W artykule:

• Lindholm Hoje – największe cmentarzysko Wikingów w Danii
• Kościół i kamienie runiczne w Jelling
• Gdzie po raz pierwszy użyto nazwy „Dania”
• Co technologia bluetooth ma wspólnego z Wikingami
• Najnowsze odkrycie związane z epoką wikińską w Danii

Wikingowie w Danii

Duńczycy dumni są ze swego pochodzenia i dbają o spuściznę słynnych przodków. Na terenie Jutlandii, jak i innych duńskich wysp, napotkać można wiele śladów wikińskiej przeszłości. A położone nieopodal Aalborg wietrzne wzgórze Lindholm Hoje jest najdoskonalszym i największym na terenie Danii świadectwem ich czasów. 

Lindholm Hoje – największe cmentarzysko Wikingów na terenie Danii

Niegdyś istniała tu wioska. Jej historii dobrze oczywiście nie znamy, jednak ślady archeologiczne wskazują na to, że choć przenoszono ją z miejsca na miejsce, zasiedlano ją nieprzerwanie przez kilkaset lat. Choć na tę jak i okoliczne osady składało się niewiele zabudowań, okolica ta była prawdopodobnie znaczącym ośrodkiem handlowym, jak i doskonałym punktem obserwacyjnym. Jednak tym, co zachowało się w Lindholm Hoje najlepiej i robi największe wrażenie, jest starożytne cmentarzysko – największe i najlepiej zachowane miejsce pochówku z czasów Wikingów w całej Danii. 

Groby na Lindholm Hoje

Nekropolię, na terenie której znaleziono około 700 grobów, znaczą rozrzucone w jej obrębie kamienie. Z początku ich układ wydaje się chaotyczny, dość szybko jednak zaczynamy dostrzegać zarysy kreślonych przez kamienie kształtów. Układ ich nie był jak się okazało przypadkowy. Groby kobiece znaczono bowiem owalami i okręgami, męskie zaś przybierały kształt zbliżony do łodzi i statków.

Badania archeologiczne wykazały też, że miejsca pochówków ułożone są chronologicznie. U szczytu wzgórza znajdują się te najstarsze, z epoki żelaza, datowane na okolice 400 r. n.e, zaś groby z epoki wikingów datowane na okolice 1000 r. n.e umiejscowione są poniżej. Na terenie Lindholm Hoje odnaleziono także kamienie runiczne, jak i pozostałości zabudowań mieszkalnych.

Jedziesz do Danii? Zobacz inne ciekawe miejsca >>

Przeszłość skrywana przez wieki

Cmentarzysko przez lata skryte było przed oczami kolejnych pokoleń. Od bardzo dawna tutejsze wzgórza pokrywały się nawiewanym stopniowo piaskiem. W miarę upływu czasu uzbierała się 4-metrowa piaskowa pierzyna, pod którą nekropolia przetrwała bezpiecznie do naszych czasów. O tym, co skrywają duńskie piaski zaczęto mówić pod koniec XIX wieku, zaś odkopano je dopiero w latach 50-tych XX wieku. 

Wikingowie w Danii – muzeum

Na terenie Lindholm Hoje mieści się także muzeum. Zgromadzone w nim eksponaty, jak i ilustracje, panoramy czy animacje, zapoznają zwiedzających ze stylem życia Wikingów z okolic dzisiejszego Aalborg. Ukazują ich zwyczaje związane z uprawą ziemi, hodowlą zwierząt czy handlem, a także ubiór, sposób odżywiania czy obrzędy religijne.  

Wstęp do muzeum kosztuje 90 DKK, czyli niecałe 60 zł, zaś teren samego cmentarzyska udostępniony jest zwiedzającym bezpłatnie. 

Jelling – kościół i kurhany

Jelling to miasteczko w środkowej Jutlandii, oddalone o około 2 godziny jazdy samochodem od Alboorg i  Lindholm Hoje. Na pierwszy rzut oka nie wyróżnia się niczym szczególnym, a jednak znajduje się tu jedno z najważniejszych historycznie miejsc w Danii. Mowa o niewielkim romańskim kościele usytuowanym między dwoma niemal 10-metrowymi kurhanami i okalającym go starym cmentarzu.

