotkać można rozgwiazdy. Miejsce to znalazło się w zestawieniu mniej popularnych atrakcji ze względu na aktywność popularną na Bocas del Toro, szerzej zaś na świecie raczej nieznaną.

Chodzi o deepboard, który w największym skrócie określić można jako nurkowanie za motorówką. Łapiemy przezroczystą deskę umocowaną na linach, których drugi koniec przymocowany jest do łódki lub motorówki. Po odpaleniu silnika maszyna ciągnie nas z całkiem sporą prędkością pod wodą. Podczas swoistego podwodnego lotu podziwiamy rafy, ławice egzotycznych ryb i wszystko, co ma do zaoferowania Morze Karaibskie. Ważne jednak, by opanować manewrowanie trzymaną deseczką, bo od umiejętnego zwracania jej w górę uzależnione będzie to, czy uda nam się złapać oddech ;) Przed rozpoczęciem nurkowania warto też sprawdzić czy nasz strój kąpielowy odpowiednio przylega do ciała, bo prędkość i opór wody sprawiają, że dość łatwo przypadkiem go zgubić.

Jak wygląda owa aktywność  możecie podejrzeć tu >> 

Granica Panama – Kostaryka

Okazuje się, że w tej części świata i przekraczanie granicy może stanowić atrakcję samą w sobie. W naszym przypadku takim właśnie okazało się przejście Guabito – Sixaola.

Przejście jest tu nazwą jak najbardziej adekwatną, gdyż w czasie naszego pobytu pokonać je można było tylko pieszo, przechodząc długi, rozpięty nad rzeką Sixaola, nadszarpnięty zębem czasu i robactwa most. Ku naszemu zaskoczeniu formalności związane z przekroczeniem granicy można było załatwić tylko do 18.00, a my, niczego nieświadomi, dotarliśmy do niej zaledwie 10 minut wcześniej. Po panamskiej stronie strażnicy powiedzieli, że mogą nas przepuścić, ale po drugiej stronie raczej odbijemy się od drzwi. Niestety ich wywody się przedłużały skracając tylko jeszcze bardziej nasz i tak niemal nieistniejący zapas czasu.

Gdy w naszych paszportach wylądowały wreszcie panamskie stemple, obładowani bagażami, puściliśmy się pędem przez mocno podniszczony, miejscami dziurawy most. Dosłownie minutę przed zamknięciem z językami na wierzchu wpadliśmy do biura po drugiej stronie. W ostatniej chwili wypełniliśmy przekazane przez pograniczników papiery a ci, już po czasie, wbili nam stemple witając w Kostaryce. Opłata opuszczenia Panamy wyniosła 3 dolary. Kiedy wracaliśmy, opuszczenie Kostaryki kosztowało nas 9 dolarów. Opłatę należało uiścić w przygranicznym biurze wyglądającym raczej jak sklepik papierniczy. Formalności można załatwić także w banku (2 dolary taniej), jednak dowiedzieliśmy się o tym już pod granicą, gdzie próżno banku szukać.

Dziś przekraczanie granicy Guabito – Sixaola nie powoduje już skoków adrenaliny jak kiedyś. Stało się na pewno wygodniejsze, tracąc jednak przy tym nieco uroku. Równolegle do wspomnianego starego mostu poprowadzono bowiem kolejny, przystosowany do ruchu samochodowego i to on przejął obsługę ruchu między Panamą a Kostaryką.

Wybierasz się do Panamy?

Sprawdź ceny na miejscu >>

Zobacz jak przemieszczać się po kraju autobusami i nie zwariować >>

Odwiedź stolicę kraju – Panama City >>

Artykuł Panama poza szlakiem – mniej znane miejsca, które warto poznać pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Nie, żeby był to kraj mało różnorodny, jednak fakt, że w blisko 50% pokrywają go lasy robi swoje. Znaczną część tej powierzchni zajmują tropikalne, wiecznie zielone lasy deszczowe, będące skupiskiem niezwykłej różnorodności roślin i zwierząt. Liczba gatunków składających się na tutejszą florę i faunę jest jedną z najwyższych na świecie. Wytworzeniu tak wielkiej różnorodności sprzyjały nie tylko panujące w Panamie warunki klimatyczne i przyrodnicze, ale także fakt, że jest ona mostem między obiema Amerykami i miejscem mieszania się gatunków.

