Wszystko to sprawia, że pierwsze spotkanie z Państwem Środka może stanowić wyzwanie, nawet dla tych bardziej zaprawionych turystów. Poniżej zaś kilka spostrzeżeń i informacji, które mogą Wam pomóc nieco lepiej się na to spotkanie przygotować.

Ceny w Chinach

Z naszego punktu widzenia ceny w Chinach określić można jako dość nierówne. Dla przyjezdnych z Polski niedrogie okażą się ubrania, noclegi (choć tu wszystko zależy oczywiście od lokalizacji i standardu) oraz jedzenie. Nie można powiedzieć tego o cenach transportu, zwłaszcza pociągów. Jednak te na wielu trasach rozpędzają się do 300 – 400 km/h, a technologia i komfort kosztują. Zresztą, szybką możliwość przemieszczania się po kraju o tak znacznych odległościach docenia się podwójnie. A co jest w Chinach drogie? Wstępy do turystycznych atrakcji i parków narodowych. Te, biorąc pod uwagę ogólny poziom cen w kraju, kształtują się dość wysoko, np:

• Park Narodowy Gór Lushan: wstęp 160 juanów/osoba, autobus 90 juanów – w sumie 250 juanów od osoby
• Park Narodowy Zhangjiajie – 225 juanów za sam wstęp, kolejki linowe 72 oraz 100 juany od osoby, winda w jedną stronę 65 juanów. Bez skorzystania z powyższych udogodnień nie dostaniemy się w niektóre części parku
• Góra Tianmen – 261 juanów (obejmuje wjazd kolejką linową, wstęp do świątyni oraz przejazd autobusem po Tongtian).

Dodam jednak, że w mojej ocenie każda z tych atrakcji warta jest swojej ceny.

Targowanie się

Chiny to niewątpliwie kraj, w którym targować się można, a nawet trzeba. Dotyczy to przede wszystkim wszelkiej maści bazarów i straganów z pamiątkami, gdzie cena wyjściowa bywa nawet kilkanaście razy wyższa niż ta, którą faktycznie możemy zapłacić. Muszę przyznać, że czynność ta, zwłaszcza na początku, jest dla mnie dość niezręczna. Tym bardziej gdy mam rzucić kwotę skrajnie różną od tej zaproponowanej przez sprzedawcę. A jednak porównanie cen tych samych przedmiotów sprzedawanych na popularnym bazarze czy przy turystycznych atrakcjach z ich ceną w zwykłym sklepie czy kiosku, pozwala pozbyć się wyrzutów sumienia dość skutecznie.

Pamiętajmy jednak, że co innego przedmioty wykonywane fabrycznie, a co innego rękodzieło czy rzemiosło wykonane przez sprzedawcę osobiście. Tu lepiej kierować się taktem i nie sugerować ceny, która mogłaby twórcę zwyczajnie urazić. Niestety granice mogą być tu płynne i zdać się musimy na wyczucie, które z każdym dniem pobytu okaże się zapewne coraz lepszym doradcą.   

Zamawianie jedzenia

W miejscowych lokalach (o ile nie są to restauracje dedykowane turystom) próżno szukać menu w jakimkolwiek znajomo brzmiącym języku. Remedium na wszechobecne chińskie znaczki bywają obrazki, prezentowane głównie na dużych plakatach. Niestety, w wielu lokalach (zwłaszcza w miejscach turystycznych), dania pokazane na obrazkach to również te najdroższe. Najprostsze, nie mniej smaczne potrawy, jak smażony ryż czy makaron z dodatkami, kryją się zazwyczaj pod koniec menu i kosztują grosze. 

Pozycje w menu można spróbować rozszyfrować za pomocą aplikacji Google Translate, jednak zadziała ona tylko, gdy znaki nie są rozmieszczone zbyt gęsto.

Jeśli przy daniach nie są umieszczone ceny, należy o nie przed każdym zamówieniem dopytać. Zdarzyło nam się zapłacić za jajecznicę jak za obiad w niezłej europejskiej knajpie, bo akurat okazało się, że znajdują się w niej wyjątkowe grzyby podnoszące cenę posiłku kilkakrotnie. 

Płatności mobilne

Chiny przodują na świecie pod względem płatności mobilnych. Są one bardzo powszechne, a w wielu miejscach zwyczajnie wyparły już gotówkę. Nie tylko w galeriach handlowych czy restauracjach, ale i na bazarach czy straganach ze streetfoodem, gdzie czasem nie da się zapłacić banknotami. Najpopularniejszymi platformami do dokonywania płatności są WeChat i Alipay. Za to karty Visa czy Mastercard, którymi najczęściej dysponują europejscy przyjezdni, nie są akceptowane. Co to oznacza w praktyce? A no to, że czasem kupując na mieście pierożki czy cuda na patyku musieliśmy odpuścić albo prosić lokalsów żeby zapłacili za nas aplikacją, a my oddawaliśmy im juany w gotówce. Na szczęście nie musieliśmy uciekać się do tego rozwiązania zbyt często. Pomocna okazywała się też karta Revolut, która sprawnie radziła sobie z chińskimi bankomatami, zasilając nasze portfele kolejnymi juanami.

Przyjeżdżając do Chin na dłużej, można pomyśleć o podpięciu karty płatniczej do którejś z chińskich aplikacji. Aby to jednak uczynić należy założyć konto w chińskim banku i dopiero to konto połączyć z aplikacją. Jeśli przyjeżdżamy na 2-3 tygodnie gra nie jest raczej warta świeczki i możemy poradzić sobie bez dodatkowych formalności. Przy okazji tematu płatności warto wspomnieć, że w Chinach coraz większą popularność zdobywają płatności biometryczne i w niektórych punktach Chińczycy dokonują opłat za pomocą dłoni, a nawet rozpoznawania twarzy.

Wiza do Chin

Wiza do Chin nie wywołuje tak emocjonalnych dyskusji jak jeszcze niedawno temat wizy do USA. Nie wiem dlaczego tak się dzieje, gdyż ani pod względem kosztów ani upierdliwości w załatwianiu formalności, wcale tej drugiej nie ustępuje. Więcej informacji na temat wyrabiania wizy do Chin znajdziecie tu >> Dowiecie się także w jakich wypadkach wiza nie będzie Wam potrzebna.

Cenzura 

Przyjeżdżając do Chin musimy przygotować się na kontakt z nową rzeczywistością. Rzeczywistością, w której wiele aspektów europejskiego stylu życia podlega cenzurze lub jest niedostępnych. Banowane są zagraniczne filmy (dopuszcza się emisję tylko 34 rocznie), niewygodne według władz książki czy kontrowersyjni artyści. Dla przyjezdnych najbardziej dotkliwa okaże się zapewne cenzura internetu, a szczególnie usług z których wielu z nas korzysta na co dzień. W Chinach nie działa wyszukiwarka ani żadne usługi Google, a także Facebook, Instagram czy Youtube. Zbanowanych jest wiele zagranicznych serwisów, komunikatorów czy platform społecznościowych. Usługi te mają co prawda swoje chińskie odpowiedniki, jednak z uwagi na brak anglojęzycznego interfejsu są najczęściej dla przyjezdnych bezużyteczne. 

Możemy zatem pogodzić się z zaistniałą sytuacją i wyjazd potraktować również jako odwyk od internetu i mediów społecznościowych. Możemy także próbować obejść system i skorzystać z jednej z wirtualnych sieci prywatnych – VPN, zapewniających szyfrowane połączenie i możliwość skorzystania z blokowanych oficjalnie stron.

Czy korzystanie z VPNów w Chinach jest legalne? Niełatwo jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. Z jednej strony używanie ich przez chińskich obywateli jest zabronione, a przyłapanym na procederze grożą wysokie grzywny. Z drugiej, władza przymyka oko na korzystanie z nich przez chińskie firmy, które nie mogą pozostać odcięte od świata. Przymykają oko także na turystów i w ich przypadku przepisy nie są raczej egzekwowane. Można zatem powiedzieć, że stosowane są tu podwójne standardy, lecz z VPN każdy przyjezdny korzysta na własną odpowiedzialność. Warto także pamiętać, że chińskie władze trzymają rękę na pulsie i blokują dostęp kolejnych VPN, dlatego jeśli chcemy z nich korzystać, przed samym wyjazdem powinniśmy sprawdzić które z nich są akurat aktualne.

Blokowiska, czyli budowlany rozmach

Chińskie miasta to prawdziwe olbrzymy. Liczba mieszkańców wielu z nich przekracza 10 mln, a niektórych jak Szanghaj czy Pekin to ponad 20 mln. Zaludnieniu i rozmiarowi metropolii towarzyszy rozmach w projektowaniu i wznoszeniu blokowisk, które mocno odbiegają od standardów europejskich. Pnące się kilkadziesiąt pięter w górę molochy były pierwszym, co rzuciło mi się w oczy jadąc z lotniska w Nanchang do centrum miasta. Ten widok oczywiście z każdym dniem nieco powszednieje, lecz po powrocie na typowym polskim osiedlu poczuć się można jak w parku miniatur ;)

W górach po betonie

Zamiłowanie chińskich planistów do betonu widać niestety nie tylko w miastach, o czym szybko przekonamy się przyjeżdżając w tutejsze góry. Tianmen Mountain, Góry Lushan, rozsławiony za sprawą kręconego w nim filmu Avatar Park Narodowy Zhangjiajie czy tarasy ryżowe Longsheng – wszędzie tam szlaki wiodły wybetonowanymi ścieżkami, a bardziej strome podejścia pokonywało się nie mniej betonowymi schodami. Przyznam, że takie rozwiązania budzą we mnie mieszane uczucia. Z jednej strony na pewno czynią góry bardziej przystępnymi dla osób starszych lub mniej sprawnych. Odbierają im jednak sporo uroku, a bardziej zaawansowanym piechurom także radość płynącą z samego trekkingu, nie wspominając o ingerencji w naturalny krajobraz. Jedno jednak mogę powiedzieć na pewno. Góry w Chinach są piękne i różnorodne, a rozciągające się z nich widoki rekompensują nadgorliwe podejście do rozbuchanej infrastruktury. Zresztą, sami zobaczcie.

Toalety publiczne w Chinach

W chińskich miastach, jak i na turystycznych szlakach, publicznych toalet jest wiele i są one bezpłatne. Dostępności do nich możemy zatem Chińczykom pozazdrościć. Odwiedzającym Azję po raz pierwszy komfort korzystania z nich może jednak pozostawiać nieco do życzenia. O azjatyckich łazienkach spokojnie można napisać obszerny artykuł, tu zatem skupię się tylko na na kilku kwestiach.

• Chińskie toalety to najczęściej tzw. “kucajki”, czyli dziury w ziemi, z których korzystamy właśnie kucając. Jest to tak naprawdę naturalna pozycja dla organizmu dla załatwiania fizjologicznych potrzeb, a przy okazji chroni przed bezpośrednim kontaktem z muszlą, co w publicznej toalecie niewątpliwie jest atutem. Toalety takie są zresztą powszechne w wielu krajach.
• Zużytego papieru nie wyrzucamy do toalety, lecz do stojącego obok kosza. Bywa, że papieru nie ma w ogóle, gdyż powszechnie praktykuje się tu po prostu podmywanie. Warto być zatem odpowiednio zaopatrzonym.
• W wielu krajach świata podejście do prywatności przy załatwianiu fizjologicznych potrzeb różni się od naszego. Stąd w Chinach nie szokują toalety publiczne pozbawione drzwiczek w kabinach, a nawet samych kabin. Jeśli zatem wolimy nie korzystać z toalety w towarzystwie, musimy nieraz poszukać innej. Na szczęście ubikacje z kabinami spotyka się tu zdecydowanie częściej od tych bez.
• Uważać trzeba także na niektóre rozwiązania konstrukcyjne. Zdarza się, że kabiny współdzielą system spłukiwania wody, przy czym uruchomienie go możliwe jest tylko w jednej z nich. W pozostałych pozostaje tylko czekać, aż ktoś w szczęśliwej kabinie spuści wodę, bo sami nie możemy tego zrobić. Warto zatem sprawdzić czy nie trafiliśmy do tego rodzaju przybytku zwłaszcza, gdy w planach mamy dwójkę ;) 

Tłumy, miejsca turystyczne i język angielski

Chiny to najludniejszy kraj świata, zatłoczone miasta czy atrakcje turystyczne nie są zatem zjawiskiem zaskakującym. A jednak tłumy wylewające się z metra, pociągów czy schodzące z szanghajskiej promenady Bund mogą przerosnąć wyobrażenia Europejczyka, który nie jest przyzwyczajony do takiej skali zjawiska.

