Macedonia Północna – co zobaczymy:

• Stolicę Skopje i jej okolice
• Kanion Matka
• Miasteczko Kratovo i niezwykłe Kamienne Lalki
• Megalityczne Obserwatorium Kokino
• Monastyr Joachim Osogowski
• Park Narodowy Mavrowo
• Ochrydę i przejrzyste Jezioro Ochrydzkie
• Tajemnicza Zatoka Kości
• Kruszewo i niezwykły pomnik – Makedonium
• Odludne Mariovo i kamienny most Zovich
• Opuszczone miejsca

Skopje i okolice

Wiele osób odwiedzających Macedonię Północną spotkanie z nią zaczyna od miasta Skopje. Niewiele z nich zostaje tu jednak na dłużej. Trzeba przyznać, że macedońska stolica nie ma najlepszej prasy i często można spotkać się z opinią, że jest przede wszystkim stolicą kiczu. Przerost formy nad treścią w architekturze miasta jest w dużej mierze pokłosiem realizacji projektu “Skopje 2014”. Miał on zmienić w gwałtowny sposób oblicze macedońskiej stolicy. Zakładał wybudowanie wielu obiektów, takich jak muzea, hotele, budynki użyteczności publicznej czy pomniki w samym tylko centrum miasta. Co więcej, każdy z nich nawiązywać miał do stylu antycznego bądź klasycznego. A wszystko na tle socrealistycznej zabudowy innych dzielnic.

W oczach wielu mieszkańców miasta, jak i przyjezdnych, efekt okazał się delikatnie mówiąc nie do końca trafiony. Czy to jednak powód, by miasto ominąć? Raczej tak nie uważam. Może dlatego, że mimo iż sama nie jestem fanką jego architektury, czułam się w nim całkiem dobrze. I co by nie mówić, szybko podobnego miasta raczej nie zobaczę, więc traktuję je jako swego rodzaju ciekawostkę.

Co więcej, Skopje ma też inne oblicze, w postaci starej tureckiej dzielnicy handlowej – Carsiji. To kameralne uliczki pełne niewielkich sklepików, warsztatów i knajpek, gdzie czuć zapach przypraw, a nawet delikatnego ducha orientu. Carsija, choć przylega do centrum miasta, stanowi przeciwieństwo jego monumentalnej zabudowy. Warto tu pospacerować i przysiąść w lokalnej knajpce by dobrze zjeść i poobserwować co dzieje się wokół.

Antyczny akwedukt

Na obrzeżach miasta zobaczyć można dobrze zachowane pozostałości okazałego akweduktu. Nie wiadomo czy jego początki sięgają czasów rzymskich, osmańskich czy panowania bizantyjskiego, szacuje się jednak, że służył mieszkańcom aż do XVIII wieku. Akwedukt pobierał najprawdopodobniej wodę ze źródła Lavovec we wsi Głuwo (Gluvo) i doprowadzał ją do centrum Skopje.

Gluvowood

Wioska zaś to nie byle jaka, bo zdaje się aspirować do samego Holywood. Na górującym nad nią wzniesieniu zamontowano pokaźnych rozmiarów litery nawiązujące do amerykańskiej Fabryki Snów – Gluvowood. Jest to dość popularne miejsce spotkań okolicznych mieszkańców, z którego rozciąga się przyjemny widok na okolicę. 

Kanion Matka – atrakcja przyrodnicza Macedonii Północnej

Niewątpliwą zaletą macedońskiej stolicy jest bliskość przyrodniczych atrakcji.

Położony zaledwie około 15 kilometrów od Skopje Kanion Matka uważany jest za jedno z najbardziej malowniczych miejsc nie tylko w Macedonii Północnej, ale i na całych Bałkanach. Wystarczy pół godziny jazdy samochodem lub niecałe półtorej godziny miejskim autobusem, by betonowe miasto zamienić na tę przyrodniczą perełkę. 

Strome wapienne skały otaczają tu Jezioro Matka – najstarszy sztuczny zbiornik w kraju, powstały w wyniku budowy tamy na rzece Treska. Miejsce jest domem dla unikalnych gatunków roślin i zwierząt. Występuje tu niezwykle dużo motyli, z których aż 77 to gatunki endemiczne. Szczególnie wiele z nich to ćmy, których naliczono aż 140 gatunków. Przyznam jednak, że nam udało się dostrzec ich ledwie kilka.

Kanion Matka to miejsce, w którym nie sposób się nudzić. Podziwianie widoków, piesze wędrówki, wspinaczka, rejs łodzią do jaskini Vrelo, czy zwiedzanie średniowiecznych klasztorów – to i jeszcze więcej oferuje przyjezdnym ten niezwykły zakątek kraju.