Paradoks Kanału Panamskiego:

Różnorodność ta była niegdyś jeszcze większa, jednak budowa Kanału Panamskiego i związane z nim zakrojone na szeroką skalę wycinki odbiły się negatywnie na tutejszym ekosystemie. Od dziesięcioleci okoliczne lasy deszczowe są też karczowane pod plantacje, a przede wszystkim pod pastwiska dla bydła. Ma tu jednak miejsce pewien ciekawy paradoks. Otóż obecność okolicznej dżungli jest niezbędna do nawadniania kanału i utrzymania jego żeglowności, dlatego wbrew pozorom tutejsze lasy (przynajmniej te w okolicach Panama City) wydają się nie być  zagrożone, jeśli nie ze względu na ochronę środowiska, to ze względów praktyczno – ekonomicznych. Możliwe, że inwestycja, która dokonała tu zniszczeń stanie się jednocześnie strażnikiem tutejszej przyrody. Oby tak właśnie się stało.

Park Narodowy Soberania

Park Narodowy Soberania znajduje się około pół godziny jazdy od centrum Panama City, będąc tym samym jednym z najłatwiej dostępnych lasów tropikalnych. Mimo niedalekiej odległości ośrodków miejskich, nie jest to byle jaki skrawek lasu, lecz obszar chroniony o powierzchni 220 km². Mimo niesamowitej wilgoci i mnogości chronionych gatunków, nie napotkałam tu jednak pijawek, co nie tylko mnie zaskoczyło, ale i sprawiło niemałą ulgę. Bywa, że Ci mali krwiopijcy skutecznie zatruwają życie w wilgotnych haszczach »

Przez park prowadzi droga, którą w XVI wieku Hiszpanie przewozili na mułach złoto i towary z Ameryki Południowej. Dziś Camino de Cruces jest jednym z kilku dostępnych w dżungli szlaków. Będąc otoczonym wszechogarniającym gąszczem aż trudno uwierzyć, że tylko pół godziny drogi dzieli to miejsce od miejskiego zgiełku stolicy.

Okolice Boquete:

Boquete to niewielkie, górskie miasteczko założone na początku XX wieku. Miejsce to leżało na szlaku poszukiwaczy złota, szukających szybkiej drogi do Pacyfiku i to oni zaczęli się tu osiedlać. Dziś Boquete znane jest jako mekka ekspatów. Na 6000 mieszkańców przybysze z zagranicy stanowią połowę. Przyciąga też miłośników jazzu, kawy, ale przede wszystkim okolicznej przyrody, czyli gór i wulkanów obrośniętych mglistym, tropikalnym lasem.

Kiedy chmury nie zalegają zbyt nisko, już w drodze do miasteczka dostrzec można górujący nad okolicą wulkan Baru. To jego szczyt jest celem części przybywających tu osób. Zapewne byłby i naszym, jednak między innymi z niedostatku czasu ułożyło się inaczej. Nie trzeba jednak zdobywać wulkanu by docenić piękno, spokój, a także tajemniczość tej okolicy.

Szlak Sendero Los Quezales, jak sama nazwa wskazuje stwarza możliwość dojrzenia rzadko spotykanych ptaków, kwezali. A, że możliwość z pewnością wspólnego ma niewiele, nie było nam dane ich dostrzec. Odnaleźliśmy za to wodospad na szlaku Cascada Escondida (Ukrytego Wodospadu). Choć same kaskady wielkiego wrażenia na mnie nie wywarły, okolica warta jest każdej spędzonej tam chwili. Zielony las otulony gęstą mgłą i majestatyczne drzewa, których rozmiary nieco przytłaczają, budząc jednocześnie podziw.

W panamskich lasach rosną także puchowce (drzewa kapokowe), święte drzewa Majów. To właśnie drzewo tego gatunku zrodziło według nich pierwszego człowieka. Jest także łącznikiem między światem teraźniejszym, niebiosami i światem podziemnym.

Przesmyk Darién

Nie zdarza mi się  raczej wspominać na stronie o miejscach, których osobiście nie odwiedziłam, tu jednak zrobię wyjątek. Opowiadając bowiem o lasach Panamy nie sposób pominąć tego najbardziej dzikiego i niedostępnego i to nie tylko w skali kraju, ale i świata. Przesmyk Darién oddziela Panamę od Kolumbii i sprawia, że przekroczenie granicy między tymi państwami drogą lądową jest prawie niemożliwe. Oznacza to tym samym, że niemożliwe jest przemieszczanie się lądem między Ameryką Północną i Południową. Darién to rozległe bagna porośnięte gęstą, ciemną dżunglą, będące domem Indian Chocó, a także schronieniem kolumbijskich rebeliantów. Zapuszczenie się głębiej w ten rejon wymaga nie tylko lokalnego przewodnika, ale i konkretnego przygotowania.