Choć wiele znanych miejsc w Chinach to atrakcje na skalę światową, zdecydowaną większość turystów w Państwie Środka stanowią sami Chińczycy, a także inni Azjaci. Nieco inaczej wygląda sytuacja w Pekinie, na Wielkim Murze czy w kosmopolitycznym Szanghaju. Jednak w wielu prowincjach nieliczni Europejczycy niemal zupełnie giną w tłumie miejscowych. Nawet w rozsławionym przez film Avatar parku Zhangjiajie widzieliśmy ich dosłownie kilku. 

Stąd zapewne, tak krytykowany przez niektórych, brak możliwości komunikowania się w Chinach po angielsku, nawet w miejscach turystycznych. Biorąc pod uwagę stosunkowo niski odsetek dalekich przybyszów, wysiłek wkładany w naukę znajomego nam języka nijak się Chińczykom nie opłaca. Motywy mogą być również inne, ten jednak jest na tyle racjonalny, że pozostałych nie ma co się specjalnie doszukiwać. 

Niezależnie od przyczyn faktem zatem jest, że porozumieć się w Państwie Środka w innym języku niż miejscowy jest bardzo trudno. Z pomocą przychodzą na szczęście nowoczesne technologie, jak i uniwersalny język gestów… choć w Chinach i ten może nas zawieść. Różnice kryją się choćby w pokazywaniu liczb, które podczas targowania czy zamawiania posiłków w restauracji mogą mieć kluczowe znaczenie.

Podróżowanie po Chinach – samochodem, pociągiem, autobusem

Podróżowanie samochodem po Chinach jest bardzo utrudnione. Po pierwsze nie można tam wjechać własnym autem. Pozostaje zatem wynajem, który wymaga z kolei posiadania chińskiego prawa jazdy. Wydaje je policja po uprzednio zdanym egzaminie. Przy dłuższym pobycie jest to opcja do rozważenia, jednak w przypadku kilkutygodniowej wizyty raczej mało kto zechce zawracać sobie głowę takim rozwiązaniem. Jeśli jednak komuś bardzo zależy na przemieszczaniu się właśnie autem, może jeszcze skorzystać z opcji wynajmu samochodu z kierowcą.

Nie ma jednak co przy takim rozwiązaniu obstawać, gdyż lokalnym transportem podróżuje się po Chinach całkiem sprawnie. Wiele miast i miasteczek, a także turystycznych atrakcji jest dobrze skomunikowanych. Ponadto między wieloma z nich kursują szybkie pociągi, rozpędzające się do 300 – 400 km na godzinę. Biorąc pod uwagę odległości w Państwie Środka, możliwość korzystania z nich bywa na wagę złota. 

Dworce w dużych miastach wyglądają niemal jak lotniska, a w bonusie miewają poczekalnie wyposażone w masujące fotele. Niestety podobieństwo do lotnisk przejawia się również od ich gorszej strony. Niezależnie czy podróżujemy pociągiem czy autobusem, nawet na niezbyt długich trasach, czeka nas przechodzenie przez bramki i prześwietlanie bagażu. Ciągle powtarzana procedura bywa męcząca i wymusza wcześniejsze stawienie się w punkcie odjazdu. Zwłaszcza gdy czeka nas jeszcze kupno biletu, które również wiąże się z wieloma formalnościami.

O tym jak podróżuje się w Chinach pociągami, również nocnymi, przeczytacie też na zaprzyjaźnionym blogu Brewy >>

Przyjezdny jako atrakcja turystyczna

Wybierasz się do Chin podziwiać turystyczne atrakcje? Musisz wiedzieć, że przede wszystkim atrakcją taką będziesz Ty, a Chińczycy nie omieszkają Ci tego wyraźnie okazać. To nie będą zaciekawione, ukradkowe spojrzenia czy nieśmiałe próby kontaktu. Musisz przygotować się na żywe zainteresowanie i ciągłe prośby o zrobienie sobie z Tobą zdjęcia. Pół biedy gdy na szlaku co i raz poprosi o to jakaś parka czy dziecko. Gorzej, gdy grupa dwudziestu Chińczyków okrąży Was ze wszystkich stron i każdy z nich zechce ustrzelić pamiątkową fotkę. A zdarza się to nierzadko, gdyż Chińczycy lubią przemieszczać się w licznych, hałaśliwych grupach. Jeśli zatem chcecie kontemplować w ciszy piękno przyrody, w chińskich parkach narodowych będziecie musieli się nieco natrudzić, by zamierzenie to zrealizować.

Z podobnymi sytuacjami możecie spotkać się w komunikacji miejskiej czy pociągach. W metrze siedząca obok mnie Chinka bez skrępowania zaczęła robić sobie ze mną selfie, namawiając przy tym do wspólnych dziubków. Zaskoczenie sprawia, że czasem z sytuacji takich trudno w porę wywinąć się w sposób taktowny, a zarazem skuteczny.

Mimo wielu podobnych sytuacji warto jednak pamiętać, że na przyjezdnych reaguje tak tylko część społeczeństwa. Wielu Chińczyków to osoby nieśmiałe, a ich dystans może zaowocować traktowaniem wręcz chłodnym. Wiadomo, ludzie są różni i w każdym kraju spotkamy się z całą gamą zachowań. Jednak w żadnym jak dotąd miejscu nie zaobserwowałam w tym względzie takich skrajności.

Chińska rzeczywistość na tyle różni się od znanej nam na co dzień, że wpis ten spokojnie mógłby być kilka razy dłuższy. Byliście w Chinach? Jeśli macie spostrzeżenia, którymi chcecie się podzielić, zamieśćcie je w komentarzu :)

Artykuł Chiny praktycznie – informacje i ciekawostki dla przyjeżdżających po raz pierwszy pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Jeśli jednak akurat bliżej Wam do krainy Mao niż Wuja Sama musicie wiedzieć, że i tu czeka Was nieco zachodu. W przypadku wizy turystycznej do Chin nie słyszy się wprawdzie o wielu odmowach (szczerze mówiąc nie wiem czy i jak często się zdarzają), jednak pod względem upierdliwości formularza i dopełnianych formalności wcale wizie do Stanów nie ustępuje, żeby nie powiedzieć przewyższa.

A jeśli nie podoba Wam się cena wizy do USA, wiedzcie że tej do Chin wiele niższa nie jest, zwłaszcza że mówimy tu o wizie jednorazowej, a nie jak w przypadku USA promesy na 10 lat.

Jeśli jednak tu trafiliście, wyjazd do Chin najwyraźniej chodzi Wam po głowie. A ja mogę tylko tej inicjatywie przyklasnąć (o tym jak bardzo i dlaczego postaram się pokazać niebawem) i dostarczyć nieco informacji o tym jak cały proces ubiegania się o wizę aktualnie wygląda (a zmiany zdarzają się tu dość często). No to lecimy:

Wiza do Chin – wniosek

Formularz dla ubiegających się o wizę do Chin dostępny jest na stronie www.visaforchina.org. Wniosek wypełniamy online, a dzięki wygenerowanemu indywidualnemu kodowi możemy w każdej chwili przerwać wprowadzanie danych, zapisać je i powrócić do dokumentu bez utraty wpisanych już informacji. Zważywszy, że wniosek ma kilka stron, a niektóre pytania są dość obszerne, opcja ta jest miłym ułatwieniem. 

Do niedawna drogę online można było zamienić na aplikowanie poprzez wypełnienie formularza na miejscu w Centrum Wizowym. Obecnie nie jest to już możliwe.

Pytania na które trzeba być przygotowanym, to poza oczywistymi danymi personalnymi te o edukację, obecne i poprzednie miejsca pracy (łącznie z namiarami na szefostwo), wysokość rocznych zarobków, dane rodziców wraz ze wykonywanymi przez nich zawodami, czy kraje odwiedzone w ostatnich 5 latach. A także pytania związane z przyjazdem do Chin, łącznie z rejonami które planujemy zwiedzać i miejscami, w których mamy zakwaterowanie. Przez pytania krok po kroku przeprowadzi was wpis na stronie Polsko-Chińskiej Izby Gospodarczej >>

Internetowo umawiamy także termin spotkania w Centrum Wizowym. Można umówić się na spotkanie w 2 osoby i więcej, trzeba jednak zastrzec to już w formularzu i wpisać odpowiednie numery wniosków.

Centrum Wizowe w Warszawie krok po kroku

Od października 2018 roku spraw związanych z uzyskaniem wizy do Chin nie załatwimy bezpośrednio w ambasadzie ani konsulacie. W celu dopełnienia formalności udajemy się do Chińskiego Centrum Obsługi Aplikacji Wizowych w Warszawie (zwanego potocznie Centrum Wizowym) na ulicę Sienną 39 (budynek Warsaw Towers, I piętro). Jako że nie jest ono placówką dyplomatyczną, a jedynie pośredniczy w całym procesie, jak na pośrednika przystało pobiera za swe usługi prowizję. I to wcale nie małą, bo zwiększającą koszt całej procedury o 185 zł.

Do centrum najlepiej stawić się około 15 minut przed umówioną wizytą. W drzwiach wita nas pracownik wydający numerki. Otrzymujemy swój i czekamy aż zostaniemy wywołani, po czym przystępujemy do pierwszego etapu, podczas którego pracownicy centrum sprawdzają czy mamy ze sobą wszystko co niezbędne, czyli:

• Wydruk czytelnie wypełnionego i podpisanego wniosku wizowego 
• Potwierdzenie umówienia na spotkanie o danej godzinie
• Paszport ważny minimum 6 miesięcy od daty dostarczenia
• Bilet lotniczy tam i z powrotem
• 2 fizyczne zdjęcia o odpowiednich wymiarach podanych na stronie formularza (zdjęcia wgrane elektronicznie nie wystarczą)
• Rezerwację noclegów na miejscu (niestety bookowanie 1-2 pierwszych już nie wystarczy, a rezerwacje powinny obejmować minimum połowę wyjazdu (najlepiej cały lub trzy czwarte)
• Ksero pierwszej strony paszportu

Jeśli któregoś z wymienionych nam zabraknie, zostajemy zawróceni w celu dopełnienia formalności. Spotkanie trzeba będzie przełożyć na inny termin. Chyba, że sprawę da się załatwić szybko, a humor urzędników będzie Wam sprzyjał. Wówczas pozwolą Wam wrócić za godzinę – dwie i załatwić wszystko tego samego dnia (sprawdzone osobiście ;). Zależy to jednak również od obłożenia centrum w danym dniu.

Jeśli mamy wszystko, otrzymujemy kolejny numerek i czekamy aż wyświetli się na tablicy, by podejść do następnego okienka. Tu pracownik centrum przegląda wypełnione wnioski i sprawdza ich poprawność. Jeśli któreś z rubryk nie są wypełnione prawidłowo lub budzą zastrzeżenia, pracownik sugeruje zmiany, a nawet sam je nanosi. Tu zostawiamy nasz wniosek wraz z paszportem i resztą papierów, otrzymując w zamian kolejny numerek. 

Wiza do Chin – cena

Najmniej przyjemny numerek zaprowadzi nas do ostatniego okienka, w którym dokonamy stosownej opłaty. Po jej uiszczeniu reszta w rękach ambasady.

Jeszcze do niedawna wiza do Chin kosztowała 260 zł. I teoretycznie nadal tyle kosztuje. Tyle, że w praktyce trzeba dopłacić za pośrednictwo naszego centrum i tak z 260 zł robi się 445 zł i tę cenę należy uznać za oficjalną. 

Jest to wiza wyrabiana w trybie standardowym, gdzie odbioru możemy spodziewać się w czasie 3 dni roboczych. Możemy też wyrobić ją w trybie ekspresowym, gdzie koszt samej wizy wzrasta do 370 zł, a pośrednictwa do 275, co daje w sumie 645 zł. Ile zyskujemy na ekspresie? Jeden dzień. Wizę taką można otrzymać w ciągu 2 dni roboczych. Jeśli więc nie zaskoczyła Was wyjątkowa sytuacja, gra raczej nie warta świeczki.