Północny wschód Macedonii Północnej

Kratovo

Kratovo to miasteczko położone raczej poza szlakiem najczęściej odwiedzanych macedońskich atrakcji. A jednak odwiedzając Kamienne Lalki lub obserwatorium Kokino, warto poświęcić mu choć krótki spacer. 

To dawne górnicze miasteczko położone jest w kraterze wygasłego wulkanu. Jego ciekawemu położeniu towarzyszy nietypowa zabudowa. Słynie ono bowiem przede wszystkim z kamiennych wież (przetrwało 6 z 12) oraz zabytkowych tureckich mostów. Gdy wiele lat temu wydobywano tu złoto, srebro, ołów i miedź, Kratovo było tętniącym życiem górniczym ośrodkiem regionu. Dziś czasy te ma dawno za sobą, a ulice i słynne mosty są ciche i dość puste. A może tylko na taki trafiliśmy dzień. W każdym razie, choć nie działo się w Kratovie zbyt wiele, z przyjemnością przeszliśmy się wąskimi uliczkami, spoglądając z mostów na “zawieszoną” nad wodą zabudowę.

Kamienne lalki

Nieopodal Kratova, w okolicach miejscowości Kuklica, kryją się fantazyjne formacje skalne, znane jako Kamienne Lalki (Kameni Kukli). Formacje usytuowane w dolinie rzeki Kriva tworzą ciekawy krajobraz i rezerwat przyrody.

Teren nieco może na wyrost zwany bywa skalnym miastem, jednak skupisko wyrastających z ziemi pionowych słupów to zaskakujące miejsce warte poświęcenia mu uwagi. Na terenie rezerwatu znajduje się ponad 140 formacji skalnych, a niektóre z nich osiągają ponad 10 metrów wysokości. Wyjątkowe kształty, przypominają postacie ludzkie bądź lalki (kukli) skąd można odnieść wrażenie, że natura stworzyła tu niezwykłą kamienną społeczność.

Jak powstały formacje i jaka wiąże się z nimi legenda możecie przeczytać tu >>

Megalityczne obserwatorium Kokino

Tatichev Kamen to mierzące niewiele ponad 1000 m npm wulkaniczne wzgórze, położone w północno-wschodniej części Macedonii Północnej. Podejście na jego szczyt nie jest wymagające, a rozciągające się z niego widoki warte byłyby znacznie większego wysiłku. To jednak nie malownicza panorama była tym, co przyciągnęło nas do tego miejsca szczególnie. I nie ona (a na pewno nie tylko) przyciąga bywających tu często archeologów i naukowców. 

Jak się okazuje, góra Tatichev Kamen miała szczególne znaczenie już dla ludzi zamieszkujących te tereny ponad 3500 lat temu. Jego szczyt wieńczą bowiem pozostałości megalitycznego obserwatorium astronomicznego, którego powstanie datuje się na około 1800 r p.n.e. 

W 2005 roku NASA umieściła Kokino na liście starożytnych obserwatoriów astronomicznych i wymienia je obok słynnych obiektów tego typu, jak Stonehenge, Machu Picchu czy Angkor Wat.

Więcej informacji o tym jak działało obserwatorium znajdziecie tu >>

Co ciekawe, Kokino to nie jedyne dawne obserwatorium w okolicy. Około godzinę jazdy samochodem zajmie nam dotarcie wzgórza Kocev Kamen, pełniącego przed wiekami podobną rolę.

Monastyr Joachim Osogovski

Gdy nacieszyliśmy się już widokami z astronomicznego obserwatorium, zrobiło się dość późno i przyszła pora na znalezienie noclegu w okolicy. Zainteresowało nas miejsce oddalone godzinę jazdy samochodem, jednak opinie o jego położeniu wskazywały, że warto zainwestować ten dodatkowy czas i paliwo. Inna sprawa, że na ostatnią chwilę niewiele noclegów pozostawało dostępnych. 

Wspomnianym miejscem był hotel położony na terenie przynależącym do Monastyru Joachim Osogovski. Monastyr wraz z przyległymi budynkami położony jest na zielonym zboczu gór Osogovo, a wybudowano go na przełomie XI i XII wieku, za panowania bizantyjskiego. Kompleks był kilkukrotnie rozbudowywany i odnawiany, choćby po trzęsieniu ziemi, które dotknęło go w XVI w. W czasie przynależności regionu do Cesarstwa Bizantyjskiego klasztor ten był jednym z ośrodków kultywujących i chroniących język słowiański. Monastyr, jak na tego typu budowlę przystało, pełen jest malowideł sakralnych, w których znaleźć można całkiem ciekawe akcenty.

Do hotelu przynależy restauracja z letnim ogrodem, oferującym piękne widoki. Można tu dobrze zjeść, napić się i zrelaksować w spokojnym, górskim otoczeniu.