Suchy las deszczowy

Jeśli będziecie już mieli przesyt wilgotnej zieleni, możecie zmienić klimat o sto osiemdziesiąt stopni, a jednocześnie nadal pozostać w lesie. Choć w lesie dość nietypowym. Na Półwyspie Azuero występuje bowiem rzadko spotykany suchy las deszczowy.

Jeśli jesteście ciekawi suchego lasu, przenieście się do Parku Narodowego Sarigua »

Zobacz inne teksty dotyczące Panamy:

Panama poza szlakiem – mniej znane miejsca w Panamie, które warto poznać >>

Panama City – krótka relacja ze stolicy kontrastów >>

Iguana Island – legwany, kraby i bomby >>

Azuero – duszne zagłębie panamskiego folkloru >>

Sprawdź ile to kosztuje >>

Artykuł Panama duszna i zielona – w tropikalnym lesie pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Jak już miałam okazję wspomnieć, mój przylot do Panamy zbiegł się z początkiem tamtejszej pory deszczowej. Uciekając przed ścianą deszczu trafiłam do najbardziej suchego regionu kraju – na półwysep Azuero. Znajdujący się tam Park Narodowy Sarigua to miejsce niepodobne do innych rejonów Panamy.

Słona ziemia

Na pierwszy rzut oka teren przywodzi na myśl półpustynię. Intensywnie pomarańczową, spaloną ziemię, pokrywają miejscami mniej lub bardziej wyschnięte krzaki. Powietrze jest tu bardzo gorące, nawet jak na i tak parny już kraj.

W rzeczywistości jałowy krajobraz związany jest z niezwykle wysokim stężeniem soli w tutejszej glebie. Niegdyś było tu morze, które przez wieki cofało się pozostawiając rozległą, słoną lagunę zwaną albiną. Wiatry wywiewały solne tumany, które przyczyniły się do stopniowego wstrzymywania wegetacji w regionie.

Dla wielu Panamczyków Sarigua jest też smutnym świadectwem destrukcyjnego wpływu człowieka na otaczającą go przyrodę. Od XIX wieku głównym sprawcą postępujących tu zniszczeń są bowiem właśnie ludzie. Latami prowadzili wycinki oraz wypalanie wątłej już roślinności, by budować farmy, które i tak się tutaj nie utrzymały.

Suchy las deszczowy

Choć miejsce może wydać się monotonne i budzić nie do końca przyjemne skojarzenia, według mnie nie warto go omijać. Choćby dlatego, że daje okazję odwiedzenia nieczęsto spotykanego, suchego lasu deszczowego.

W suchych lasach tropikalnych opady deszczu oscylują w okolicach metra rocznie. Jednak przez 3-4 miesiące w roku nie spada tam ani jedna kropla wody. Na półwyspie Azuero taka sytuacja ma miejsce od stycznia do kwietnia. Suszę wzmagają wiejące tu silne, gorące wiatry. Suche lasy deszczowe Azuero są szczególnie narażone na pożary, wywoływane przez rolników wypalających pola.

Obszar Parku Sarigua to również ważny ośrodek kultury prekolumbijskiej. Znaleziono tu fragmenty przedmiotów sprzed 11 tysięcy lat. Według archeologów już wtedy istniała tu rybacka wioska, co oznaczałoby, że jest to miejsce najdawniejszego ludzkiego osadnictwa w Panamie.

Praktycznie:

•  park zajmuje powierzchnię 8000 hektarów
•  Park Narodowy powstał w roku 1984, jednak wcześniej również był to obszar chroniony
•  teren można podziwiać z drewnianej wieży obserwacyjnej, ale uwaga, nie jest ona zbyt stabilna i na wietrze dość mocno się chwieje
•  dojazd z Panama City: Autobusem lub samolotem z Panama City dojeżdżamy do Chitre, gdzie łapiemy autobus lub taksówkę do miejscowości Parita (bardzo zresztą urokliwej). Z Parity do parku możemy iść na piechotę. Zajmie to około pół godziny.
•  Zapas wody, okulary przeciwsłoneczne i nakrycie głowy bardzo się tu przydadzą