Władcy, wojownicy i wikińskiej epoki po śmierci spoczywali nierzadko na statkach, którymi dopłynąć mogli do upragnionej Valhalli. Dlatego miejsce pochówku w Jelling przybrało kształt okrętu. Dziś jego obrys wyznacza betonowa palisada, która zastąpiła drewniany oryginał. Długi na 350 metrów okręt najłatwiej ogarnąć wzrokiem ze szczytów kurhanów wzniesionych przez wikińskich władców Gorma Starego i jego syna, Haralda Sinozębego. 

Dawni władcy Danii

W jednym z kurhanów spoczął najprawdopodobniej Gorm Stary wraz z żoną, Tyrą. Jednak gdy w roku 1820 ujawniona została jego komora grobowa, znaleziono szczątki tylko jednej z osób. Przypuszcza się, że jeszcze za czasów Wikingów szczątki Gorma przeniesiono do wybudowanego obok kościoła. Pod jego posadzką odnaleziono bowiem szkielet oraz przedmioty podobne do tych z pobliskiego kurhanu. Domniemany szkielet władcy został przeniesiony do Duńskiego Muzeum Narodowego w Kopenhadze, gdzie spoczywał do 2020 roku, kiedy to na nowo złożono go pod posadzką kościoła w Jelling.

Obecny kościół nie przypomina już tego wybudowanego przez Haralda Sinozębego. Pierwszą, drewnianą budowlę z X wieku, strawił pożar. Jej miejsce zajęły kolejne drewniane konstrukcje, które spotkał ten sam los. Dopiero wybudowany w 1100 roku murowany kościół romański przetrwał, choć ten który widzimy dzisiaj to jego odbudowana w XVII wieku wersja. Poprzednia, i tu bez niespodzianek, ucierpiała w pożarze miasteczka. 

A skąd na ziemiach wikińskich kościół? Otóż Gorm Stary, czczący co prawda nordyckich bogów, nie sprzeciwiał się zbyt mocno działalności chrześcijańskich misjonarzy na swych ziemiach. Jego syn poszedł zaś duży krok dalej, przyjmując w 965 roku chrześcijaństwo. To właśnie on ufundował pierwszą świątynię i prawdopodobnie zainicjował przeniesienie do niej szczątków ojca. 

Kamienie runiczne w Jelling

Jednymi z najważniejszych świadectw minionej epoki są odnalezione na terenie Jelling kamienie runiczne. Większy, zapisany przez króla Haralda, oddaje cześć jego rodzicom i upamiętnia podbój Danii i Norwegii oraz przyjęcie chrześcijaństwa. Na mniejszym, jeszcze starszym kamieniu, runy wyrył Gorm Stary. Poświęcił go swej żonie – Tyrze – pani Danii. I jest to najstarszy ślad użycia brzmiącej w ten sposób nazwy kraju. 

W 2011 roku jeden z kamieni runicznych został “przyozdobiony” wątpliwej urody malunkiem, stąd dziś oba głazy chroni obudowa wykonana z brązu i szkła.

Kurhany, kamienie runiczne i kościół w Jelling znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Władca Wikingów a nowoczesna technologia

Nie wiemy do końca skąd taki, a nie inny przydomek króla Haralda. Najpopularniejszym wytłumaczeniem był stan jego uzębienia, a konkretnie jednego martwego zęba, który przybrał szaroniebieski odcień. Zapewne nie zdziwi Was fakt, że po angielsku miano tego władcy brzmi Harald the Bluetooth. Brzmi znajomo? Na pewno. Przypadek? Nic podobnego. Harald Sinozęby zjednoczył wiele skandynawskich plemion, a jego talent w tej kwestii doprowadził do powstania królestwa Danii. Idąc tym tropem technologię bezprzewodowego łączenia urządzeń elektronicznych nazwano właśnie Bluetooth. Logo technologii również nie jest przypadkowe. To nałożone na siebie runy składające się na inicjały wikińskiego króla. 