Kompleks monastyru pełen jest też ścieżek, z których podziwiać można jego unikalne położenie. Wokół znajdziemy także widokowe szlaki piesze.

Macedonia Północna – zachód kraju

Mavrowo i (nie)zatopiony kościół

Mavrowo to największy park narodowy Macedonii Północnej. Chroniony jest w nim górski krajobraz pełen urokliwych szczytów, dolin, jezior i wiosek. Na jego terenie wznosi się Korab – najwyższy szczyt Macedonii i Albanii. Jednak najbardziej rozpoznawalnym punktem parku pozostają ruiny kościoła Św. Mikołaja, do niedawna zalanego wodami jeziora. 

Wyłaniający się z wody dach budowli to jednak coraz rzadszy obrazek. Mniejsze opady deszczu i okresowe susze przyczyniły się do znacznego obniżenia poziomu wody jeziora Mavrovo. Kościół jest więc najczęściej dużo bardziej odsłonięty, a nierzadko nie dotyka nawet brzegu jeziora. I właśnie w takim stanie zastaliśmy go podczas przyjazdu w te strony. 

Więcej o parku Mavrowo i kościele we wpisie >>

Vevcani – samozwańcza republika i źródła 

Vevchani to niewątpliwie interesujący i wyjątkowy punkt na macedońskiej mapie. Położona niespełna 30 km od Ochrydy, nieopodal granicy z Albanią gmina, to nie tylko miejsce atrakcyjne przyrodniczo, ale i ciekawy przejaw folkloru politycznego. Ta prawosławna, otoczona wioskami muzułmańskimi enklawa, ogłaszając się Niepodległą Republiką Vevchani dołączyła  bowiem do grona może niezbyt znanych, choć coraz bardziej na świecie licznych, mikronacji. Ma własną walutę, flagę, a nawet paszport, który nie jest jednak powszechnie uznawany.

Vevchani leży na malowniczych wzgórzach, powyżej jeziora Ochrydzkiego, a jej największym przyrodniczym skarbem są rozległe, kaskadowe źródła. Wraz z otaczającym je parkiem tworzą zieloną, kojącą przestrzeń, idealną na letni spacer. I choć bijąca od źródeł bryza działa w upalne dni orzeźwiająco, sam park kojarzył mi się momentami z niewielkim tropikalnym lasem.

Więcej o źródłach, mikronacjach i historii zbuntowanej republiki przeczytacie tu >>

Ochryda i Jezioro Ochrydzkie

Jezioro Ochrydzkie uważane jest za jedno z najstarszych i najczystszych w Europie. Woda jest w nim na tyle przejrzysta, że stając na brzegu dostrzec możemy niemal każdy kamyk. To właśnie ten turkusowy zbiornik, wraz z malowniczo położoną u jego brzegów Ochrydą, przyciągają do Macedonii Północnej najwięcej przyjezdnych. Nie bez powodu miasto zwane jest perłą lub klejnotem Bałkanów (nie tylko ze względu na wyrabiane tu w istocie połyskliwe kulki).

Ochryda to miasto, które pamięta czasy antyczne, kiedy królował tu Aleksander Wielki. Spacerując po brukowanych uliczkach, mijamy starożytne ruiny, domy o czerwonych dachach oraz liczne cerkwie i klasztory. Najbardziej znana i widowiskowa z nich to cerkiew św. Jana z Kaneo, wybudowana na skalistym klifie. Jej ujęcie z Jeziorem Ochrydzkim w tle promuje w internecie i folderach turystycznych nie tylko samo miasto, ale i całą Macedonię Północną.

Gdy zapada zmierzch Ochryda nie udaje się na spoczynek. Wzdłuż promenady i uliczek zapalają się latarnie, w powietrzu unosi się zapach lokalnych przysmaków, a kawiarnie i restauracje tętnią życiem do późnych godzin nocnych. 

Ochryda to także doskonała baza wypadowa na wycieczkę wokół jeziora, pełnego urokliwych, zacisznych plaż, a czasem i miejscowych knajpek. 

Zatoka Kości

Walory Jeziora Ochrydzkiego docenili już osadnicy z epoki brązu, osiedlający się nie tylko na jego brzegach, ale i wodach. W głębi zbiornika odnaleziono rzędy wbitych w jego dno pali, wyznaczających granice osady sprzed ponad 3000 lat. Dziś w miejscu tym stoi odrestaurowana wioska, przywołująca na myśl odległe, egzotyczne zakątki.

Poza palami, w mulistym podłożu odnaleziono pozostałości kamiennych narzędzi i ceramiki, a także wiele zwierzęcych szczątków. To właśnie im Zatoka Kości zawdzięcza swą nazwę. Wbrew niektórym doniesieniom nie znaleziono tu jednak do tej pory szczątków ludzkich.