Artykuł Sarigua NP – w suchym lesie deszczowym pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Panama, co zobaczyć >>

Iguany

Wyspę, jak sama nazwa wskazuje, z jakiegoś powodu upodobały sobie Iguany, które są tu wszechobecne. Dzikie i te nieco oswojone, chowające się w zaroślach i wygrzewające na skałach. W głębi wyspy łatwiej je spotkać niż ludzi. Choć legwany są źródłem mięsa w Ameryce Środkowej i południowej od ponad 7000 lat i do tej pory bamboo chicken czy chicken of the tree (jak zwą tu iguanie mięso) dla wielu jest rarytasem, gady z Isla Iguana nie trafiają na miejscowe talerze. Utworzony tu rezerwat kategorycznie zabrania polowań na wszelką zwierzynę, a jaszczurki są raczej dokarmiane niż zjadane. I choć same potrafią doskonale o siebie zadbać, nie pogardzą i darowaną miską ryżu.

Gady uważane są powszechnie za zwierzęta mało kontaktowe. Tymczasem legwany rozwinęły cały system mowy ciała służący komunikacji między sobą, a także z innymi gatunkami. Poprzez kiwanie głową i ruchy fałdami skórnymi na podgardlu, podtrzymują społeczne interakcje. Zależnie od ilości czy zamaszystości kiwnięć legwany witają się, znaczą terytorium, zdobywają partnera czy wyrażają agresję.

Kraby

Na Wyspie Iguan wręcz roi od krabów pustelników. Brak pancerza na miękkim odwłoku sprawia, że zwierzęta ukrywają go w napotkanych muszlach martwych mięczaków. W ciągu życia muszą ich szukać kilkakrotnie, gdyż wraz ze wzrostem, potrzebują coraz większego “mieszkania”. Zarówno rozmiar, jak i przydatność muszli, pustelnik bada dokładnie szczypcami. Jeśli uzna pancerz za odpowiedni, natychmiast się do niego przenosi. Ponieważ muszle gwarantują pustelnikom przetrwanie, skorupiaki nierzadko toczą o nie walki. Rytm życia krabów wyznaczają przypływy i odpływy. Fakt, że poruszają się bokiem i znikają znienacka w piasku sprawił, że w wielu kulturach zwierzęta te kojarzone były z podstępem i nieszczerością.

Bomby w raju

Spokój wyspy został drastycznie zakłócony podczas II Wojny Światowej, gdy Armia Stanów Zjednoczonych uczyniła z niej poligon artyleryjski. Ćwicząc swą celność, wojsko zrzucało na wyspę i okoliczne rafy bomby i pociski. Aby oczyścić teren, w latach 90-tych zdetonowano 2 bomby, z których każda ważyła tonę. I choć na pierwszy rzut oka po burzliwych wydarzeniach nie pozostał żaden ślad, zachwiały one  mocno tutejszym ekosystemem. Na szczęście dziś iguany mają się świetnie, a dzikie życie wciąż kwitnie na wyspie.

Iguana Island praktycznie:

• Na Isla Iguana najłatwiej dostać się z plaży w Pedasi. Z centrum miasteczka do plaży jest dalej, niż wskazywałby na to opis w przewodniku. Kręta droga prowadzi ostatecznie do celu, ale może się dłużyć. Nam udało się złapać stopa, jednak poza sezonem ruch jest tu bardzo niewielki.
• Za transport łódką w obie strony zapłaciliśmy 55$. Trzeba się targować, bo cena wyjściowa potrafi być znacznie wyższa. O niższą cenę łatwiej w sezonie, gdy panuje większy ruch.
• Na wyspie trzeba uiścić opłatę za przebywanie na terenie rezerwatu. W przypadku przyjezdnych wynosi ona 10 $ od osoby. Jest to opłata ustalana na szczeblu rządowym i nie podlega negocjacjom. Opłata dla miejscowych jest znacznie niższa.
• Nocowanie na wyspie jest nielegalne, spędza się tu zatem zazwyczaj kilka godzin – na plażowaniu i obcowaniu z miejscową florą i fauną.

Artykuł Iguana Island – legwany, kraby i bomby pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Miasteczka półwyspu Azuero to główne ośrodki panamskiego folkloru. W żadnej części kraju nie organizuje się tylu festiwali i nie kultywuje tak silnie okresu karnawału. Imprezom towarzyszy rywalizacja w przygotowaniu jak najatrakcyjniejszych występów, a trunki leją się strumieniami.