Odbiór wizy

W celu odebrania paszportu stawiamy się w centrum wizowym z formularzem odbioru (który otrzymaliśmy przy poprzedniej wizycie). Na formularzu wskazany jest dzień, od którego odbiór wizy będzie możliwy. Status aplikacji możemy także sprawdzać na bieżąco na stronie centrum wizowego.

Jeśli formularze składało się w 2 osoby lub więcej, wystarczy że po odbiór stawi się jedna osoba. Nie są wówczas wymagane upoważnienia. Paszporty można odbierać od 9.00 do 16.00.

Z tego co mi wiadomo paszport wraz z wizą może zostać odesłany pocztą, radzę jednak zapoznać się z aktualnymi informacjami na stronie ambasady lub centrum wizowego.

Chiny bez wizy – kiedy wiza nie jest nam potrzebna

Nie każdy pobyt na terenie Chin wiąże się z koniecznością uzyskania wizy. Tajwan, Hong Kong czy Makau to miejsca, w których nie potrzebujemy wizy, o ile nasz pobyt nie przekroczy 90 dni. 

Bez wizy możemy wybrać się również na wyspę Hainan (jednak nie dłużej niż na 30 dni), przy czym tu pobyt musi być zarezerwowany przez autoryzowane agencje turystyczne lub zarejestrowany w wyznaczonych biurach podróży. 

Możliwy jest także bezwizowy ruch tranzytowy lub tak zwany pobyt krótkotrwały, trwający do 72 – 144 godzin. Obowiązuje on w kilkunastu miastach i metropoliach, jednak sytuacja jest tu dynamiczna i należy za każdym razem dokładnie sprawdzać ją na stronie Ambasady lub MSZ >>

Powyższe informację są aktualne, polecam jednak zapoznawać się z nimi na stronie centrum i ambasady na bieżąco, gdyż procedury dość często ulegają zmianom.

Artykuł Wiza do Chin – wniosek, cena i formalności w Centrum Wizowym pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Wyspy Zielonego Przylądka – kraina krajobrazowych kontrastów

Wyspy archipelagu są niezwykle zróżnicowane pod względem krajobrazowym. Od surowych pustkowi i plaż płaskiej, lecz ciekawej wyspy Sal, po strome zbocza pięknej Santo Antao. To właśnie na Santo Antao zobaczycie, że przylądek jest faktycznie zielony. Na innych wyspach możecie poczuć się oszukani ;)    

Zobacz zielone oblicze Cabo Verde i najpiękniejsze miejsca na wyspach »

Dystans mieszkańców

Zwłaszcza osoby podróżujące po Azji Południowo-Wschodniej, odczują sporą różnicą w traktowaniu ich przez miejscową ludność. Nie należy spodziewać się przejawów większego zainteresowania, a tym bardziej nadskakiwania lokalnej społeczności. Mieszkańcy są sympatyczni, ale dość rzadko inicjują interakcje. Jeśli pierwsi nawiążemy kontakt, możemy liczyć na miłą rozmowę, a gdy trzeba, pomoc. Jednak na pierwszy krok Kabowerdeńczyków, możemy się zwyczajnie nie doczekać :) Nie jest to oczywiście regułą. Nagabywać mogą Was taksówkarze na lotnisku i sprzedawcy pamiątek (tych jednak spotkaliśmy jedynie w bardziej turystycznej Santa Marii).

Gdy staliśmy z rozłożonymi mapami na środku nieznanego miasteczka, zarówno przechodnie jak i taksówkarze mijali nas jakby nigdy nic. Kiedy weszliśmy do przybytku z pokojami na wynajem, gospodarz był na tyle zajęty oglądaniem serialu, że zastanawialiśmy się czy wypada mu przerywać :) Gdy po jakichś 10 minutach nieśmiało zapytaliśmy o pokoje, gospodarz skupił na nas uwagę i zaczął zachwalać lokum. Podobnych sytuacji mogłabym wymienić wiele. Na Wyspach Zielonego Przylądka nie będziecie zatem turystyczną atrakcją i ważne by nie taktować w ten sposób lokalnej ludności. Odnosi się to zresztą do każdej części świata.

Obeznanie w świecie

Ile razy za granicą byliście uczestnikami dialogu:

• “Where are you from?
• From Poland.
• Aa, Holland! Nice :)”

Zdarzało się, prawda? Jednak nie na Cabo Verde. Tu słyszeliśmy raczej ”Oh, Poland. Gdańsk!” Dlaczego akurat Gdańsk, a nie papież czy Lewandowski? Otóż wielu Kabowerdeńczyków w Gdańsku było. Tu niemal każdy ma w rodzinie marynarza, któremu zdarzało się zawijać do naszego portu.

Wysokie ceny i zmienny asortyment

Gdy krótko po przyjeździe na wyspę Sal odwiedziliśmy pierwszy raz tutejszy sklep, przeżyliśmy lekki szok. Na półkach przeważały suchary i fasola w puszkach. W kolejnym sklepie sytuacja polepszyła się o parówki – także w puszkach ;) Na kolejnej odwiedzonej wyspie sklepy były bardzo dobrze zaopatrzone. Również gdy wróciliśmy na Sal okazało się, że pustki na półkach nie są sytuacją stałą.

Zaopatrzenie uzależnione jest tu bowiem od kursowania promów, z których regularnością bywa różnie. Gdy na wyspę statek dawno nie zawitał, półki pustoszeją, natomiast tuż po nowej dostawie znów jest w czym wybierać. To, o co jednak ciężko niezależnie od dostaw, to produkty krajowe. Na Wyspach Zielonego Przylądka produkuje się niewiele i zdecydowana większość dostępnych dóbr pochodzi z importu. Może to po części tłumaczyć fakt, iż ceny są tu wysokie (zbliżone do zachodnioeuropejskich).

Zobacz jak wygląda życie na Cabo Verde »

Promy – nieregularny transport

Sposoby przemieszczania się między Wyspami Zielonego Przylądka są dwa. Samolot – wyjście droższe i niezwykle proste (komunikacja lotnicza działa sprawnie i z wyspy na wyspę dostaniemy się bardzo szybko). Prom – rozwiązanie sporo tańsze, jednak nieprzewidywalne. Regularne połączenia kursują między Sao Vincente i Santo Antao, a także ze stolicy, Prai. Na innych relacjach promy pływają jak wypadnie.

Aby zasięgnąć informacji, najlepiej wybrać się do najbliższego portu i zapytać kiedy spodziewany jest najbliższy prom i w jakim kierunku. Czasem na wybrany statek trzeba czekać nawet dwa tygodnie, a i tak nie ma gwarancji, że przypłynie. Trzeba mieć też szczęście, żeby płynął bezpośrednio w miejsce docelowe.

Choroba morska

Mimo, że Kabowerdeńczycy często pływają i są mocno związani z morzem, wielu z nich cierpi na chorobę morską. Z niemałym zdziwieniem obserwowaliśmy zbolałe twarze współpasażerów na promach. Obsługa statków skrupulatnie rozdaje czarne torebki, pilnując, czy aby na pewno każdy został odpowiednio zaopatrzony. Jak na kraj wyspiarski sytuacja ta jest dość zaskakująca, nie znam niestety przyczyny tej przypadłości. 

Specyficzne konstrukcje

Na Cabo Verde znaleźć możemy sporo pomników i konstrukcji, a część z nich wydać się może specyficzna. Kraj ten nie jest oczywiście w takich zapędach osamotniony. Piszę o tym jednak, gdyż warto porozglądać się wokół i zwrócić uwagę na panującą w tym względzie różnorodność. Z biegiem lat na wyspach przybyło także sporo murali i wiele z nich godnych jest uwagi.

Problemy z rozbiciem namiotu

Wciąż nie tak turystyczne i rzadko zaludnione Wyspy Zielonego Przylądka wydają się miejscem idealnym na podróż z namiotem. Rzeczywistość szybko jednak weryfikuje wyobrażenia. Na Wyspie Sal przestrzeni nie brakuje, jednak niemal cały płaski teren widoczny jest z głównej drogi i ciężko rozbić się w miejscu choćby odrobinę ustronnym. Nie ma też mowy o jakimkolwiek cieniu, co w tamtejszym klimacie może doskwierać. Nie mówiąc o zbitym, twardym, nierzadko kamienistym podłożu, które również sprawy nie ułatwia.

Z kolei w górzystych terenach Santo Antao każdy płaski fragment ziemi jest na wagę złota i zostaje zaadaptowany na potrzeby mieszkańców. Pozostaje rozbicie pod dużym skosem lub na drodze. Nie oznacza to, że namiotu nie da się tam rozbić w ogóle, warto jednak zdawać sobie sprawę, że nie jest to tak proste, jak mogłoby się wydawać.

Grogue – owocowy trunek

W dość licznych sklepach  Zielonego Przylądka zobaczycie całe półki zastawione butelkami po sodkich napojach, głównie po Fancie. Mieszkańcy nie są jednak wielkimi fanami tego napoju i wcale nie występuje on tu w skali niespotykanej nigdzie indziej. Wspomniane butelki wypełnia napój, będący niekwestionowanym faworytem tubylców – grogue, który w takiej formie sprzedawany jest nie tylko na przydrożnych straganach, ale i w sklepach. 

Catchupa

Tak jak grogue można nazwać królem tutejszych trunków, tak niekwestionowaną królową kuchni jest catchupa. To danie bardzo pożywne i odżywcze, oparte głównie na specyficznie przygotowanej kukurydzy. Więcej o catchupie możecie przeczytać tu >>

Wszechobecny Facebook

Fakt korzystania z Facebooka dziwić nie powinien, gdyż używany jest powszechnie w wielu krajach. Na Cabo Verde odniosłam jednak wrażenie, że komputery nie służą tu absolutnie niczemu innemu. Ich posiadanie w domach nie było bardzo popularne i podczas mojego pobytu sporo osób wciąż korzystało z kafejek internetowych. Gdy je odwiedzałam, żaden z monitorów nie był wolny od charakterystycznego pożeracza czasu. Gdy ktoś korzystał z laptopa na ulicy czy w knajpce, sytuacja była ta sama. Muszę jednak zaznaczyć, że wyspy odwiedziłam kilka lat temu, sytuacja mogła zatem ulec zmianie.

A także:

Dzwonki do drzwi. Istnieją i służą dokładnie temu samemu, co u nas. I nie byłoby w nich nic dziwnego, gdyby nie umiejscowienie. Otóż często montowane są one niemal nad drzwiami. Taka lokalizacja znacznie utrudnia skorzystanie z nich osobie choćby mojego wzrostu. Może i jestem dość niska, ale Kabowerdeńczycy do wysokich bardzo nacji nie należą, więc tendencja nieco zastanawia.

Porozumiewanie się na Wyspach Zielonego Przylądka

Jeśli nie znasz kreolskiego, dobrze, żebyś znał/a portugalski. W tych językach na Wyspach Zielonego Przylądka porozmawiasz bez przeszkód. Angielski poza turystyczną Santa Marią był za moejgo pobytu raczej bezużyteczny, nawet w hotelach. Można próbować ratować się hiszpańskim, z różnym skutkiem. Wyjątkiem są tu znów sprzedawcy pamiątek, pochodzący głównie z Senegalu, którzy i po polsku potrafią zagadać. Ci jednak poza Santa Marią spotykani byli bardzo rzadko.

I pamiętajcie, na Cabo Verde każda wyspa to trochę inny świat, dlatego w miarę możliwości, nie ograniczajcie się do jednej.

Wyspy Zielonego Przylądka – noclegi

Spośród wysp Zielonego Przylądka to na wyspy Sal i Boa Vista najczęściej kierują turystów biura podróży. Szczególnie pełen hoteli kurort Santa Maria przygotowany jest na obsługę zorganizowanych wycieczek.

Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by wybrać się tam na własną rękę i w ten sam sposób zorganizować noclegi. Oferta pokoi jest tu dość szeroka i z roku na rok coraz bardziej różnorodna. Nocleg na Sal możecie wybrać i zarezerwować tu >>

A na Boa Vista tu >>

• Choć jak wspomniałam Santa Maria oferuje przede wszystkim usytuowane wzdłuż plaży hotele, nie brakuje tu również apartamentów czy pokoi na wynajem. Tu możecie zapoznać się z aktualną ofertą wolnych miejsc i zarezerwować nocleg >>
• Stolica wyspy, Espargos, dysponuje dużo węższym zapleczem noclegowym niż turystyczna Santa Maria. Wybierając pokój warto według mnie skupić się na tych położonych w kameralnej, starszej części miasta. Zależy to oczywiście od indywidualnych upodobań. Propozycje noclegów w Espargos znajdziecie tu >>  

Jeśli wybieracie się na wyspę Santo Antao (co bardzo polecam) nie możecie pominąć wędrówek po ribeirach. Warto na nie poświęcić kilka dni, dlatego ważne jest, by miejsce noclegowe znajdowało się w ich pobliżu. Najdogodniejszymi punktami będą:

• Ribeira Grande (Povocao) – to przyjemne miasteczko pełne chaotycznych uliczek z nieco podniszczoną zabudową, ograniczone morzem i skalnym urwiskiem. Położone jest wzdłuż Ribeiry Grande i Ribeiry de Torre. Zarezerwuj nocleg w Ribeira Grande >>
• Paul (Vila das Pombas) – niewielkie miasteczko nad oceanem jest bramą do jednej z przepięknych ribeir, Ribeiry do Paul. Jego centrum stanowią kolorowe budynki w stylu kolonialnym. Jest też najmłodszym miastem Cabo Verde, gdyż status ten przyznano mu w roku 2010. Znajduje się w nim rodzinna destylarnia, w której grogue pozyskuje się za pomocą starego trapiche, działajacego jak przed czterystu laty. Baza noclegowa Paul >>
• Ponta do Sol to ponoć jedna z najstarszych osad Cabo Verde. To urocze miasteczko z kolorową zabudową, położone pośród zielonego, lecz dość surowego krajobrazu. Rozpościerają się tu wspaniale widoki na ocean i okoliczne szczyty. Ponta do Sol oferuje najszerszy wybór zakwaterowania w okolicy >>

Jeśli chcecie spędzić czas w południowej części wyspy, gdzie łatwiej choćby o kąpiel w oceanie, dobrym wyborem może okazać się wspomniane wcześniej Porto Novo. Nocleg możecie zarezerwować tu >>

Artykuł Zaskakujący Zielony Przylądek, czyli praktycznie o Cabo Verde pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Zobacz jak wyglądały podróże w XIX wieku >>

Dziś inspiracje podróżnicze same wpadają do naszych mailowych skrzynek i wyskakują na Facebooku, informacje o najodleglejszych kierunkach są ogólnodostępne, a zorganizowanie niemal całego wyjazdu możliwe jest za pomocą dosłownie kilku kliknięć myszką. Rozwój transportu, łączności i technologii mobilnych sprawił, że świat nieprawdopodobnie się skurczył, a podróżowanie i komunikowanie się z osobami na przysłowiowym końcu świata napotyka coraz mniej barier.

Rozwój technologii nie tylko ułatwia nam planowanie czy załatwianie formalności związanych z wyjazdami ale zmienia sposób, w jaki podróżujemy. I choć wydawałoby się, że urlop mógłby być odpoczynkiem nie tylko od pracy, ale i technologicznych nowinek, czasem trudno zrezygnować z ułatwień i komfortu jaki zapewniają. Smartfony to przecież łączność z rodziną i znajomymi, zaś ściągnięte na nie aplikacje pomagają nam w podróży oraz zapewniają rozrywkę. Elektroniczny czytnik książek sprawia, że nie musimy taszczyć już kilku opasłych tomów (a któż na wakacjach nie chce nadrobić książkowych zaległości ;) Ostatnio miałam zaś okazję przetestować urządzenie przełamujące bariery komunikacyjne – tłumacz elektroniczny Vasco Traveler Premium 5 firmy Vasco Electronics, przy współpracy z którą powstał ten tekst.

Traveler Premium pełni przede wszystkim rolę elektronicznego translatora, wyposażony jest jednak w kilka dodatkowych funkcji, z których warto skorzystać będąc w drodze.

Porozumiewanie się w podróży

Nigdy nie obawiałam się tego, że w podróży, mówiąc kolokwialnie, nie dogadam się. Wychodzę z założenia, że nawet jeśli nie mówimy w tym samym języku, uda nam się porozumieć za pomocą zbitek języków które znamy, mowy ciała, rysunków czy doraźnie za pomocą bardziej kreatywnych sposobów. I wiecie co? To przekonanie jeszcze nigdy mnie nie zawiodło. Prawda jest jednak taka, że komunikacja na tym poziomie sprawdza się w przypadku podstawowych aktywności jak zarezerwowanie noclegu, zamówienie posiłku (choć tu nie bez wpadek ;) i wystarcza by w miarę dobrze czuć i bawić się na lokalnej imprezie.

Co jednak w sytuacji, gdy potrzebujemy komunikacji na bardziej zaawansowanym poziomie? Kiedy chcemy bardziej zagłębić się w kwestie społeczno-kulturowe i lepiej poznać kontekst sytuacji, w której znajdują się mieszkańcy danego kraju? Albo gdy w wyniku wypadku losowego każda minuta jest cenna i na błędy i niedopowiedzenia nie możemy sobie pozwolić? W takich przypadkach z pomocą może przyjść elektroniczny tłumacz mowy.

Elektroniczny tłumacz mowy i nie tylko

Vasco Traveler Premium 5 pozwala na tłumaczenie ponad 40 języków, zarówno tych dość powszechnie używanych jak angielski, hiszpański, portugalski czy niemiecki, jak i mniej popularnych jak fiński, estoński, koreański, arabski czy hindi.

Oprócz tradycyjnej formy tłumaczenia posiada on również funkcję rozpoznawania mowy. Nie musimy wpisywać zdań do przetłumaczenia z klawiatury, wystarczy że je wypowiemy, a urządzenie zapisze je na ekranie, by po chwili odtworzyć podaną frazę. Funkcja wykrywania mowy jest praktyczna i sprawia, że rozmowa przebiega w sposób bardziej naturalny, nie jest jednak dostępna dla każdego z języków. Jak zapewnia producent, urządzenie jest ciągle rozwijane dlatego można się spodziewać dodania kolejnych języków.

Dotychczas udało mi się sprawdzić jak tłumacz radzi sobie z angielskim, hiszpańskim, włoskim oraz fińskim. Muszę przyznać, że zarówno szybkość jak i dokładność tłumaczeń dokonanych przez Vasco stoi na wysokim poziomie, a to dzięki temu że korzysta on z 5 silników tłumaczeniowych dobieranych w zależności od wybranej pary językowej oraz serwerów znajdujących się na 6 kontynentach. Z początku czułam się może nieco dziwnie nagrywając zdania i prosząc rozmówcę o to samo. Dość szybko jednak uczucie to ustąpiło, a rozmowa przebiegała w sposób naturalny.

Musimy jednak pamiętać, iż mimo że translator dobrze radzi sobie z tłumaczeniami nawet bardziej skomplikowanych fraz, w dalszym ciągu pozostaje maszyną. Stąd słowa trzeba wypowiadać niezbyt prędko, wyraźnie i z odpowiedniej odległości, w przeciwnym razie mogą nie zostać przez tłumacz rozpoznane. Sytuacja taka spotkała mnie z początku kilkukrotnie, jednak w miarę oswajania się z urządzeniem nabrałam odpowiedniego wyczucia i problem występował już coraz rzadziej, to po prostu kwestia wprawy.

Myślę, że urządzenie tego typu może okazać się bardzo przydatne dla osób, którym nieznajomość języków odbiera pewność siebie i powstrzymuje przed odbyciem wymarzonych podróży. A osób takich, wbrew pozorom, nadal jest całkiem sporo. Przyda się także wszystkim, którzy komunikację w podróży chcą wnieść na wyższy poziom.

Bezpłatny odbiór połączeń i niski koszt zużycia danych

Vasco Traveler Premium 5 to jednak nie tylko elektroniczny tłumacz. Jedną z bardziej przydatnych w podróży funkcji jest wyposażenie urządzenia w roamingową, bezabonamentową kartę SIM (doładowaną kwotą 10$), która umożliwia darmowe odebranie połączeń niemal na całym świecie (w około 160 krajach), a także zapewnia transmisję danych w cenie 2 centów za 1 MB w ponad 200 krajach. Ponadto dzięki HotSpot Vasco Traveler pozwala na współdzielenie Internetu z innymi urządzeniami.

Korzystanie z urządzeń Vasco nie zobowiązuje nas do opłacania żadnego abonamentu. Kartę uzupełniamy na zasadzie doładowania, do wyboru kwotą 10, 20, 50 lub 100 USD. Podstawowy pakiet za 10 USD wystarcza według producenta na około 5000 tłumaczeń. Jeśli przebywamy w zasięgu sieci WiFi nie musimy oczywiście zużywać danych z karty.

Numery alarmowe, ambasady i sygnał SOS

Powiedzmy sobie szczerze, kto z nas wyjeżdżając za granicę spisuje sobie numery pogotowia, policji czy straży pożarnej kraju, w którym będzie przebywał? Przypuszczam, że niewiele osób jest na tyle przezornych by o tym pamiętać. Vasco Traveler przychodzi tu z pomocą i wbudowaną bazą numerów alarmowych oraz ambasad na całym świecie. Trudno mi ocenić użyteczność wszystkich wpisanych numerów czy adresów, jednak te sprawdzone wyrywkowo wydają się być aktualne i odpowiadać rzeczywistości. Ponadto co ważne, dostępne są w trybie offline.

Urządzenie umożliwia także szybkie wysłanie sygnału SOS wraz z lokalizacją, które poinformuje bliskich o tym, że potrzebujesz pomocy. Na szczęście nie miałam jeszcze potrzeby testowania tej funkcji.

W tym miejscu warto przypomnieć, że 112 to jeden ogólnoeuropejski numer alarmowy, pod który można bezpłatnie dzwonić z telefonu stacjonarnego lub komórkowego w całej UE. Po jego wykręceniu zostanie się przekierowanym bezpośrednio do odpowiednich służb ratunkowych. Oprócz numeru 112 nadal działają krajowe numery alarmowe, jednak 112 jest jedynym, który zapewnia połączenie ze służbami ratunkowymi dowolnego kraju UE, a także Szwajcarii czy RPA.

Poza funkcjami opisanymi powyżej, na wyposażeniu Vasco Traveler Premium 5 znajdują się między innymi: nawigacja Sygic działająca również offline (jak poinformował producent, wprowadzona została już nowa jeszcze lepsza wersja nawigacji – Vasco Navi), aplikacja aparatu (5mpx), przewodniki po miastach i atrakcjach wielu krajów dostępne offline, czy asystent lotów, którego możliwości będę zgłębiać niebawem.

Oparcie na systemie Android 6.0.1 sprawia, że w sklepie Play pobrać/kupić możemy dowolne z dostępnych w nim aplikacji, czyniąc urządzenie jeszcze bardziej uniwersalnym, a także skrojonym na nasze potrzeby, nie tylko na czas podróży.

Artykuł Nowe technologie w podróży – Vasco Traveler Premium 5 pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Jeśli jednak tego typu sformułowania zbyt mocno działają na Twoją wyobraźnię, masz wybór. Możesz nie kupować papierosów lub kupić sobie papierośnicę, która nie będzie na każdym kroku przypominała o nieszczęściu i rychłej śmierci.

Co jednak, jeśli podobne ostrzeżenia towarzyszyłyby Wam w sklepach podczas codziennych zakupów, w każdym (nawet tym o wysokim standardzie) hotelu, czy podczas zamawiania zwykłej kawy? Cóż, witajcie w Kalifornii. Tu nie macie wyboru.

Hotel szkodliwy dla zdrowia

Po wylądowaniu w San Jose skierowaliśmy kroki do hotelu położonego nieopodal lotniska Mineta Airport. Ponieważ uznaliśmy, że po 36 godzinach podróży i 4 przesiadkach należy nam się nieco komfortu, postawiliśmy na wyższy standard niż w dalszej części naszej podróży. Z niemałym zdziwieniem przyjęłam zatem informacje zawarte na tabliczce, wywieszonej przed wejściem do naszego apartamentu. W dużym skrócie uprzedzała o tym, iż przebywając na terenie hotelu jesteśmy narażeni na kontakt z chemikaliami i substancjami wywołującymi raka oraz przyczyniającymi się do przedwczesnej śmierci.