Zatoka Kości to niezwykle ciekawe miejsce, a na tle turkusowej wody, prezentuje się bardzo malowniczo. Odkrywając uroki Jeziora Ochrydzkiego zdecydowanie warto tu zajrzeć. Poza rekonstrukcją wioski zwiedzić możemy tu także niewielkie muzeum.

Krusevo i Makedonium

Krusevo leży na wysokości od 1015 do 1350 metrów n.p.m. Źródła nie są tu zgodne, gdyż jego pagórkowaty teren nie jest pod względem wysokości jednolity. Niezależnie jednak od miejsca pomiaru, miasto uważane jest za najwyżej położone w Macedonii Północnej, a przez niektórych nawet i na całych Bałkanach. 

Wyróżnia się XIX-wieczną osmańską zabudową. W położonym niżej centrum zbiegają się wąskie, kręte uliczki, pnące się wzdłuż coraz wyżej położonych zabudowań. To tu skupia się życie miejscowości oraz mieści najwięcej sklepów i restauracji. Jeśli jednak planujecie nocować w Krusevie, ze względu na walory widokowe warto zatrzymać się w jego wyżej położonych partiach. 

Chętni mogą też polatać na paralotni, bowiem Krusevo uznawane jest za stolicę tego sportu w regionie.

Miejsce to przyciąga jednak przede wszystkim miłośników brutalizmu i specyficznej, acz ciekawej architektury.

Makedonium

To właśnie na obrzeżach Kruseva wybudowano jeden z bardziej znanych i oryginalnych spomeników w Macedonii Północnej. 

Wysoka na 25 metrów biała bryła przypominająca statek kosmiczny, wirusa lub futurystyczny odkurzacz to tak naprawdę pomnik Ilinden, upamiętniający powstanie miejscowej ludności przeciwko panowaniu osmańskiemu.

Autorami niecodziennej budowli jest małżeństwo – Jordan Grabuloski i Iskra Grabuloska, których projekt zwyciężył w ogłoszonym na monument konkursie. Makedonium wchodzi w skład szerszego kompleksu i jest jego najważniejszą częścią. Jednak każdy obiekt tego miejsca pamięci ma swoją symbolikę.

Wszystkie te elementy, jak i Makedonium z zewnątrz, można zwiedzić o dowolnej porze. Teren nie jest ogrodzony, dlatego jeśli znajdziecie informację, że obiekt jest już zamknięty, dotyczy to tylko zwiedzania bryły wewnątrz.

Nieopodal Makedonium znajduje się muzeum poświęcone życiu i twórczości Tošego Proeskiego – tragicznie zmarłego piosenkarza, który mimo młodego wieku zdążył zrobić w swym kraju zawrotną karierę.

Mariovo i kamienny most Zovich

Macedonia Północna, poza najbardziej popularnymi atrakcjami, nie przeżywa jeszcze turystycznego boomu. Jeśli jednak pragniecie wybrać się w miejsce jeszcze bardziej odludne, dobrym wyborem może okazać się Mariovo. To sielski, otoczony górami region graniczący z Grecją. Z nieco ponad 800 mieszkańcami należy do najmniej zaludnionych miejsc w kraju. Jego mieszkańcy zamieszkują przede wszystkim niewielkie, pasterskie wioski, w których populacja owiec znacznie przewyższa tę ludzką. To także zdecydowanie kraina żółwi. Nigdzie w Macedonii nie widzieliśmy ich tyle, co w Mariovie. Chadzają własnymi drogami, które nad wyraz często przecinają te asfaltowe. Gady próbują zapewne wygrzać się na ciepłym asfalcie, wymuszając swym relaksem postoje innych uczestników ruchu. Gdyby nie niewielka pomoc żółwiom w przekraczaniu jezdni, postoje te mogłyby trwać w nieskończoność :)

Pokonując serpentyny wijące się przez malowniczy krajobraz, zbliżamy się do celu naszej wycieczki po Mariovie. Jest nim kamienny Most Zovich, położony nieopodal wioski o tej samej nazwie. Wiedzie do niego krótki szlak, prowadzący wśród skał w dół niewielkiego kanionu. Most ma kształt łuku wspartego na osadzonych po dwóch stronach rzeki skałach i idealnie wtapia się w naturalny krajobraz. Dopełnieniem sielskiego obrazka jest położony tuż obok kamienny młyn, który jeszcze nie tak dawno służył okolicznym mieszkańcom. 

Most Zovich znany jest również jako Movie Bridge, czyli Most Filmowy. A to dlatego, że jako scenerię do swych filmów upodobał go sobie Milco Manchevski, jeden z bardziej popularnych reżyserów w kraju.