Chitre:

    Historyczna i kulturalna stolicą regionu. Jedno z najstarszych miast Panamy i największe na Półwyspie Azuero niewątpliwie ma swój urok, jednak pomiędzy okresami fiesty, nie oferuje szczególnie wiele. Zaskakuje porannym zgiełkiem, który zanika wraz z upływem dnia, by pod wieczór zamilknąć niemal zupełnie.

Pedasi:

    Pedasi to cisza, spokój, kolonialna zabudowa i… emeryci. Zmęczeni tempem większych miast, szczególnie upodobali sobie to miejsce na spędzenie późniejszych lat życia. Pedasi to również puste plaże i co ważne, punkt przerzutu na Wyspę Iguan.

Parita:

    Pierwszą osadą hiszpańską w regionie była Parita. Dziś ta niewielka, spokojna wioska uważana jest przez wielu za jedną z najładniejszych w kraju. Jej centrum wyznacza Iglesia de Santo Domingo de Guzmán. To jedyna tutejsza budowla, sięgająca wyżej niż poziom pierwszego piętra. Zbiegają się tu uliczki z kolorową kolonialną zabudową, która zachowała się szczególnie dobrze.

Festiwalowa rozpiska Azuero:

• luty – Karnawał – zaczyna się w piątek poprzedzający środę popielcową i trwa do wtorku. Najbardziej huczne i kolorowe święto półwyspu, jak i  całego kraju.
• marzec/kwiecień – Semana Santa’s – obchodzony szczególnie w La Villa de los Santos
• późny kwiecień – Feria Internacional del Azuero – obchodzony w La Villa de los Santos. Miasto zamienia się w wielobarwny targ, pełen lokalnych specjałów i mocnych trunków.
•  lipiec – Corpus Christi w La Villa de los Santos. Festiwal trwa aż 2 tygodnie, i znany jest głównie z sunących ulicami miasta tanecznych kolumn, prowadzonych przez mężczyzn w diablich maskach.
• 20-22 sierpnia  – Festival Patronales de la Virgen de Santa Librada w Las Tablas. Największe emocje wzbudzają odbywające się 22 sierpnia wybory królowej Pollera. Polleras to szyte ręcznie, narodowe stroje kobiece, których koszt waha się od kilkuset do kilku tysięcy dolarów. Przygotowanie kreacji jest bardzo czasochłonne i może trwać nawet rok. Podczas festiwalu wybrana zostaje właścicielka najpiękniejszej sukni.
• 19 października – Festiwal w Chitre, upamiętniający założenie miasta
• 10 listopada – Grito de la Villa w Villa de los Santos  – Pierwszy zryw niepodległościowy

Azuero praktycznie:

•  Najłatwiej zatrzymać się w Chitre i jest to chyba najlepszy punkt wypadowy na zwiedzanie półwyspu.
• Miami Mike’s Backpackers Hostel – 10$ za łóżko. Niby w dormie, ale jest spora szansa otrzymania pokoju na wyłączność. Wyluzowana obsługa i dostęp do dachu, choć bez rewelacyjnych widoków.

• Łódka na Wyspę Iguan kosztowała nas 50$. Cena wyjściowa jest sporo wyższa, dlatego warto się targować. W sezonie, gdy łódki są częściej eksploatowane, łatwiej wynegocjować niższą cenę.

Artykuł Azuero – duszne zagłębie panamskiego folkloru pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Panama samochodem:

Gdy przez Internet rezerwujemy samochód w Panamie, ceny mogą okazać się miłą niespodzianką. Od około 7 $ za dobę, za wcale nie najmniejszy model. Przy wyborze opcji z ubezpieczeniem cena wzrasta do 20 $, ale nie musimy z tej opcji korzystać. Tak przynajmniej jesteśmy informowani na tym etapie. Na miejscu otrzymamy informację, że w Panamie obligatoryjnie trzeba wykupić ubezpieczenie w wypożyczalni. Nigdzie indziej takiej informacji nie znajdziemy.

Mało tego, w wielu firmach ubezpieczeniowych kupimy pakiet, który obejmuje Panamę (i to na dużo lepszych niż w wypożyczalni warunkach). Niestety, zda się on na nic. W panamskich wypożyczalniach każdy twierdzi, że poza już posiadanym ubezpieczeniem musimy wykupić dodatkowe w wypożyczalni właśnie. Takie tu ponoć prawo. Nikt nie ma jednak papierów na potwierdzenie takiego stanu rzeczy. Zero dokumentów, nic. Wierz na słowo i płać. Dodatkowe 13 $ dziennie nie jest może kwotą zawrotną, niemniej sytuacja do miłych nie należy, zwłaszcza gdy wcześniej wykupiło się już ubezpieczenie sporo lepsze, w Panamie obowiązujące.