Powyższa informacja sprawiła, że mimo wygodnych łóżek i smacznego śniadania, zrobiło się jakoś mniej miło. Szybko jednak zorientowaliśmy się, że niebezpieczeństwo czai się nie tylko w naszym hotelu, a zabójcze substancje panoszą się w całej Kalifornii.

Proposition 65 – ochrona przed chemikaliami

Wszystko za sprawą kalifornijskiej inicjatywy prawnej znanej jako Proposition 65 (w skrócie Prop 65), mającej na celu ochronę ludzi oraz zbiorników wody pitnej przed wpływem szkodliwych chemikaliów. Wprowadzona w 1986 roku ustawa zobowiązuje stan Kalifornia do prowadzenia i publikowania wykazu chemikaliów przyczyniających się do powstawania raka, wad wrodzonych bądź oddziałujących negatywnie na układ rozrodczy. Obecnie lista zawiera około 900 substancji mogących znajdować się w żywności, lekach, produktach gospodarstwa domowego, barwnikach czy pestycydach, a przepisy Prop 65 mają zastosowanie dla wszystkich produktów konsumpcyjnych sprzedawanych w Kalifornii jak żywność, odzież, zabawki, artykuły papiernicze czy elektroniczne.

I tak, firmy stosujące powyższe substancje w ilości przekraczającej poziom bezpieczeństwa (określany przez Gabinet Oceny Zagrożeń dla Zdrowia Środowiskowego – OEHHA), muszą w jasny i wyraźny sposób informować o świadomym i celowym wystawianiu konsumentów na ich działanie. Ostrzeżenie może przyjmować różne formy, jak etykiety na opakowaniach produktów, tabliczki z ostrzeżeniem w hotelach, zakładach przemysłowych czy biurach, a także publikacje w mediach.

Akrylamid – rakotwórcza kawa?

Ostatnio dość głośnym echem odbiła się sprawa dotycząca kawy. Po blisko 8 latach sporu sąd w Kalifornii wydał wyrok nakazujący jej producentom, a także serwującym ją restauracjom, zamieszczanie etykiet ostrzegających o jej potencjalnie rakotwórczym działaniu.

A wszystko z powodu akrylamidu, neurotoksyny uwalnianej wskutek obróbki termicznej węglowodanów. W przypadku kawy powstaje ona w procesie palenia ziaren, a podejrzewana jest o działanie uszkadzające układ nerwowy i powodujące raka żołądka. Tabliczki we wszelkiej maści kawiarniach sprawiają, że mała czarna może już nie smakować jak kiedyś.

Czy to wszystko ma sens?

Na pierwszy rzut oka kalifornijskie prawo wydaje się być słusznym. Cóż bowiem może być złego w przestrzeganiu konsumentów przed niebezpiecznymi dla ich zdrowia substancjami zawartymi w pożywieniu, kosmetykach czy pomieszczeniach. Po dłuższym zastanowieniu sprawa przestaje być jednak oczywista i nasuwa się pytanie, czy aby na pewno o świadomość konsumentów tutaj chodzi.

Zacznijmy jednak od tego, że standardy kalifornijskich spisów są bardzo wyśrubowane i traktują wiele substancji znacznie bardziej rygorystycznie, niż choćby Światowa Organizacja Zdrowia. Wiele z wymienionych substancji wykazuje szkodliwe działanie na organizm, jednak dopiero w dawkach, których przyjęcie przez człowieka w określonym czasie staje się właściwie niemożliwe.

Nie jest też tak, że w Kalifornii substancji potencjalnie szkodliwych jest więcej niż w pozostałych stanach, a znaczna ich część w podobnym stężeniu stosowana jest na całym świecie. W Kalifornii nie jesteś zatem bardziej zagrożony niż gdziekolwiek indziej. Stajesz się za to lepiej poinformowany. Tylko co z tego?

Gdyby kalifornijskie prawo nakazywało ograniczanie objętych prop 65 substancji lub karało firmy za ich używanie, konsumenci zapewne poczuliby się bezpieczniej. Nic takiego nie ma jednak miejsca. Zatem producenci, zamiast starać się rezygnować z umieszczania tych substancji w produktach, zamieszczają etykiety informujące o ich obecności, skład pozostawiając najczęściej ten sam. Czasem jednak nie mają wyjścia. No bo jak podać kawę bez wcześniejszej obróbki cieplnej? A pieczywo bez wcześniejszego upieczenia? Paradoksy takie można mnożyć.

I tu objawia się kolejna słabość kalifornijskiego prawa. Proposition 65 wymienia aż 300 poziomów bezpieczeństwa niezdrowych substancji. W skrócie oznacza to, że 900 substancji w niej zawartych bardzo różni się stopniem negatywnego oddziaływania na organizm. Od tych, których chorobotwórczy wpływ jest naprawdę znikomy lub żaden, po te faktycznie niebezpieczne. Ostrzeżenia jednak się od siebie nie różnią. Takie samo znajdziemy przy kawie i żrącym detergencie. Oczywiście masz prawo otrzymania spisu niebezpiecznych substancji, stosowanych w danym miejscu lub produkcie, wraz ze stopniem ich bezpieczeństwa. Tylko czy ktokolwiek będzie w stanie na każdym kroku przeprowadzać taką analizę? Odpowiedź jest oczywista.

Mamy zatem sytuację, w której firmy uprzedzają nas o szkodliwości stosowanych środków, jednocześnie z różnych powodów z nich nie rezygnując. Co więcej, często nie mamy możliwości skorzystania z oferty wolnej od wspomnianych chemikaliów. Weźmy na przykład hotele. Widząc wspomnianą tabliczkę, możemy próbować znaleźć inne lokum. Jednak szansa, że znajdziemy przybytek zupełnie wolny od substancji ujętych na kalifornijskiej liście, jest znikomy. Pamiętajmy, że samo serwowanie chipsów, kawy czy użycie środka dezynfekującego zawierającego choć jedną pozycję z listy, zobowiązuje do przestrzegania przed ich szkodliwością. W takiej sytuacji zaufanie możemy mieć chyba tylko do własnego namiotu (a i ono powinno być ograniczone).

Skoro zatem wybór konsumentów jest tak ograniczony, może jednak nie o ich dobro tu chodzi? Nietrudno zauważyć, że w takiej formie Proposition 65 pozwala firmom elegancko umyć ręce od potencjalnych zdrowotnych konsekwencji, wywoływanych przez ich produkty. Chemikalia w detergentach przyczyniły się do złego samopoczucia? Byłeś ostrzeżony, wystarczyło z nich nie korzystać. Po wieloletnim stosowaniu naszych produktów dostałeś raka? Badania to potwierdzają? Cóż, używałeś ich na własne ryzyko. Przecież ostrzegaliśmy. Czyż to nie piękny „dupochron” dla producentów w razie wytaczania przez konsumentów (bardzo zresztą w USA popularnych) procesów? Wbrew pozorom, kalifornijskie prawo może okazać się dla obywateli niebezpieczne, gdyż to właśnie na nich przerzuca odpowiedzialność za stosowanie potencjalnie niebezpiecznych produktów i substancji, nie oferując jednocześnie sensownej alternatywy.

I jeszcze jedna kwestia. Ostrzeżenia pojawiające się tak często powszednieją. Mogą uśpić czujność i wywołać powszechną ignorancję, również w przypadku pojawienia się faktycznego, bezpośredniego zagrożenia. W zalewie produktów potencjalnie niebezpiecznych łatwiej będzie również  funkcjonować tym bardziej toksycznym, stwarzającym wyższe zagrożenie. Jak bowiem wiadomo, najłatwiej ukryć się w tłumie.

Może jednak tego rodzaju obawy nie są wcale słuszne i zalety kalifornijskiego prawa przewyższają potencjalne skutki uboczne? Na pewno tamtejsze przepisy pozwalają szerzej otworzyć oczy i bardziej uważnie przyjrzeć się produktom i miejscom, których do tej pory nie podejrzewalibyśmy o szkodliwe działanie, a co za tym idzie, skłonić do poszukiwania ich zdrowszych zastępników. Szkoda jednak, że w wielu przypadkach poszukiwania te mogą spełznąć na niczym.

A jakie jest Wasze zdanie? Uważacie, że kalifornijski model to słuszny kierunek i wprowadzanie ostrzeżeń na tak szeroką skalę może dobrze przysłużyć się mieszkańcom stanu? Chcielibyście aby podobny model funkcjonował w naszym kraju? Podzielcie się refleksją w komentarzu.

Artykuł Dlaczego w Kalifornii wszystko powoduje raka? Kilka słów o Proposition 65 pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Przed wyjazdem, czyli miłe złego początki

Pierwsze rozeznanie odnośnie kazachskich wypożyczalni robiliśmy jakiś czas przed wyjazdem. Zarówno ich liczba jak i wybór dostępnych modeli przedstawiały się całkiem przyzwoicie. Na tyle, by podejść do tematu bez obaw. Załatwimy wszystko tuż przed wyjazdem, pomyśleliśmy. Wcześniej się udawało to i tu się uda. Nope!

Wypożyczenie samochodu w Kazachstanie – zderzenie oczekiwań z rzeczywistością

Wypożyczalni w Kazachstanie faktycznie jest sporo, jak i dostępnych modeli aut. Problem w tym, że jak się okazało dostępne są one tylko do jazdy w obrębie miasta, czyli dla większości podróżujących stają się po prostu bezużyteczne. Znalezienie wypożyczalni zezwalającej na jazdę w terenie proste nie jest, a już na pewno nie na ostatnią chwilę. Ponieważ wybór takich miejsc jest mocno ograniczony, to i auta rozchodzą się na tyle szybko, że będąc na miejscu nie mieliśmy jak się okazało czego szukać.

Opcje pozostały nam dwie. Wypożyczenie samochodu z kierowcą, którego w podróży należy przy okazji nakarmić i utrzymać lub skorzystanie z mniej oficjalnych pośredników znalezionych w odmętach rosyjskojęzycznego Internetu. Była jeszcze trzecia opcja, lokalny transport. Skorzystalibyśmy z niego z przyjemnością, jednak przy dłuższym czasie pobytu. Ponieważ jednak planowaliśmy jeszcze przeskok do Kirgistanu stwierdziliśmy, że ta opcja bardzo ograniczy wybór miejsc, do których zamierzaliśmy się udać >> 

U pośrednika

Zdecydowaliśmy się na opcję numer dwa. No i się zaczęło :)

Po kilku telefonach namierzyliśmy osobę, która miała dostępny samochód w interesującym nas terminie… czyli na już. A konkretnie na jutro. Aby go odebrać i dopełnić niezbędnych formalności musieliśmy udać się do dość odległej dzielnicy na obrzeżach miasta, co następnego dnia uczyniliśmy całą naszą czteroosobową ekipą. Spotkaliśmy się tam z pośrednikiem, który pokazał nam oferowane cacko – Nissana Qashqai w kolorze kawy z mlekiem. Już przez telefon dopytywaliśmy czy brak napędu 4×4 nie będzie stanowił problemu na kazachskich drogach. Pan powiedział, że nie wie, ale wybór mamy taki albo żaden. Ponieważ czas mijał nieubłaganie, wybraliśmy opcję “taki’.

Załatwienie formalności zajęło nam około 4 godzin. Na szczęście koledzy znają rosyjski, jednak możliwość porozumiewania się a analiza rosyjskojęzycznych druczków to jednak co innego. Niestety tylko w takim języku dostępna była umowa najmu i ubezpieczenia. Zweryfikowanie czy wszystko ok zajęło nieco czasu, więcej jednak trwały dygresje, którymi pan poczuł się w obowiązku nas uraczyć. Po wszystkim udał się do domu wydrukować dodatkowe dokumenty. Drukarka słabo współpracowała, lub pan postanowił po prostu zjeść obiad. Czekaliśmy na jego powrót ponad godzinę, myśląc w międzyczasie, że wypożyczenie samochodu szlag trafił.

Na koniec poproszono nas żebyśmy na odwrocie wypisali miejsca na trasie, które zamierzamy odwiedzić. Nie wzbudziło to naszych podejrzeń i na listę wskoczyły Kanion Szaryński, Jezioro Kaindy, czy park Ałtyn Emel, a także okoliczne miasteczka. Nie znaliśmy w końcu dokładnej trasy przejazdu tylko orientacyjne jej punkty. Myśleliśmy, że za pytaniem tym kryje się troska, jeśli nie o nas, to o wypożyczane auto, a także chęć uprzedzenia nas z którymi miejscami Quasquai może sobie nie poradzić. Skala naszej pomyłki objawiła się kilka dni później. Najpierw jednak wystartowaliśmy z Ałmaty i cieszyliśmy się jak dzieci.