VikingeCenter koło Ribe

Będąc w Danii warto odwiedzić także jej najstarsze miasto – Ribe. To urokliwa miejscowość pełna brukowanych uliczek i kameralnej zabudowy. Na jej obrzeżach mieści się zaś zrekonstruowana wikińska wioska, w której przez chwilę zakosztować można życia, jakie wiedli ponad 1000 lat temu jej mieszkańcy. W skansenie sezonowo odbywają się również dedykowane imprezy i festiwale.

W Roskilde nieopodal Kopenhagi zwiedzić można z kolei Muzeum Łodzi Wikingów, a w założonym przez nich mieście – Aarhus, dwa muzea nawiązujące do wikińskich czasów.

Najnowsze odkrycia

To wszystko oczywiście niejedyne miejsca związane z wojowniczymi przodkami Duńczyków. Wiele miejsc i obiektów w kraju nawiązuje do związanej z nimi historii. A niektóre z nich są wciąż odkrywane, jak “odkopana” niedawno w mieście Hune hala. Najprawdopodobniej odbywały się w niej spotkania, na których omawiano ważne dla społeczności kwestie i planowano zamorskie wyprawy. Więcej o najnowszym odkryciu >>

Zobacz również ślady osadnictwa Wikingów na Wyspach Owczych >>

Lubisz podobne klimaty? Nie brakuje ich w Polsce! Odwiedź kamienne kręgi Gotów na Kaszubach >>

Artykuł Jelling i Lindholm Hoje – Dania śladami Wikingów pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Trątkownica – “Kamienne Wesele”

Kamienne kręgi w Trątkownicy, które jak się złożyło odwiedziliśmy jako pierwsze, przez wieki zwane były przez miejscowych Kamiennym Weselem. Wzniesienie nad rzeką Radunią mieści pięć kurhanów oraz trzy kręgi z kamieni. Między kurhanami odkryto wiele grobów, a w jamie jednego z nich warstwę węgla z mocno nadpalonymi ludzkimi kośćmi, mogącymi świadczyć o dokonaniu w tym miejscu formy ofiarnego obrzędu. 

Miejscowe legendy mówią o spóźnionym orszaku weselnym, który przemierzał las i został zamieniony w kamień po tym, gdy życzenie takie wykrzyczała jedna ze zniecierpliwionych spóźnieniem weselnych kucharek.

Leśno – szaman i księżniczka

Rezerwat Leśno położony jest na pagórkowatym terenie i do niedawna skrywał go las. Nawałnica z 2017 roku powaliła jednak większość drzew, co zupełnie zmieniło charakter cmentarzyska, nie wpływając jednak na jego walory kulturowe. Wytyczona kręta ścieżka wiedzie między kurhanami, kamiennymi kręgami oraz wieńcami (o każdej z formacji przeczytacie w poprzednim wpisie). Pierwszym charakterystycznym obiektem, który dominuje nad całym cmentarzyskiem, jest kurhan otoczony kamiennym kręgiem, zwieńczony monumentalną stelą (ustawionym pionowo głazie). Zasługuje ona na szczególną uwagę, gdyż zachowały się na niej wyciosane antropomorficzne cechy jak zarys łuków brwiowych i nosa. Krąg wokół kurhanu o 20-metrowej średnicy został zrekonstruowany na podstawie śladów  archeologicznych, gdyż oryginalnie z konstrukcji obwodowej zachował się tylko jeden głaz.

Podczas badań tutejszego cmentarzyska natknięto się na wiele śladów pochówków. Niektórych zmarłych, zwłaszcza o wyższej pozycji plemiennej, składano na skórach zwierząt. Właśnie tego typu mogiłę odkryto w Leśnie, gdzie jedną z kobiet pochowano w dębowej trumnie wyłożonej owczym futrem. Grób wypełniony wieloma darami, w tym wykonaną misterną techniką biżuterią, znany jest jako grób księżniczki z Leśna. Kolia “księżniczki” zapięta była złotą klamerką wykonaną bardzo trudną techniką filigranu, z kuleczek mniejszych od łebka szpilki! *

Inny odkryty w Leśnie grób skrywał dwa służące za naczynia rogi, które mogły mieć zastosowanie rytualne oraz żelazny sztylet. Goci nie chowali zmarłych z bronią ani żelazem, gdyż były dla nich zbyt cenne. Przypuszcza się, że wyjątki stanowiły pochówki szamanów, za jaki uważa się właśnie grób znaleziony w Leśnie.