Tak czy inaczej, jeśli czasu na zwiedzanie kraju mamy niewiele, a samolot jest opcją zbyt drogą, samochód wydaje się być trafnym wyborem, pozwalającym uniknąć niedogodności związanych z podróżowaniem na przykład

Panama autobusem:

Na niezbyt długich dystansach kursują najczęściej tak zwane Red Devils, którym poświęcę jeszcze dodatkowy wpis. Na tę chwilę niech wystarczy, że to kupione od Amerykanów autobusy szkolne z lat 80-tych.

Na trasach dłuższych kursują autokary pokroju europejskich. Z jedną różnicą. Pojęcie regulacji klimatyzacji nie jest tu znane i z chłodzącego przybytku korzysta się tylko i wyłącznie w pełnym wymiarze. Niełatwo to zjawisko zrozumieć, bo upał upałem, ale miejscowi wcale nie są tym stanem rzeczy zachwyceni. Mimo panującej na zewnątrz temperatury, nawet na 3-4 godzinną podróż zabierają kurtki, koce i całą masę zbędnych w ich klimacie rzeczy.

Na zmiany jednak się nie zapowiada, a prośby o choćby lekkie podniesienie temperatury kończyły się zawsze wzruszeniem ramion kierowcy. Korzystanie z klimatyzacji na full nie jest zresztą przypadłością jedynie panamskich środków transportu. Na podobne warunki należy przygotować się odwiedzając niektóre z gorących krajów azjatyckich, na przykład Sri Lankę >> Temperatury rodem z chłodni to rzecz jasna nie jedyne niedogodności, na jakie możemy się natknąć.

Dworzec Albrook:

Albrook, największy i chyba najnowocześniejszy dworzec autobusowy w Panama City, a pewnie i w całej Panamie. Bilety na poszczególne kierunki kupuje się tu w oddzielnych, nieźle oznaczonych kasach (co akurat jest dobrym rozwiązaniem). Problem w tym, że w każdej kasie wisi zegar i każdy z nich wskazuje inną godzinę. Rozrzut wcale nie jest mały, bo wynosi do około pół godziny zależnie od kasy. Jednocześnie każdy sprzedawca jest przekonany, że to właśnie jego zegar wskazuje odpowiednią godzinę odjazdów.

Niezłe zamieszanie, które finalnie i tak okazuje się bez znaczenia. Kierowca ma bowiem swój własny zegar, nie trzeba wspominać, ustawiony jeszcze inaczej. A odjazd i tak często zależy po prostu od tego, czy w autobusie zebrał się komplet. I tu obalamy mit na temat osławionych opóźnień autobusów w tej części świata. Owszem, zdarzają się one często, ale wcale nie częściej od odjazdów przed czasem.

Nie znaczy to, że internetowe rozkłady jazdy typu thebusschedule.com nie mają tu racji bytu. Dają ogólny ogląd sytuacji i mogą pomóc w planowaniu podróży. Jednak traktując je zbyt serio można przeżyć spory zawód. Zwłaszcza w weekendy dadzą się zauważyć duże rozbieżności rozkładów z rzeczywistością. Na przykład, ostatni autobus z Pedasi do Chitre odjeżdżał o 18.45 (według rozkładu). Przezornie przyszliśmy na przystanek o 18.00, jednak miejscowi powiedzieli, że nigdzie już nie pojedziemy, bo ostatni autobus odjeżdżał… i tu zdania były już podzielone, 16, 17, 17.30. Jak widać nikt nie przywiązywał specjalnej wagi do czasu, a nam pozostało skorzystanie z taksówki (na czym finansowo wyszliśmy dość słabo ;).