Most prezentuje się najlepiej w słonecznej poświacie. Niestety, zanim do niego dotarliśmy, niebo zasnuły gęste chmury sprawiając, że krajobraz stał się nieco wyblakły. Burza nadeszła wraz z naszym powrotem do wioski.

Most w bardziej pogodnej odsłonie możecie zobaczyć tu >>

Opuszczone miejsca

Jeśli jak ja lubisz odwiedzać miejsca opuszczone, w Macedonii Północnej również je znajdziesz i może zainteresować Cię ten wpis >>

Macedonia Północna to kraj ciekawy i różnorodny, wciąż dość łaskawy dla naszych kieszeni. Mimo, że nie jest wakacyjnym kierunkiem pierwszego wyboru (a może właśnie dlatego), warto sprawdzić co ma do zaoferowania.

Artykuł Macedonia Północna – atrakcje bez tłumów pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Thorshavn jest największym i najgęściej zaludnionym miastem Wysp Owczych. Jest także ich centrum gospodarczym, kulturalnym i rozrywkowym. I choć mieszka tu co czwarty Farer, miasto z populacją liczącą około 13 000 mieszkańców (porównywalną do podwarszawskiego Brwinowa czy Błoni) mieści się w czołówce najmniejszych stolic świata. Musicie jednak wiedzieć, że na tle farerskich wiosek i miejscowości zamieszkałych przez kilkanaście czy kilkadziesiąt osób, Port Thora jawi się jako prawdziwa metropolia. Metropolia bez wieżowców, multipleksów, z czterema znakami sygnalizacji świetlnej, którą w przeciwieństwie do większości stolic, da się zwiedzić po prostu spacerem.

Co zobaczyć w Torshavn

Port – okno na świat

W przypadku krajów wyspiarskich jednymi z najważniejszych punktów na miejskich mapach są porty. Nie inaczej jest w Thorshavn. To farerskie okno na świat i miejsce importu i eksportu towarów. Stąd wypływa również prom MS Norröna linii Smyril Line, obsługujący drugie najdłuższe połączenie promowe na świecie, łączące Danię z Islandią przez Wyspy Owcze (najdłuższe na świecie odbywa się na linii Omsk – Salekhard, gdzie przepłynięcie 2783 km zajmuje 6-8 dni).

Tinganes – najstarsza część miasta

Tinganes to najstarsza część miasta i siedziba najwyższych władz. To niewielka przestrzeń usiana czarnymi i czerwonymi domkami, których dachy pokryte są trawą. Mimo, że w miejscu tym przebywają wysoko postawione osoby społeczności, próżno szukać tu wysokich ogrodzeń czy strażników. 

Na terenie dzisiejszego Tinganes zbierał się niegdyś farerski parlament (Logting), którego zalążki datuje się na 825 rok – czas gdy w większości miejsc na świecie nawet o takiej formie nie myślano. Zgromadzenia wolnych mężczyzn decydujące o sprawach istotnych dla społeczności (zwane Tingami) były jednak dość powszechne w kulturze skandynawskiej. Miały one służyć wymianie informacji a także rozstrzygać spory między mieszkańcami.

Główną ulicą miasta jest Niels Finsens gøta, przy której mieści się najwięcej sklepów, a także informacja turystyczna. Jednak w Torshavn, jak w każdym innym mieście, warto też skręcić w mniejsze uliczki i bez pośpiechu, bez mapy, odkrywać co kryje się za kolejnym rogiem.

Tak dotrzeć można choćby do bramy i ogrodzenia wykonanego w całości ze szkieletu grindwala, czy na niezwykle klimatyczny stary cmentarz.

Farerski cmentarz

Jak dotrzeć do Thorshavn

Stolica Wysp Owczych położona jest na południu największej i najbardziej zaludnionej wyspy archipelagu, Streymoy. Zdziwi się jednak ten, kto spodziewa się uświadczyć tu lotnisko. Położone jest ono na sąsiedniej wyspie Vagar (więcej o wyspie Vagar i samym lotnisku >>), z której na Streymoy dostaniemy się samochodem lub autobusem, pokonując płatny podwodny tunel. Z wyspy na wyspę dostać możemy się także helikopterem. Przeloty są tu jednymi z najtańszych w Europie, nie są bowiem traktowane jak atrakcja, a raczej zwykły wewnętrzny środek transportu. 

Stolica Wysp Owczych to także dobry punkt wypadowy w inne części archipelagu i ich krajobrazowe perełki:

• Najciekawsze miejsca na wyspie Vagar →
• Najładniejsze miejsca na wyspie Eysturoy →
• Informacje praktyczne o Wyspach Owczych →
• Sprawdź ile kosztuje wyjazd →
• Odwiedź miasto Klaksvík i lokalny browar →

Artykuł Thorshavn – czym zaskakuje kameralna stolica Wysp Owczych? pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Może z tymi pucharami to przesada, podobna bajka dzieje się jednak obecnie, w Europie XXI wieku, w malutkim księstwie wciśniętym między Austrię i Szwajcarię. Witajcie w Liechtensteinie, jedynym kraju w całości położonym w Alpach.