Odry – polskie Stonehenge

Cmentarzysko w Odrach to największe i najbardziej znane skupisko kurhanów i kamiennych kręgów. Zapewne właśnie dlatego doczekało się miana polskiego Stonehenge. Szacuje się, że Goci działali na tym terenie od 70 do 220 roku naszej ery. Pokryty sosnowym lasem obszar zajmuje blisko 17 hektarów i skrywa dziesięć całych i dwa fragmentaryczne kręgi, 30 kurhanów oraz około 600 grobów, w tym blisko 500 pochówków ciałopalnych. Drogę między licznymi obiektami wytyczają strzałki, a szerszą perspektywę zyskamy rozglądając się z niewysokiej platformy widokowej.

Jednym z pierwszych opisanych na tutejszych tablicach obiektów jest oczko polodowcowe. Gdyby nie tablica, nikt nie zwróciłby uwagi na niepozorny dołek, jakich w lesie spotkać można wiele. Ten, jak się jednak okazuje, jest dołkiem dość szczególnym, ze względu na znalezione w nim spalone ludzkie kości. Istnieje domniemanie, że wrzucano tam szczątki zmarłych, którzy z jakichś powodów nie zasłużyli sobie na inny pochówek. Miejsce rozbudzało wyobraźnię lokalnej ludności i stało się tematem legend. Jedna z nich mówi, że lej ziemny jest miejscem, w którym niegdyś zapadł się kościół. Między kamiennymi kręgami do dziś snuje się duch pokutującej kobiety, a nasłuchując wiatru usłyszeć można bicie kościelnych dzwonów. Inna opowieść mówi o rolniku, który nocą chciał zabrać tutejsze kamienie pod budowę stodoły i postradał zmysły. Kurhany i kamienne konstrukcje o nieznanym przeznaczeniu budziły niepewność i obawy. I choć tego typu podania wywoływać mogą nasz uśmiech, to między innymi one chroniły kamienne kręgi przed dewastacją lub rozbiórką.

Elipsa – miejsce mocy?

Kamienne kręgi w Odrach skrywają także miejsce magiczne, przynajmniej według radiestetów. To tak zwana elipsa, skupiająca ponoć niezwykle pozytywną energię. Badania promieniowania prowadzone tu w oparciu o skalę Bovisa (pomiaru natężenia promieniowania i okreslania poziomu bioenergetycznego), dały niesamowicie wysoki wynik 120 000 jednostek, który wykracza znacznie ponad górny jej zakres. Biorąc pod uwagę, że promieniowanie neutralne wynosi 6500 jednostek, wynik ten wydaje się nieprawdopodobny. Wydawałoby się zatem, że po spędzeniu choćby minuty w zarysie elipsy, moglibyśmy góry przenosić.  

Problem w tym, że jednostka skali Bovisa z naukowego punktu widzenia nie istnieje. Nie jest wielkością fizyczną, nie wiadomo też jakie promieniowanie mierzy, bo jego istnienie nie zostało wykazane przez znane współczesnej fizyce mierniki. 

Brak naukowych dowodów nie zniechęca jednak rzeszy osób, które przybywają na Kaszuby, by poddać się działaniu pozytywnej energii Elipsy.

Kamienne kręgi w Węsiorach

Cmentarzysko w Węsiorach położone jest na północnym brzegu jeziora Długiego. Uwagę na to miejsce zwrócił etnograf amator G. Petsh, który w 1938 roku opublikował artykuł przywołujący miejscowe podania i legendy. Na wykopaliska w tym miejscu trzeba było jednak poczekać jeszcze blisko 20 lat. To one ujawniły obecność około 20 kurhanów, kilku kamiennych kręgów oraz ponad stu grobów. 