Zwłaszcza komunikacja wieloodcinkowa wiąże się ze sporym ryzykiem. Synchronizacja kilku autobusów na trasie to już wyższa szkoła jazdy, w której nie my wyznaczamy reguły. Choćby taka sytuacja. Dojechaliśmy do Santiago, w którym mieliśmy mieć przesiadkę do David. Przyjechaliśmy przed czasem, bez problemu odnaleźliśmy odpowiedni autobus oraz kierowcę… który stwierdził, że dziś już nigdzie nie jedzie. Nieważne, że kurs widniał w rozkładzie i bus stał właściwie gotowy do drogi. Kierowca stwierdził, że mu się nie opłaca. Koniec tematu. Był o tyle pomocny, że wsadził nas w taksówkę na inny dworzec, z którego szczęśliwie udało nam się trafić na inny autobus do David. Całe zamieszanie nie wywołało więc tym razem większych komplikacji, łatwo jednak wyobrazić sobie bardziej uciążliwe scenariusze.

Taksówki w Panamie:

Taksówek w Panamie jest mnóstwo i nie sposób ich nie zauważyć. Żółty kolor bije po oczach, a charakterystyczne trąbienie, zapraszające do samochodu, towarzyszyło nam na panamskich ulicach na każdym kroku. Jest to jednocześnie najprostszy sposób przemieszczania się po mieście, z którego na co dzień korzystają Panamczycy. Przyzwyczajony do taksówek europejskich turysta znów może się jednak zdziwić, gdyż tutejsze funkcjonują na „nieco” innych zasadach.

Taksówkarze w Panamie znają tylko bardziej charakterystyczne lokacje w mieście, dlatego wsiadając do samochodu powinniśmy być przygotowani do wskazania, w której części miasta pożądany adres się znajduje lub przy jakim charakterystycznym budynku czy placu należy go szukać. W przeciwnym wypadku kierowca nie zawsze sobie poradzi i cała historia może skończyć się nawet wyproszeniem z pojazdu. Brzmi jak kiepski żart, ale miałam okazję przekonać się o tym na własnej skórze.

Jeden z taksówkarzy zawiózł nas w pobliże wskazanego adresu. Gdy jednak po zrobieniu jednego okrążenia nie znalazł odpowiedniego numeru, powiedział, że nie ma na takie szukanie czasu i albo znajdziemy sobie sami albo będziemy musieli sporo dopłacić za taką „fatygę”. Jak absurdalnie by to nie brzmiało, to my mamy kojarzyć lokalizację w mieście, którego nie znamy, aby poinstruować taksówkarza.

Co ważne, w Panama City koszt kursu uzależniony jest od strefy, w obrębie której się poruszamy. Jeśli nie pokonujemy w mieście dużych odległości, powinniśmy zmieścić się w 2 $ + 0,25$ za drugą osobę. Lepiej więc nie pytać na wejściu ile kurs będzie kosztował. Obnażymy wówczas swój brak orientacji, stając się łatwym łupem dla naciągaczy. Lepiej przy wyjściu wręczyć kierowcy 2 $. Zazwyczaj powinno być ok, a może nawet doczekamy się reszty. Jeśli kierowca zażąda więcej, możemy powołać się na oficjalny, obowiązujący w mieście cennik. Jeśli jednak planujemy dłuższy kurs, na drugi koniec miasta czy do sąsiedniej miejscowości, lepiej cenę negocjować na początku. Warto jeszcze wspomnieć, że cena przejazdu z lotniska do centrum miasta jest raczej stała i wynosi około 30$.

Mimo, iż byłam przygotowana na swobodne traktowanie czasu w tych rejonach i wynikające z tego możliwe opóźnienia czy ograniczenia transportowe, podróżowanie po Panamie okazało się trudniejsze niż w dotychczas odwiedzonych przeze mnie krajach. Nawet na Zielonym Przylądku >>, gdzie kursy promów przypominają loterię, wszystko przebiegało sprawniej. No nic, może tym razem zabrakło szczęścia, choć skoro wróciłam cała, zdrowa i pełna wrażeń, chyba nie ma co narzekać ;)

Podsumowanie i wskazówki w skrócie:

• wynajęcie samochodu w Panamie nie jest drogie, ale musimy być gotowi na wykup obowiązkowego ubezpieczenia w wypożyczalni, nawet, gdy mamy już ubezpieczenie obowiązujące w tym kraju.
• w niektórych regionach lepiej sprawdzi się auto 4×4
• w długodystansowych autobusach i autokarach nieodzowne będą ciepłe ciuchy lub koc
• aby poruszać się autobusami, należy najpierw kupić kartę (2$ od osoby). Bez niej możemy nie wsiąść do autobusu, a co gorsza, nie wydostać się z niektórych przystanków
• orientacyjnie możemy korzystać z rozkładów, jak thebusschedule.com, ale musimy być przygotowani (również psychicznie) na odjazd sporo wcześniejszy lub opóźniony, a także liczyć się z tym, że autobus nie pojedzie w ogóle.
• wyjeżdżający z miasta/wioski autobus, zatrzyma się jeszcze wiele razy, by kogoś zabrać. W Panamie nie ma zwyczaju zbierania się na przystankach, raczej każdy wsiada, gdzie popadnie (nie dotyczy to długodystansowych autokarów).
• kierowca zatrzyma się, gdy krzykniemy „parada”
• po mieście najlepiej przemieszczać się taksówkami, których ceny uregulowane są strefowo
• na krótkich dystansach miejskich lepiej nie negocjować ceny zanim wsiądziemy do taksówki, a na końcu wręczyć kierowcy 2 $. Jeśli będzie żądał dopłaty, sprawdźmy, czy jest ona zgodna ze strefami miejskimi
• przed skorzystaniem z taksówki, warto wstępnie namierzyć adres docelowy, np. w okolicach jakiego charakterystycznego miejsca się znajduje. W przeciwnym wypadku kurs może przebiec niezgodnie z przewidywaniami
• autostop w Panamie sprawdzał się z mieszanym powodzeniem. Częściej mogliśmy liczyć na „powódzkę” przez przyjezdnych niż miejscowych. Ponieważ jednak nie korzystaliśmy z tego rozwiązania zbyt często, nasze doświadczenia nie muszą odzwierciedlać faktycznie panującej sytuacji.

Artykuł Transportowy zawrót głowy – jak podróżować po Panamie… i nie zwariować pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Żywność i napoje:

Woda 2l – 1,5 $
Empanadas (smażone pierożki z wybranym farszem) – około 0,5 $ sztuka
Ryż/makaron smażony w miejscowej knajpie – 3-7 $ za wielką porcję
Mięso i ryby z dodatkiem ryżu i fasoli – 4-7 $ za dużą porcję
Dania w restauracjach turystycznych – od 8 $ w górę (zależnie od miasta i specyfiki restauracji)
Banany – 0,15 $ sztuka
Jabłko – 0,5 $ sztuka
Agawa – 0,9 $ sztuka
Piwo lokalne – 0,6 $ za 0,3l (sklep) lub do 2,5 $ w knajpie
Mały serek biały – 1,5 $

Noclegi:

– od 10-15 $ łóżko w dormie – zależnie od lokalizacji
– od 25 $ – 30 $ skromny pokój dwuosobowy

Transport autobusowy:

– Panama – Chitre – 9,5 $
– Chitre – Las Tablas – 1,8 $
– Las Tablas – Pedasi – 2,4 $
– Chitre – Parita – 0,75 $
– Chitre – Santiago – 3 $
– Santiago – David – 9$
– David – Boquete – ok 2 $
– David – Almirante – 8,5 $
– Almirante – Changuinola – 2,5 $
– Changuinola – granica z Kostaryką – ok 2$
– Sixaloa – Cahuita (Kostaryka) – 8$
– Changuinola – Panama City – 29 $
– Panama City – Colon – ok 2,5 $
– Colon – Portobelo – ok. 1,5 $

Taksówki:

W miastach, małe odległości – 1-2 $
Większe odległości w Panama City – do 10 $

Inne formy transportu/atrakcje:

– motorówka z Pedasi na Isla Iguana – 50- 70 $ w dwie strony (warto się potargować)
– taxi boat z Almirante na wyspę Colon – 6 $ osoba
– wycieczki na Bocas del Toro (cały dzień, obejmująca kilka lokalizacji) – 20 – 40 $ osoba, zależnie od opcji

Wstępy do Parków Narodowych dla obcokrajowców:

– od 3 do 10 $ osoba

Opuszczenie Panamy drogą lądową:

– 3 $ osoba

Opuszczenie Kostaryki drogą lądową:

– 7 $ osoba (w banku) lub 9 $ w biurze przy granicy

Benzyna:

– ok. 1,2 $ za litr

Wypożyczenie samochodu:

– od 7 $ dzień (przez Internet) + od 13 $ dziennie obowiązkowe ubezpieczenie w wypożyczalni, czyli od 20 $ dzień

Tyle informacji podstawowych. Jeśli pojawi się dodatkowe zapotrzebowanie, proszę zgłaszać w komentarzach :)

Artykuł Cennik panamski, czyli co za ile pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.