Liechtenstein to jedno z najmniejszych państw nie tylko Europy, ale i świata. Pod względem powierzchni zajmuje 6 miejsce od końca. Jego terytorium jest aż 2000 razy mniejsze od Polski, a przejazd ze wschodniej do zachodniej granicy zajmuje niespełna 20 minut. Co mniej spostrzegawczy może się zatem nie zorientować, że zaszczycił księstwo swoją obecnością. 

Alpy, Liechtenstein

Alpy, Liechtenstein

Alpy, Liechtenstein

Zamek w Vaduz

Vaduz – spacerem po stolicy

Stolicę Liechtensteinu, Vaduz zamieszkuje jedynie 5000 osób. To ponad dwukrotnie mniej niż choćby uważaną za i tak skąpo zaludnioną stolicę Wysp Owczych – Thorshavn. Cały Liechtenstein zamieszkuje nieco ponad 37 tysięcy osób, a z tych i tak aż jedną trzecią stanowią przyjezdni.

Jak na malutkie miasto przystało, atrakcje również są tu raczej w skali mikro. Główny deptak w Vaduz – Stadtle, skupiający najważniejsze miejskie budynki, przemierzyć można w kilka minut. Spacer, choć całkiem przyjemny, nie obfituje jednak w niezapomniane wrażenia. Podobnie rzecz ma się z innymi ulicami, które choć urokliwe nie zapadły mi szczególnie w pamięci.

Bo najciekawsze w Liechtensteinie jest to, czego nie da się zobaczyć gołym okiem. Splot przymiotów i wydarzeń czyniących z tego miejsca jedyne w swoim rodzaju.

W Vaduz, stolicy Liechtensteinu

W Vaduz, stolicy Liechtensteinu

W Vaduz, stolicy Liechtensteinu

W Vaduz, stolicy Liechtensteinu

Ciekawostki o Liechtensteinie

Liechtenstein jest państwem podwójnie śródlądowym. Oznacza to, że nie tylko samo nie ma dostępu do morza, ale i wszystkie kraje z nim graniczące są tego dostępu pozbawione. Obecnie istnieją tylko dwa takie kraje na świecie – Liechtenstein oraz Uzbekistan.

W księstwie panuje szeroko pojęty dobrobyt i choć z tymi podatkami we wstępie nieco przesadziłam, prawdą jest, że należą one do najniższych na świecie. Średnie zarobki wynoszące ok. 24 000 zł przewyższają zaś i tak uznawane za wysokie zarobki szwajcarskie. I choć koszty utrzymania są dość bolesne, stopy życiowej mieszkańcom Liechtensteinu inne kraje mogą pozazdrościć. A także i tego, że nie muszą zawracać sobie głowy podatkiem od zysków kapitałowych, odsetek, dywidend czy darowizn ani niejednolitą stawką VAT (jest ona stała i wynosi 8%). Korzystna, przejrzysta polityka podatkowa oraz rozbudowany system bankowy przyciąga do Liechtensteinu przedsiębiorców z całego świata. Obecnie firm zarejestrowanych w tym kraju jest dwukrotnie więcej niż mieszkańców.

Nie jest też prawdą, że przestępczość w Liechtensteinie nie istnieje. Ale powiedzmy sobie szczerze, jedno zabójstwo na kilka lat to w porównaniu z większością krajów ledwie granica błędu statystycznego. Przewinienia mniejszego kalibru również czasem się zdarzają, a najlepiej zaświadczy o tym 10 więźniów odsiadujących w 2016 roku karę w miejscowym więzieniu. Areszt w Liechtensteinie nie może zresztą przekraczać dwóch lat, a delikwenci wymagający dłuższej izolacji transportowani są do odsiadki w Szwajcarii lub Austrii.

Zamek w Vaduz

Jedną z najbardziej charakterystycznych budowli w mieście jest wzniesiony na skale, górujący nad miastem zamek. I jako jeden z nielicznych w Europie do tej pory pełni funkcję do jakiej został stworzony. Służy za lokum książęcej rodzinie, której “głową” od 1989 roku jest książę Jan Adam II współrządzący ze swym najstarszym synem, Alojzym. Rodzinie sprawującej realną władzę w kraju, która nie tak dawno została umocniona jeszcze bardziej. W 2003 roku przeprowadzono bowiem referendum, w którym mieszkańcy Liechtensteinu zdecydowali o wzmocnieniu pozycji księcia, w wyniku czego do konstytucji wniesiono poprawki poszerzające jego kompetencje. Głowa państwa ma nie tylko inicjatywę ustawodawczą, ale może w każdej chwili odwołać rząd czy rozwiązać parlament. Od 2003 roku książę Liechtensteinu ma najszerszy zakres władzy spośród koronowanych głów Europy (nie licząc rządzącego się innymi prawami Watykanu).