I tak, wędrując malowniczym lasem, mijamy Kręgi Ofiarny, Niepełny, Strażnika, dwa Bezimienne, Krąg Spotkań oraz “Chram”. O dokładniejszy ich opis pokusiło się Stowarzyszenie Badań Kamiennych Kręgów w Gdyni, informujące o silnej energii występującej w obrębie kręgu III, czyli Strażnika, zwanego również kręgiem Świetlistym. 

Korzystanie z jego energii odbywa się poprzez pobudzanie receptorów stóp chodząc boso lub kładąc się na kamieniach z głową zwróconą na północ. Na przymocowanych do drzew kartkach znajdziemy też zalecenie, by osoby silnie zestresowane, a poddające się energetycznym zabiegom, nie prowadziły pojazdów przez najbliższą godzinę. Mózg w stanie głębokiej relaksacji podatny jest bowiem na, jak to ujęto, wizje nie z tego świata, a te mogą przyczynić się do wypadku. Podobne rewelacje może zafundować nam krąg V – Zgromadzeń. Jeśli zatem należycie do zestresowanych zmotoryzowanych, zastanówcie się dwa razy, czy powinniście w tutejszych kręgach zdjąć buty.

Niezależnie czy wierzycie w moc dobrej i złej energii, Węsiory to miejsce które odwiedzić warto. Choćby za sprawą pięknego sosnowego lasu nad jeziorem, oferującego przy okazji spotkanie z tak odległą historią.

Gocka wioska w Piasznie

Wąska kładka prowadzi do drewnianej chatki ulokowanej na środku niewielkiego stawu. Otacza ją kilka podobnych chatynek, miedzy którymi co i raz wyrastają z ziemi kamienne stele. To malownicza gocka wioska, której widok, zwłaszcza z góry, przenosi nas myślami w czasy bardzo odległe. 

Chatka nie jest pusta. W lekkim półcieniu siedzi chłopak w lnianej tunice i rozlewa napój do glinianych naczyń. Dziś spędzi w wiosce noc, jak kilku jego znajomych z grupy rekonstrukcyjnej. Opowiada o Gotach i śladach jakie pozostawili w okolicy, a także innych ludach, które wywarły niegdyś wpływ na okoliczne ziemie. 

W pobliskim lesie, na gruntach należących dziś do rodziny Lemanów, odnaleziono kurhany i fragmenty kręgów, a także płaski głaz z wyraźnym wcięciem, służący najprawdopodobniej jako stół ofiarny, na którym rytualnie składano zwierzęta. 

Trzeba jednak pamiętać, że obecny wygląd tego miejsca to wynik działań gospodarzy terenu, którzy wyeksponowali lub wręcz zaaranżowali gockie pozostałości, które nie zachowały się w tutejszej okolicy w sposób wyraźny. Zaś historia samej wioski, choć niezwykle urokliwej, nie sięga czasów odległych, a roku 2006. Po uzgodnieniu z gospodarzem w wiosce można zorganizować ognisko, a także nocleg, jak zrobiła to spotkana przez nas grupa. Co roku odbywa się tu także sierpniowe Święto Chleba.

Okolice Piaszna nie zostały jeszcze dokładnie przebadane, a tutejsze lasy mogą skrywać wiele tajemnic. Jednak z obecnego stanu wiedzy wynika, że warto wybrać się tu raczej ze względu na urokliwy klimat wioski, niż w poszukiwaniu śladów gockich obrzędów.

Kaszuby skrywają także unikalne leśne cmentarzysko Uniradze, z blisko 3 tysiącami kurhanów. Dobrze udokumentowane kamienne kręgi znajdują się również przy naszej zachodniej granicy, w Pławnie i Grzybnicy. Z nimi nie było mi jednak jak do tej pory po drodze.