Kazachstan samochodem

Kazachstan samochodem

Kazachstan samochodem

Wciągające piaski Kapszagaj

Radość trwała godzinę z haczykiem. Dokładnie tyle ile zajmuje dojazd z Ałmaty nad jezioro Kapszagaj. To właśnie tu niepozorne piaski przy samej szosie pokonały naszego kawowego rumaka. Z początku wydawało się, że chwila kopania przy kole załatwi sprawę. W końcu większa część auta pozostawała na utwardzonej drodze.  Wrażenie to zostało jednak boleśnie zweryfikowane. Samochód ani drgnął. Zrobiło się już ciemno, a droga przy której utknęliśmy okazała się niezłym zadupiem. Niezłym do tego stopnia, że nie przejeżdżał tamtędy żaden samochód. Gdy w końcu jeden zbłąkany pojazd się pojawił, jego kierowca nie był w stanie nas wyciągnąć. Powiedział jednak, że akurat przypadkiem na położonym nieopodal polu namiotowym jest jego kolega, który zapewne nam pomoże.

Kolega miał na imię Timur i podjechał masywną Navarrą dającą nadzieję na ekspresową akcję ratunkową. Po pierwszej godzinie nadzieja nieco podupadła, po dwóch ulotniła się niemal zupełnie. Nie doceniliśmy jednak kazachskiego zawzięcia i chęci pomocy. Po trzech godzinach przeciągania po piachu i grzania silnika do niemożliwości nasz samochód wrócił w końcu na twardą drogę. Nie wiedzieliśmy jeszcze jak jego bebechy zniosły piaszczyste perypetie, ale i tak uznaliśmy, że w całej tej sytuacji mieliśmy sporo szczęścia. Przez kilka godzin nie przejeżdżał bowiem tędy nikt inny, więc wykorzystaliśmy z powodzeniem jedyną jak się okazało szansę na ratunek.

Akcję zakończyliśmy koło 3 w nocy więc Timur zaproponował żebyśmy udali się z nim na kemping, a on pokaże nam miejsce nad jeziorem gdzie możemy rozbić namioty. Zmęczeni z chęcią przystaliśmy na takie rozwiązanie. Nasza noc nie miała się jednak jeszcze skończyć, bo nie ujechaliśmy kilometra jak dzielna Navarra złapała gumę. Poziom absurdu sięgnął zenitu, gdy nieprzygotowany na tę okoliczność Timur zaimprowizował zatyczkę z kąpielówek. Nad jezioro i zasłużony odpoczynek dotoczyliśmy się przed czwartą.

Następnego ranka okazało się, że nie byliśmy jedynymi, których zwiodły niepozorne pobocza, a na tutejsze piaski nie są odporni nawet miejscowi. Ci jednak zapuścili się w nie nieco dalej.

Akcja wydobycia innego auta, które zjechało z w piach głębiej.

Akcja wydobycia innego auta, które zjechało z w piach głębiej.

Żarkent – awantura numer jeden

Było po 23.00 kiedy podjechaliśmy pod robotniczy hotel w Żarkencie, w którym wcześniej zarezerwowaliśmy nocleg. Nagle jednemu z kolegów zadzwonił telefon. Okazało się, że to nasz pośrednik postanowił zrobić nam karczemną awanturę. Mimo, że nie był na głośnomówiącym wszyscy mogliśmy usłyszeć jego wrzaski i niemal półgodzinny szaleńczy wywód. Zaoszczędzę Wam pikantniejszych szczegółów. Sedno monologu (bo rozmową nazwać tego nie można) to w skrócie:

• Żarkentu nie było na trasie waszej podróży, złamaliście warunki umowy
• Nie oddam Wam kaucji
• Jesteście oszustami
• Powinienem zdalnie odłączyć wam silnik i nasłać na was policję (i może tak właśnie zrobię)

Kiedy już wykrzyczał wszystko co miał nam do przekazania, pośrednik rozłączył się, nie dając szansy żadnym tłumaczeniom, pytaniom czy odniesieniu się do absurdalnych zarzutów. Wiedzieliśmy, że są one wyssane z palca, gdyż umowa nie stawiała ograniczeń trasy poza tym, by przebiegała w obrębie Kazachstanu.

Pamiętacie jednak punkty, które mieliśmy wypisać na odwrocie? To one posłużyły naszemu pośrednikowi jako pretekst do całej awantury. Naszą podróż cały czas monitorował GPS przekazujący dokładne dane o naszym aktualnym położeniu. Jednak dwie kwestie. Chyba nikt przed rozpoczęciem podróży nie zna pokonywanej trasy co do kilometra. Byłoby to absurdalne. Po drugie, punkty te nie stanowiły przedmiotu umowy. Jednak jeśli nie wiadomo o co chodzi, to oczywiście chodzi o kasę. W tym przypadku o kaucję, którą nasz pośrednik postanowił po prostu przytulić. Pozostało się cieszyć, że odległości pokonywane w piaskach Kapszagaj były zbyt małe i GPS ich nie wychwycił, nie rejestrując tym samym niczego dziwnego ;)

Całą awantura pozostawiła nie tylko niesmak, ale i obawę jak potoczą się dalsze losy wyjazdu.

Shelek – upomnienie numer dwa

A toczyły się bardzo dobrze do czasu, gdy nasz pośrednik postanowił ponownie dać o sobie znać. Tym razem tylko smsowo, jednak poziomem żenady przekroczył nawet swój poprzedni wyskok. Rzecz działa się w miejscowości Shelek (Шелек), gdzie również postanowiliśmy zostać na noc. Krążyliśmy zatem w poszukiwaniu dogodnego lokum. Następnego dnia dowiedzieliśmy się, że ponownie złamaliśmy warunki umowy, bo owszem, miasto było na naszej trasie, ale mieliśmy tylko przez nie przejechać, a nie zbaczać z drogi i zatrzymywać się na dłużej :) Chyba jakikolwiek komentarz jest tu zbędny.

Kazachstan samochodem

Kazachstan samochodem

Oddawanie samochodu

Nie muszę zapewne wspominać, że po powyższych przeżyciach nie mieliśmy ochoty widzieć pośrednika już nigdy więcej. Niestety zwrot samochodu wymagał skonfrontowania się z nieuniknionym. Zastanawialiśmy się jakie jeszcze niespodzianki trzymał dla nas w zanadrzu. Ponieważ wiedzieliśmy, że mamy do czynienia z typem dość niezrównoważonym postanowiliśmy się rozdzielić. Męska część ekipy pojechała zwrócić auto, a damska została w hostelu, by z bezpiecznej odległości nadzorować całą akcję i w razie problemów wezwać posiłki. Samochód miał być zwrócony czysty, więc procedurę oddania poprzedziła wizyta w okolicznej myjni (akurat jedynej w tamtejszej okolicy). I tam zaczęło się robić filmowo.

Otóż niespodziewanie podszedł do nas człowiek, który przedstawił się jako właściciel wypożyczonego Quashqay’a i zaczął pytać o wrażenia z wyjazdu. Opowiedzieliśmy przy okazji o całej historii z pośrednikiem, na co właściciel samochodu zareagował niemałym zdziwieniem. Powiedział, że wie o tym że nasza trasa była namierzana gpsem, ale nie zauważył w niej żadnych nadużyć i że zwrot kaucji jak najbardziej nam się należy. Poza tym nic nie słyszał o tym jakoby nie miałaby ona być nam zwrócona. W tej chwili stało się jasne, że pośrednik pogrywa nie tylko z nami, ale i z właścicielem, z którym najprawdopodobniej nie zamierzał dzielić się zatrzymanymi pieniędzmi.

I tak zrodził się iście szpiegowski plan. Właściciel poprosił żebyśmy przemilczeli nasze spotkanie i nagrywali rozmowę z pośrednikiem, a także poprosili o zwrot kaucji. W razie odmowy, mieliśmy smsem wezwać właściciela, który zamierzał czekać w pobliżu. I tak właśnie się stało. Chłopaki najpierw odwiedzili z pośrednikiem pobliski warsztat (w którym o dziwo okazało się, że przygody na trasie nie zostawiły na aucie żadnego śladu), a później rozpoczęli procedurę zwrotu auta z włączonym mikrofonem. Atmosferze spotkania daleko było do sympatycznej, pośrednik powtórzył mniej więcej to co podczas pierwszej awantury, tym razem jednak dużo spokojniej. Niestety nie do końca wypalił plan rozdzielenia się i trzymania pośrednika z dala od naszego miejsca zamieszkania, bo zażyczył sobie od nas dokumentu, który jak wydawało nam się powinien pozostać u nas. Przyjechał więc w pobliże naszego hostelu i tu kontynuowana była cała akcja.

Gdy koledzy usłyszeli, że kaucja nie będzie nam zwrócona zgodnie z umową napisali do właściciela, który w krótkim czasie zjawił się na miejscu. Nie widziałam miny zaskoczonego pośrednika, ale ponoć zdecydowanie jest czego żałować. Zaraz potem panowie zamknęli się w samochodzie i długo debatowali żywo przy tym gestykulując. W końcu pośrednik wyszedł, trzasnął drzwiami i szybkim krokiem ruszył w siną dal. Tyle go widzieliśmy.

Właściciel oznajmił, że już wcześniej miał co do pośrednika pewne podejrzenia, jednak brakowało mu dowodów że był przez niego oszukiwany, a teraz gdy je zdobył zakończył z nim współpracę.

Tak zakończyła się cała sprawa. Oddanie samochodu zajęło nam tymczasem cały dzień, który jak się domyślacie zamierzaliśmy spożytkować nieco inaczej. Ostatniej nocy towarzyszyła nam również obawa, że wkurzony pośrednik wróci, by odpłacić nam za niepowodzenie w biznesie. Tak się na szczęście nie stało.

Kazachstan samochodem

Kazachstan samochodem

Kazachstan samochodem

Epilog

Do tej pory nie mamy pewności czy pośrednik faktycznie działał na własną rękę i oszukiwał właściciela samochodu czy też panowie działali w zmowie i byliśmy świadkami zaaranżowanej przez nich tragikomedii. Wydaje się ona trochę bez sensu i naprawdę wystarczyło dużo mniej zachodu żeby oskubać nas z tych 6 stów kaucji. Wątpliwości budzi jednak fakt, że właściciel co prawda współczuł nam straconych pieniędzy, nie kwapił się jednak by zapłacić za swego współpracownika, a później na własną rękę domagać się zwrotu. Zamiast tego proponował byśmy następnego dnia poszli razem załatwić sprawę poprzez notariusza, co wiązało się z pozostaniem na miejscu kolejnych dni, których już nie mieliśmy i dopełnianiem kolejnych formalności, na które totalnie nie mieliśmy ochoty. Cóż, może tak się to w Kazachstanie załatwia. Wolimy myśleć, że właściciel nie maczał palcy w całym zajściu. Zresztą, chcieliśmy zostawić już tę sprawę za sobą i ruszyć w dalszą drogę, wiodąca do Kirgistanu >>

Jak widzicie w naszym przypadku wypożyczenie samochodu w Kazachstanie okazało się przedsięwzięciem dość karkołomnym, które długo pozostanie w naszej pamięci. Warto jednak dodać, że było to jedyne złe doświadczenie podczas całego wyjazdu. W większości sytuacji Kazachowie okazali się ludźmi serdecznymi i pomocnymi, więc absolutnie nie oceniajcie ich przez pryzmat powyższej sytuacji. Wręcz przeciwnie, możecie spodziewać się po nich wiele dobrego, a wyjątki jak wiecie spotkać można wszędzie.

Kazachstan samochodem

Bilans zysków i strat

Mimo powyższych perypetii historię tę mogę podsumować na plus. Zwłaszcza z perspektywy czasu.

Straty:

• Czas – niefrasobliwe podejście do tematu wynajmu wyjęło nam mniej więcej 3 dni z podróży
• Nerwy – pośrednik dał nam nieźle popalić i nie raz przez niego skakało nam ciśnienie
• Kasa – kaucja do nas nie wróciła, więc byliśmy w plecy około 6 stów. Umówmy się, zwłaszcza przy podziale na 4 osoby to żadne duże pieniądze. Bolało głównie to, że zostaliśmy oszukani i mówiąc wprost pieniądze zostały nam ukradzione.