Zrzekanie się części swoich praw na rzecz umacniania władzy jednej osoby stoi w opozycji do ogólnoświatowych tendencji. Mieszkańcom Liechtensteinu najwyraźniej jednak odpowiada ten kierunek. Monarcha potrafił zjednać sobie ich przychylność i zaufanie. Kto wie, może przyczyniły się wyprawiane przez niego doroczne imprezy, na których wszyscy mieszkańcy są mile widziani i mogą raczyć się trunkiem z książęcych winnic.

Zamek w Vaduz

Winnice w Vaduz

Zamek w Vaduz

Zamek w Vaduz

W Vaduz, stolicy Liechtensteinu

Ciemna strona bajki

Wydaje Wam się, że w Liechtensteinie żyje się jak w przysłowiowej bajce? Jeśli poczuliście już przejmujące ukłucie zazdrości, nieco Was uspokoję. Na pewno nie wszystkim. W Księstwie  panuje choćby jedno z najbardziej restrykcyjnych praw antyaborcyjnych na świecie. Ciążę można tu usunąć tylko wówczas, gdy życie matki jest poważnie zagrożone. Żadne inne względy, jak choćby nieuleczalna choroba płodu nie są brane pod uwagę. Karze więzienia podlega tu zarówno ciężarna jak i lekarz dokonujący zabiegu. I mimo, że ratunek wydaje się na wyciągnięcie ręki w oddalonej o kilkanaście minut Szwajcarii, jest tylko pozorny. Karze podlega bowiem także poddanie się zabiegowi za granicą.

Ponadto skupienie władzy w rękach jednej osoby zawsze niesie ze sobą ryzyko, a raz oddane prawa niełatwo odzyskać z powrotem. Referendum w 2003 roku dało księciu między innymi prawo absolutnego weta zarówno do ustaw jak i wyników referendów właśnie. Kiedy kilka lat temu przeprowadzono ponowne referendum, tym razem w sprawie ograniczenia książęcych praw, 76% głosujących znów stanęło po stronie głowy państwa. Nie miało to jednak żadnego znaczenia. Jan Adam II zapowiedział, że nawet jeśli obywatele w referendum odbiorą mu prawo weta absolutnego, ten i tak… zawetuje jego wyniki.

Wynajmij sobie Liechtenstein

Sami musicie więc ocenić, czy księstwo Liechtenstein to Wasza bajka czy wręcz przeciwnie.  A jeśli przypadkiem macie wolne 70 000 dolarów, możecie się o tym łatwo przekonać wynajmując na dobę cały kraj. W pakiecie dostaniecie 150 miejsc noclegowych, możliwość ustawienia dedykowanych znaków drogowych czy wprowadzenia własnej waluty (oczywiście tylko na czas wynajmu). Poza tym możecie szusować bez ograniczeń po narciarskich stokach i korzystać z winnic bez limitu. To jak, skusicie się?

Jeśli chwilowo nie stać Was na tę ekstrawagancję, możecie po prostu zarezerwować nocleg w Vaduz lub okolicy >>

Ponieważ baza noclegowa Liehtensteinu nie należy do urozmaiconych, warto rozejrzeć się za pokojem w Dolinie Renu >>  Do Liechtenteinu stąd niedaleko, a oferta jest tu znacznie szersza i bardziej zróżnicowana cenowo.

Źródła:

• Z najnowszego rocznika statystycznego Księstwa Liechtensteinu. Portret mieszkańców.
• https://www.llv.li/files/as/liechtenstein-in-figures-2018.pdf
• http://www.prisonstudies.org/country/liechtenstein
• System polityczny Księstwa Liechtensteinu, Krzysztof Koźbiał

Artykuł Liechtenstein – księstwo jak z bajki? Vaduz i okolice. pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

W tak nakreślonym świecie toczy się fabuła nowego, a przy okazji najdroższego jak do tej pory serialu wyprodukowanego przez Netflix – “Altered Carbon” (Modyfikowany Węgiel), na podstawie książki Richarda Morgana o tym samym tytule.

Technologię gwarantująca nieśmiertelność opracowała firma Psychasec, a jeden z jej oddziałów przez kilka dni odwiedzić można było w Warszawie. Wszystko za sprawą dość nietypowej promocji serialu i otwartego w jej ramach Pawilonu Altered Carbon.