Więcej zdjęć z Polski i ze świata znajdziecie na moim Instagramie. Zachęcam do obserwowania zwłaszcza, że zaczęłam niedawno i dopiero “rozkręcam się” na tym kanale :)

Lubisz opuszczone miejsca? Odwiedź położony w pobliżu zamek w Łapalicach →.

Więcej o kamiennych kręgach i ich twórcach >>

Źródła:

* Krzysztof Godon – kurator wystawy „Odry, Węsiory, Leśno. Święte miejsca Gotów – mity i rzeczywistość” w wypowiedzi dla PAP: https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C27256%2Cna-sopockim-grodzisku-wystawa-eksponatow-z-gockich-grobow.html

“Kamienne Kręgi Gotów” Alicja i Zofia Breske, Jarosław Ellwart

http://www.mpov.uw.edu.pl/pl/thesaurus/osoby/jordanes-

Informacje na stanowiskach kamiennych kręgów

Artykuł Odry, Węsiory, Leśno – kamienne kręgi w Polsce pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Według podań kaszubskich są pozostałościami po Stolemach, czyli pradawnych olbrzymach, odzyskujących w ich wnętrzu zdrowie i moc. Niektórzy widzieli w nich zaklęte, niczym w słup soli, postacie. Do dziś kamienne kręgi utożsamiane bywają z astralnymi kalendarzami, miejscami mocy, czy ingerencji kosmicznej.

Przy okazji spaceru po kilku kamiennych stanowiskach, postaram się jednak przybliżyć ich specyfikę pod kątem bardziej naukowym, bazując na świadectwach odnalezionych tu pozostałości i interpretujących ich znaczenie archeologów czy antropologów. Kamienne kręgi na Kaszubach to bowiem jedne z najdoskonalszych, tak dobrze widocznych, zabytków prehistorycznych w naszym kraju.

Kto zbudował kamienne kręgi – Goci i kultura wielbarska

Według obecnej wiedzy twórcami kręgów kamiennych byli Goci, lud pochodzenia germańskiego, pochodzący z południowej Skandynawii. To stamtąd pod wodzą króla Beriga wypłynęli w morze, kierując się ku ujściu Wisły, gdzie dotarłszy, założyli krainę znaną jako Gothizkanza lub Skanza. Osiedlenie to miało miejsce w I wieku n.e i zapoczątkowało kilkusetletnią wędrówkę Gotów przez Europę. Zanim jednak opuścili tereny dzisiejszego Pomorza, te na wiele lat stały się ich domem. Podstawowym źródłem wiedzy o historii i wędrówkach Gotów jest dzieło “Getica” autorstwa rzymskiego historyka i kronikarza Jordanesa.

Goci byli najbardziej znanymi przedstawicielami kultury wielbarskiej. I choć bywa ona utożsamiana z tym właśnie ludem, wykazywała ona większe zróżnicowana etnicznie. Charakterystyczną cechą wielbarskiej kultury był birytualizm w sferze pochówków. Praktykowali oni zarówno ciałopalenie, jak i składanie w grobach szkieletów. 

Kręgi, kurhany i ich przeznaczenie

Kamienne kręgi to owalne konstrukcje wyznaczone przez stojące pionowo głazy, tak zwane stele. Mimo, że powstawały na cmentarzyskach, same nie pełniły funkcji pogrzebowych, a jeśli znaleziono w nich pojedyncze groby, pochodziły one ze schyłkowej fazy funkcjonowania cmentarza. 

Często wspomina się także o rytualnej i obrzędowej roli tych formacji. Mimo, że to kręgi są najbardziej charakterystycznymi spośród gockich pozostałości, ich występowaniu towarzyszą niemniej ważne elementy cmentarzysk jak:

Kurhany – kopce usypane z kamieni i niewielkich głazów pokrytych warstwą ziemi. Pod nimi, na różnych głębokościach, zalegają pochówki szkieletowe lub ciałopalne, a czasem jedne i drugie. Najgłębiej, około 1,5 do 2 metrów w głąb, spoczywają części szkieletów. Prochy poddane kremacji chowane były do 1 metra pod ziemią.