Plusy:

• Mimo 3 dni w plecy udało nam się dotrzeć do większości zamierzonych miejsc, co w przypadku lokalnego transportu nie udałoby się w takim czasie
• Z perspektywy czasu całą historię wspominamy jak trzymający w napięciu, ale i dość zabawny film
• Może ta historia pozwoli nam wyciągnąć wnioski na przyszłość i dwa razy zastanowimy się z odkładaniem niektórych rzeczy na ostatnią chwilę, czego i Wam życzę ;)

A jeśli nie chcecie powtarzać naszych błędów, możecie skorzystać z usług tej wypożyczalni >> Znajomi donoszą, że jest w porządku.

O podróżowaniu po Kazachstanie samochodem przeczytacie też u Izy i Mariusza >>

Artykuł Wynajem samochodu w Kazachstanie – studium przypadku pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Ałmaty

Głównym ośrodkiem południowo wschodniej części Kazachstanu jest Ałmaty. To największe miasto, a w latach 1991-98 także stolica, która straciła nieco pozycję na rzecz mocno dofinansowanej i rozbudowywanej w nowoczesnym stylu Astany. Nadal pozostaje jednak głównym ośrodkiem naukowym, kulturalnym oraz przemysłowym. Część obywateli szybko się tu bogaci, o czym świadczy między innymi duża liczba naprawdę drogich samochodów przemierzających ulice. I o ile rozwarstwienie społeczne jest w Kazachstanie bardzo duże i bieda stanowi tu wciąż duży problem, tak tutejsze ośrodki miejskie mogą bez kompleksów rywalizować z europejskimi. Jeśli chcecie poznać miasto bliżej odsyłam Was do anglojęzycznego tekstu koleżanki Kami »

Gdzie nocować w Ałmaty

Ałmaty coraz bardziej otwiera się na turystów, a co za tym idzie oferta noclegowa jest tu naprawdę szeroka >> Standard hoteli i hosteli pozostaje jednak dość zróżnicowany, jeśli więc nie chcecie szukać w ciemno z czystym sumieniem mogę polecić miejsce, w którym sama spędziłam kilka nocy, czyli Alma Cinema Hostel. To wygodne i przytulne lokum wyróżniające się również ciekawym designem. Duszą tego miejsca jest jednak przede wszystkim obsługa, a zwłaszcza właścicielka, która okazała się nie tylko osobą kontaktową, ale gdy zaszła potrzeba niezwykle pomocną. Łatwo możecie sprawdzić jak wiele osób podziela moją opinię >>

Ałmaty to wspaniałe miejsce wypadowe do mniej lub bardziej ciekawych miejsc, a także tych naprawdę wyjątkowych. W okolicy znajdują się między innymi:

Kanion Szaryński

Drążony w dolinie rzeki Szaryn kanion, przywodzi na myśl raczej amerykańskie krajobrazy i jest ewenementem przyrodniczym w tej części świata. Jego ściany sięgają 200 m wysokości, a rzeźba budujących go piaskowców i zlepieńców odznacza się dużą różnorodnością, co sprawia, że zarówno oglądanie kanionu z krawędzi, jak i z wnętrza zapewnia ciekawe wizualne doznania.  Poza walorami przyrodniczymi, kanion Szaryński oferuje zaskakujące bonusy osobom spędzającym tu noc ;)

Więcej o Kanionie Szaryńskim »

W Kanionie Szaryńskim nad ranem.

Jezioro Kaindy

Powstałe w wyniku trzęsienia ziemi jezioro skrywa w swych turkusowych wodach zatopiony las. Choć największa różnorodność kryje się pod powierzchnią, a temperatura wody nie zachęca do nurkowania bez pianki, naprawdę warto tu dotrzeć by choć przez chwilę pogapić się na tę krajobrazową perełkę. Nieopodal znajduje się także szlak prowadzący do położonych na różnych wysokościach jezior Kolsay.

Więcej o Kaindy »

Kaindy, zatopiony las, Kazachstan

Ałtyn Emel (Ałtyn Jemiel)

To park narodowy, którego pustynno-stepowy obszar otaczają góry. Jego nazwa wiąże się z historią mongolskiego przywódcy Czyngis – chana, a temperatury latem nawet upałolubnych mogą przerosnąć ;) Jego główne atrakcje to Śpiewająca Wydma, góry Aktau oraz wzgórza Katutau. Warto zostać tu dłużej niż jeden dzień.

Więcej informacji i zdjęć z parku »

Ałtyn Emel – Śpiewająca Wydma

W drodze do Ałtyn Emel

Meczet w Żarkencie

Żarkent położony jest zaledwie 30 km od granicy z Chinami.  Samo miasto nie wyróżnia się niczym szczególnym, będąc w pobliżu warto tu jednak zajrzeć choćby dla jednej budowli. Wzniesiono tu bowiem niezwykłą świątynię, łączącą cechy meczetu i pagody. Zbudowano ją z drewna, co jednak niesamowite, nie użyto przy tym ani jednego gwoździa. Za czasów ZSRR obiekt służył pogranicznikom za wartownię. Pełnił też funkcję pijalni herbaty. Obecnie przekształcony jest w muzeum, a od lat 60 ubiegłego wieku uchodzi za zabytek.

Można też zatrzymać się w hotelu robotniczym i poszwendać się po jego korytarzach…

A także pokręcić się po miejscowym bazarze, na którym znaleźć można całkiem sporo pyszności.

W Żarkencie.

Jezioro Kapszagaj

Kapszagaj to sztuczny zbiornik oddalony od Ałmaty o około 70 km. Miejsce, gdzie Kazachowie przyjeżdżają odpocząć po pracowitym miejskim tygodniu (gdy znudzi im się już Wielkie Jezioro Ałmaty ;) W czasie naszego pobytu najwyraźniej nikomu odpoczywać się nie chciało, bo poza dosłownie kilkoma osobami zastaliśmy zupełną pustkę. Nam zresztą miejsce nie kojarzy się specjalnie relaksująco, bo 3 godziny trwała akcja wyciągania naszego samochodu z pobocza, na którym zakopaliśmy się niemal na dobre. I tak mieliśmy szczęście, że wieczorem zatrzymał się, jak się później okazało jedyny przejeżdżający tamtędy samochód. Jeśli więc zawędrujecie w te rejony, koniecznie uważajcie na zdradliwe pobocza ;)

Na tle innych kazachskich miejsc Jezioro Kapszagaj nie wydało mi się szczególną atrakcją, jeśli jednak macie nieco więcej czasu, można się tu rozejrzeć czy orzeźwić kąpielą. W okresie letnim na pewno to docenicie ;)

Jeśli zaś uważacie, że Wasz wyjazd wzbogaci odrobina hazardu, nie pogardzicie zapewne położonym tuż obok miastem Kapszagaj, które ze względu na liczbę kasyn zwane jest kazachskim Las Vegas.

To oczywiście zaledwie wycinek z tego, co ma do zaoferowania południowo-wschodni Kazachstan. Dla bardziej ekstremalnych wspinaczy najważniejszym miejscem będzie zapewne Chan Tengri, wznoszący się na granicy Kazachstau, Kirgistanu i Chin. To najwyższy szczyt Kazachstanu i drugi co do wysokości wierzchołek gór Tienszan, a także najbardziej wysunięty na północ spośród siedmiotysięczników.

Rejon ten wiele oferuje miłośnikom gór, a także zwolennikom różnorodności. A z początkiem 2017 roku stał się dla nas jeszcze bardziej osiągalny, za sprawą zniesienia wiz do Kazachstanu. Nasze linie lotnicze uruchomiły też bezpośrednie loty do Astany. Teraz czekamy na Ałmaty :)

Artykuł Odkrywamy Kazachstan – Ałmaty i okolice pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Co zatem może pójść nie tak i jakie wyzwania stoją przed uczestnikami sesji podwodnej? Oto kilka z nich:

Modelka

Nawet gdy Twoja modelka ma bardzo duże doświadczenie, jeśli wcześniej nie pozowała pod wodą, możesz uznać, że go nie ma. Koordynacja ruchów, utrzymanie się pod powierzchnią wody, utrzymanie otwartych oczu, odpowiednia mimika, to tylko niektóre z problemów, z którymi nie trzeba się mierzyć podczas zwykłych sesji, a w wodzie owszem.

Fotograf

Podobnie jak modelka, możesz mieć kłopot z koordynacją pod wodą i samym utrzymaniem się pod nią, zaaranżowaniem odpowiedniej sceny, czy obsługą aparatu w obudowie. Przed właściwą sesją warto popracować nad tymi umiejętnościami, by sesja nie okazała się porażką z Twojej winy.

Obudowy do fotografii podwodnej

Ceny profesjonalnych obudów wodoodpornych do lustrzanek mogą przyprawić o zawrót głowy. Ich koszt zaczyna się od około 7000 PLN, a wiele modeli oscyluje w okolicach 15000 PLN i więcej. Kupowanie takiego sprzętu przed pierwszą podwodną sesją mija się z celem, zwłaszcza, że nie mamy pewności czy odnajdziemy się w tym rodzaju fotografii i będziemy chcieli doskonalić swój warsztat.

Obejrzyj inne ciekawe sesje »

Na szczęście z pomocą przychodzą wodoodporne worki czy etui. Nie są tak profesjonalne, jak wspomniane obudowy, a do ich używania trzeba się przyzwyczaić, ale początkującemu fotografowi podwodnemu powinny wystarczyć, a ich koszt dla lustrzanek zaczyna się od około 300 zł. Sama korzystałam z modelu DICAPAC WP-S5, który dał radę, choć z początku folia dość mocno utrudniała obsługę aparatu.

Oświetlenie w sesji podwodnej

Woda silnie pochłania światło, a do tego robi to nierównomiernie. Na dnie basenu światła będzie znacznie mniej niż przy powierzchni wody, a im głębiej fotografujemy, na zdjęciach pojawiać się będzie niebiesko-zielona dominanta. Ludzkie oko posiada zdolności adaptacyjne, których nie ma aparat, dlatego kolorystyka, którą widzimy pod wodą, będzie się różniła od tej z zapisu cyfrowego. Należy zatem pamiętać o odpowiednim oświetleniu zewnętrznym, a także podwodnym. W przypadku mojej sesji oświetlenie okazało się niewystarczające.

Brudna woda

Olbrzymie znaczenie w fotografii podwodnej ma przejrzystość wody, w której wykonujemy zdjęcia. Aparat wychwytuje zanieczyszczenia, których nie widać gołym okiem, dlatego stopień zabrudzenia wody zobaczymy w pełni dopiero na monitorze. Jeśli już podczas sesji widzimy, że woda jest mętna, nie wróży to niczego dobrego. Na fotografii efekt ten będzie zwielokrotniony.

Odpowiedni makijaż

To raczej oczywiste, ale na wszelki wypadek przypomnę. Makijaż modelki musi być wykonany kosmetykami wodoodpornymi i to tymi dobrej jakości. Kolorowe plamy na twarzy i odklejające się rzęsy to kiepski pomysł (chyba, że taki był zamysł sesji).

Postprodukcja

Zdjęcia podwodne wymagają często dokładniejszej „obróbki” niż w przypadku innych sesji. Potrzebna bedzie zapewne korekcja balansu bieli oraz usunięcie zanieczyszczeń. Pamiętajmy, by zdjęcia robić w formacie RAW. W przypadku fotografii podwodnej ma to szczególne znaczenie.

Należy pamiętać też o masce bądź okularach. Przydatne będą także obciążniki ułatwiające pozostanie pod wodą odpowiedni czas. Jeśli zamierzamy fotografować kilka godzin, warto rozważyć zaopatrzenie się w piankę do pływania.

Sesję zorganizowali: Ania Orzechowska, Piotr Prokopowicz, Anna Donica

Strona wydarzenia na Facebooku.

Spodobało Ci się? Obejrzyj inne ciekawe sesje »

Artykuł Pierwsza sesja podwodna pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Kazachstan to rozległe stepy, przepiękne góry i życzliwi ludzie. To miejsce bardzo różnorodne, zdecydowanie warte odwiedzenia. Jak jednak wiadomo, co kraj, to obyczaj. Co za tym idzie, pewne aspekty tamtejszej rzeczywistości mogą być dla nas nieco zaskakujące. Wiedząc o nich wcześniej, możemy się na nie przygotować i uniknąć ewentualnych rozczarowań, by cieszyć się tym, co w Kazachstanie najlepsze. 

Podróż do Kazachstanu – informacje praktyczne:

Meldunek

• Teoretycznie w Kazachstanie panuje obowiązek meldunkowy. W praktyce nie będzie nas dotyczył, gdy na karcie wjazdowej (którą wypełniamy na lotnisku) dostaniemy 2 stemple. Prawdopodobnie otrzymacie je z automatu, gdyby się tak jednak nie stało, nie wahajcie się o nie upomnieć.

• Paszport, jak i wyżej wymienioną kartkę musimy mieć cały czas przy sobie, na wypadek policyjnej kontroli (one naprawdę się zdarzają).

Transport i podróżowanie po Kazachstanie:

• Kazachstan jest krajem bardzo dużym. A stan dróg sprawia, że wydaje się jeszcze większy. Jeśli jedziecie na 3 tygodnie lub miesiąc, załóżcie, że zwiedzicie może 5 do 10 % terytorium. Ambitniejszy plan ma spore prawdopodobieństwo niepowodzenia.

• W kraju obowiązuje ruch prawostronny. Nie ma jednak regulacji dotyczących strony, po której powinna być umieszczona kierownica w samochodzie. Dlatego panuje tu misz masz w tym zakresie. Co dodatkowo wzmaga misz masz panujący na tutejszych drogach.

• Poza miastem zwykłe osobówki mogą sobie radzić słabo. Zdecydowanie zalecany jest samochód 4×4. Drogi bywają w fatalnym stanie, niektóre asfalt widziały dawno temu, a jego pozostałości tylko utrudniają jazdę ;) Sporo tu też szutrówek i dróg piaszczystych. Uwaga na okolice jeziora Kapszagaj! Na tamtejszych niepozornych poboczach można się zakopać na amen.

• W Kazachstanie najpowszechniej używaną benzyną jest 80 i 92. To dość podłe paliwo, co szybko odczujemy przemieszczając się po dużych mistach. Smród spalin niestety wyczuwalny jest dość intensywnie, w korkach (które w Ałmaty bywają bardzo uciążliwe) osiągając apogeum.

• Wypożyczenie samochodu może okazać się zadaniem dość karkołomnym. O ile wypożyczalni działa tam sporo, a wybór dostępnych modeli w niczym nie ustępuje temu w innych krajach, okazuje się, że są one dostępne tylko do jazdy w obrębie miasta. Dla podróżnych jest to najczęściej rozwiązanie pozbawione sensu. Znalezienie wypożyczalni, pozwalającej na jazdę w terenie, proste nie jest, a związane z tym formalności mogą i co cierpliwszych wyprowadzić z równowagi. Temat rozszerzyłam w tym wpisie >>, a o podróżowaniu po Kazachstanie samochodem możecie poczytać również u Izy i Mariusza. Jeśli macie czas, lepiej zdecydować się na przemieszczanie lokalnym transportem, na przykład marszrutkami.

• Autostop najczęściej traktowany jest jako podwózka płatna. Co nie znaczy, że jest tak w każdym przypadku. Ważne, by wyjaśnić tę kwestię od razu, gdy samochód zatrzyma się na poboczu. Unikniemy późniejszego rozczarowania i wyjaśniania nieporozumienia.

Więcej o Kazachstanie »

Kuchnia kazachska i zakupy

• W sklepach w Ałmaty zakazana jest sprzedaż mocnych alkoholi między godziną 21.00, a 12.00. Dlatego w trunki na wieczór należy zaopatrywać się odpowiednio wcześniej. Co ciekawe, dotyczy to wódki, ale miejscowych koniaków niekoniecznie, choć zawartość alkoholu w obu przypadkach jest podobna.

• W Kazachstanie wszystko jest bardziej słodkie. Napoje, lody, czy desery smakują jakby wzbogacone były porządną dodatkową dawką cukru. Herbata serwowana jest również z cukrem, więc jeśli chcielibyśmy napić się gorzkiej, warto o tym wspomnieć składając zamówienie.

• Kazachskie posiłki opierają się głównie na mięsie, dlatego wegetarianie nie będą tu mieli łatwego życia. Oczywiście dania bezmięsne również się znajdą, ciężko jednak liczyć na urozmaicenie w tym zakresie. Sama kuchnia jest jednak dość różnorodna i  smaczna (to już oczywiście kwestia gustu).

• W małych miasteczkach i wioskach sklepy bywają bardzo słabo zaopatrzone. Choć cukierki znajdą się w każdym ;) Warto robić zapasy w większych miastach, gdzie w sklepach i marketach niczego nie brakuje.

Inne

• Mieszkańcy, nierzadko wraz z uśmiechem zaprezentują nam rząd złotych zębów. I nie dotyczy to jedynie osób starszych, lecz nawet dwudziestoparolatków. Moda ta jest spuścizną z czasów Związku Radzieckiego, gdy złote uzębienie było jeszcze wyznacznikiem statusu.

• Jeśli stoicie w kolejce dość długo i ani odrobinę nie zbliżacie się do okienka, to nie tak, że obsługa przeprowadza włoski strajk. Nie wiem czy to kwestia niecierpliwości czy nawyku, ale zarówno Kazachowie jak i Kirgizi mają tendencję do przepychania się w kolejce. Niektórzy mają talent do robienia tego niepostrzeżenie, inni zaś absolutnie się z tym nie kryją. Ani jedni ani drudzy nie czują zażenowania, gdy zostaną przyłapani, jakby było to działanie oczywiste. Odczuć daje się to zwłaszcza na granicy i dworcach, znacznie rzadziej w sklepach.

• Na trasie dwa razy postanowiliśmy zatrzymać się w warunkach tak zwanych cywilizowanych (nie w namiocie). Dwa różne miasteczka, inna data, ta sama sytuacja: “Przepraszamy, ale dziś w całym mieście nie ma wody. To wyjątkowa sytuacja, zazwyczaj nie mamy tego problemu. Nie wiemy kiedy włączą z powrotem, ale do rana powinna już być. Nie było. Przypadek? Możliwe. Możliwe też, że mieszkańcy byłych republik radzieckich nie uważają, by przyznawanie się do krajowych problemów osobom z zewnątrz, było czymś stosownym. Wspomnę tylko, że główną motywacją noclegu w tych miastach była tęsknota za bieżącą wodą, po 40-sto stopniowych upałach. Skończyło się na prysznicu butelkowym, który podczas wyjazdu okazał się dominującą formą toalety.

• Warto dodać, że czasem i o nią trzeba było zawalczyć. Otóż w jednym z pensjonatów, jakieś większe mycie w ogóle nie było przewidziane. Wynajmujący standardowe pokoje mieli dostęp tylko do publicznej toalety i malutkiej umywalki. Gdy zapytaliśmy, gdzie możemy choćby oblać się wodą z butelki, pani bezradnie wzruszyła ramionami. Po chwili jednak znalazła rozwiązanie. Okazało się, że możemy dopłacić i wynająć pokój lux, w którym jest łazienka (której bardzo daleko do lux). Dopłacanie do łazienki, w której i tak nie ma wody, brzmi dość absurdalnie. Ale czym byłyby podróże bez odrobiny absurdu :)

Podróżując po Kazachstanie na własną rękę można natknąć się na pewne niedogodności, jak wszędzie. Jednak atuty, jakie kraj ma do zaoferowania, powinny Wam je w pełni wynagrodzić.

Możecie przekonać się o tym zaglądając do wpisów:

• Ałtyn Emel – złote siodło Czyngis-chana >>

• W Kanionie Szaryńskim – Dolina Zamków i Ujgurzy >>

• Kaindy – zatopiony las >>

• Fotorelacja z kazachskich dróg >>

Sprawdźcie też ile ta przyjemność kosztuje >>

Artykuł Kazachstan praktycznie, czyli co kraj to obyczaj pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Co do reszty wydatków, możecie skalkulować je przy pomocy poniższej listy.

Choć w Kazachstanie można wymienić naszą rodzimą walutę, nie jest to zbyt opłacalne. Zamiast złotówek, lepiej jechać tam z dolarami lub euro i wymienić je na miejscowe KZT (Tenge).

Przewrót walutowy:

Dla ułatwienia miałam przeliczyć Wam ceny na złotówki, ale mija się to z celem. Dosłownie kilka dni temu, aby uniezależnić się od niestabilnej gospodarki rosyjskiej i słabnącego rubla,  w Kazachstanie wprowadzono wolny przepływ waluty. Oznacza to, że kurs tenge zależny będzie od stanu gospodarki światowej, a władze i Bank Centralny nie będą weń ingerować. W kraju nastąpiła ogromna aktywność w zakresie najpierw kupna, a potem sprzedaży dolarów. Sytuację trudno nazwać stabilną. Przeliczając na złotówki, ceny są dzis nawet o ¼ niższe niż jeszcze przed tygodniem. Nie waidomo jednak jak długo taki stan rzeczy się utrzyma. W najbliższym czasie można spodziewać się znacznych wahań.

Dziś 100 KZE to 1,55 PLN. Polecam jednak sprawdzić przelicznik na dany dzień, bo jeszcze w zeszłym tygodniu było to około 2 PLN.

Kazachstan – ceny jedzenia, transportu, atrakcji:

Artykuły spożywcze

• woda 1,5l – 100 -150 KZT
• chleb – 80 – 100 KZT
• serki topione – 220 – 250 KZT za opakowanie 8 sztuk
• kiełbasy – 150 – 300 KZT za 100 gr
• ogórki – 150 KZT za kg
• pomidory – 200 KZT za kg
• piwo w sklepie – 120 – 160 KZT miejscowe i okoliczne, z dalszego importu mogą być ponad 2x droższe
• jogurty pitne – 150 – 200 KZT
• czekolada – 250 KZT (miejscowa), importowana kosztuje nieco więcej
• miód – 90 – 150 KZT mały słoiczek po deserze Gerber 
• mleko – 200 – 250 KZT
• obiad w knajpie w Ałmaty – 800 – 3000 KZT i wiecej, jeśli kogoś standardowe menu nie zadowoli ;)
• obiad w mniejszej miejscowości – 500 – 1000 KZT

Transport i podróżowanie po kraju

• benzyna – 100 – 120 KZT za litr 92 (czyli tej lepszej ;)
• wypożyczenie samochodu do jazdy poza miastem (od razu zaznaczę, że nie jest to prosta sprawa) – 100$ doba, powyżej tygodnia cena dobowa nieco niższa
• taksówka z lotniska do miasta (Ałmaty)- 2500 KZT (na lotnisku panuje zmowa, mała szansa, że ktoś się wyłamie i zawiezie taniej, choć warto spróbować)
• taksówka z miasta na lotnisko (Ałmaty) – 1250 KZT
• marszrutka z Biszkeku do Ałmaty – 1500 KTZ osoba

Tenge – waluta Kazachstanu; Omer Yalcinkaya photo

Wstępy do Parków Narodowych i atrakcji przyrodniczych

• Park Narodowy Altyn Emel – 850 KZT osoba
• Kanion Szaryński – 750 KZT osoba
• Jezioro Kajyngdy (Kaindy) – 700 KZT osoba + dodatek za samochód

Zakwaterowanie

• hostele w Ałmaty – od 1500 KZT za łóżko, 2500 KTZ to jeszcze przyzwoita cena
• hotele robotnicze w mniejszych miastach – od 5000 KTZ za dwuosobowy pokój. Przy braku wody należy targować się o zniżkę, będzie taniej o 1000 lub 2000 KZT
• pensjonaty w mniejszych miastach – od 3000 KTZ za pokój
• kemping – 500 KTZ osoba. Nie ma jednak problemu z rozbijaniem namiotu „na dziko”.

Łączność

• połączenia telefoniczne w roamingu do Polski – 9,98 zł
• sms w roamingu do Polski – 1,50 zł
• starter tel – 1000 KZT + doładowanie (1200 KTZ za spory pakiet)

Dane są aktualne, jednak z uwagi na opisaną powyżej sytuację, nie wiem jak długo takimi pozostaną. Bez reklamacji proszę ;)

Sprawdź na jakie niespodzianki w Kazachstanie warto się przygotować >>

Artykuł Ceny w Kazachstanie, czyli ile może kosztować wyjazd pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.