Wieńce kamienne – płaskie konstrukcje grobowe wyznaczające miejsce pochówków. Znajdowano w ich obrębie zarówno groby szkieletowe jak ciałopalne. 

Z wielu teorii na temat przeznaczenia kręgów najbardziej prawdopodobna jest ta mówiąca o ich roli jako miejscu spotkań starszyzny plemiennej. Tu, podczas zgromadzeń zwanych tingami zapadały najważniejsze dla społeczności Gotów decyzje. Geneza kręgów pochodzi ze Skandynawii oraz wysp bałtyckich, Olandii i Gotlandii. Wspominałam już o nich pisząc o stolicy Wyspach Owczych, Thorshavn →.

Rodzaje pochówków na terenach kamiennych kręgów

• Pochówek ciałopalny – polegał na skremowaniu zwłok i umieszczenie prochów w glinianych naczyniach, tzw. popielnicach, które składano z kolei wewnątrz kamienno-ziemnych kurhanów. Charakterystyczny był dla kultury łużyckiej, po której najbardziej znaną pozostałością w Polsce jest gród w Biskupinie.
• Pochówki w grobach skrzynkowych – gdzie zawierające skremowane szczątki popielnice składano w kamiennych komorach. W jednej komorze umieszczano kilka urn lub więcej. Ponoć mogło być ich nawet kilkaset. Pochówki takie były charakterystyczne między innymi dla kultury pomorskiej, wyodrębnionej z wyżej wspomnianej kultury łużyckiej.
• Pochówek szkieletowy, czyli inhumacja – gdy w grobie składano niespalone ciało nieboszczyka. Był drugim obok kremacji sposobem pochówku dokonywanym przez Gotów. Często składali oni zmarłych w ziemi z głową zorientowaną na północ, mężczyzn chowali najczęściej bez broni i oporządzenia. Groby kobiece zawierały zaś często bogate wyposażenie. Ciało zmarłego składano w trumnie z kłody drewna.

Życie na kamieniach, czyli porosty

Choć wydawać by się mogło, że życie i kamień rzadko idą w parze, kamienne kręgi zdają się temu przeczyć. Na ich powierzchni toczy się bowiem ono w najlepsze, za sprawą występujących tu w wielu odmianach porostów. Do tej pory doliczono się ich ponad 80 gatunków, w tym również tych bardzo rzadkich. Porosty osiedlają się na skałach bardzo powoli i imponująca jest ich długowieczność. Plechy niektórych gatunków średnicę kilku centymetrów osiągają w ciągu kilkuset lat. Szacuje się, że niektóre porosty na głazach z kręgów “pamiętają” jeszcze czasy ich założycieli.

Niestety, przyszłość organizmów, które przetrwały setki a nawet tysiące lat, jest dość niepewna. Zwiększające się osadnictwo oraz przyrost turystów sprawił, że w samych Odrach w ostatnich 20-30 latach kilka gatunków zniknęło bezpowrotnie, głównie za sprawą dłoni i butów wyżej wspomnianych. Pamiętajcie zatem by nie wspinać się na stele i nie przyczyniać się do zaniku tych niemych świadków odległych czasów.

Będąc na Kaszubach udało mi się odwiedzić stanowiska kamiennych kręgów w Odrach, Węsiorach, Trątkownicy i Leśnie. O każdym z nich przeczytać możecie w kolejnym wpisie >>

Więcej zdjęć z Polski i ze świata znajdziecie na moim Instagramie. Zachęcam do obserwowania zwłaszcza, że zaczęłam niedawno i dopiero „rozkręcam się” na tym kanale :)

Lubisz opuszczone miejsca? Odwiedź położony w pobliżu zamek w Łapalicach →.

Źródła:

„Kamienne Kręgi Gotów” Alicja i Zofia Breske, Jarosław Ellwart

http://www.mpov.uw.edu.pl/pl/thesaurus/osoby/jordanes-

Informacje na stanowiskach kamiennych kręgów

Artykuł Kamienne kręgi na Kaszubach – tajemnice Pomorza i spotkanie z prehistorią pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.