Altered Carbon Pawilon w Warszawie

Altered Carbon Pawilon w Warszawie

Jak wyglądał pawilon Altered Carbon

Po przekroczeniu drzwi do roku 2384 oczom odwiedzających ukazywały się dwie tuby wypełnione wodą i gotowymi do użycia powłokami, a także model przechowującego świadomość stosu korowego. Centralne miejsce zajmował świetlny tunel, w którym można było przechadzać się między powłokami. Chętni mogli obejrzeć film “Historia nieśmiertelności”, dwa odcinki serialu Altered Carbon czy wysłuchać wrażeń pierwszego szczęśliwego klienta Psychasec z Polski. Łowcy trendów mieli niepowtarzalną okazję obejrzenia pokazu powłok modnych w nadchodzącym sezonie.

Każdy kto odwiedził pawilon Altered Carbon mógł także wziąć udział w symulacji wyboru własnej powłoki i przetestować ją w technologii Kinect (za pomocą gestów i komend głosowych, które odzwierciedlała ukazująca się na monitorze postać). I choć w serialu rozwiązania Psychasec dostępne są tylko dla najbogatszych, za wstęp do warszawskiego oddziału korporacji nie pobierano żadnych opłat.

Pawilon Altered Carbon dostępny był dla zwiedzających w Galerii Ethos przy Placu Trzech Krzyży od 2 do 4 lutego 2018 roku.

Altered Carbon Pawilon w Warszawie

Altered Carbon Pawilon w Warszawie

Altered Carbon Pawilon w Warszawie

Artykuł Pawilon Altered Carbon w Warszawie – niecodzienna promocja serialu Netflix pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Tradycja obchodów Dnia Królowej sięga roku 1890. Wprowadzili ją liberałowie, jako dzień jedności narodowej. Od roku 1949 święto obchodzone jest 30 kwietnia, w dniu urodzin ówczesnej królowej, Juliany, matki królowej Beatrix. Za panowania królowej Juliany w dzień jej urodzin odbywały się defilady przed królewską rezydencją. Beatrix, urodzona 31 stycznia 1938 r., postanowiła nie zmieniać daty obchodów, zmieniając ich formę. Aby mieć bezpośredni kontakt z obywatelami, 30 kwietnia monarchini odwiedzała każdego roku inną prowincję kraju.

Dzień wolnego handlu

Gdy wyszliśmy wieczorem, ulice Amsterdamu były już pełne i głośne. Tłumy w knajpach, na placach i ulicach. A przecież święto dopiero jutro. Mimo, że Koninginnedag przypada na 30 kwietnia, jego obchody trwają w najlepsze już w poprzedzający wieczór i noc. Nazajutrz nie widać śladów zmęczenia, choć raczej nikt się nie oszczędzał :) Od rana miasto zamienia się w jeden wielki jarmark. Dzień Królowej to bowiem dzień wolnego handlu – może się nim zająć każdy, nie płacąc podatku od sprzedanych towarów. Stragany, czy po prostu rozłożone na chodnikach koce, oferują wszystko, czego mieszkańcy są gotowi się pozbyć. Od starych zabawek, książek czy płyt, po markowe ubrania i biżuterię. Od domowych wypieków, po meble i przeróżne dekoracje. Naprawdę można znaleźć tu niepowtarzalne „perełki”.

Dzień Królowej – imprezy

Nieskrępowany handel to tylko jedno z obliczy Dnia Królowej. Najważniejsza jest wszechobecna, nieograniczona wręcz zabawa. Tłumy ludzi, głośna muzyka, inna na każdym kroku. Koncertującym zespołom za sceny służą nawet sklepowe wystawy. Zdecydowana większość Holendrów ubiera się tego dnia na pomarańczowo (to, choć niewidoczna na fladze, ich barwa narodowa) . Warto więc mieć chociaż mały akcent w tym kolorze. Na ulicach pomarańczowo, a w powietrzu… zielono. Woń marihuany ciągnie się nad całym Amsterdamem i innymi świętującymi miastami. Wieczorem zabawa toczy się w barach i klubach, ale przybiera także mniej standardowe oblicze. Z gronem znajomych trafiłam na grilla organizowanego przez włosko-wietnamską rodzinę. Towarzystwo było iście multikulturowe – Holendrzy, Włosi, Wietnamczycy, Polacy, Turcy, Finowie i Brazylijczycy. Tyle udało mi się zapamiętać. Sam grill zorganizowany był na ulicy, przy której mieszkali nasi gospodarze. To mniej więcej tak, jakbyśmy w Warszawie postawili grilla na Marszałkowskiej i sprosili masę znajomych. W Dzień Królowej nikomu to nie przeszkadza… Po pewnym czasie impreza przeniosła się do mieszkania, by znaleźć finał w prowadzonym przez naszych gospodarzy sklepie. Półki pełne były przeróżnych towarów – od spożywczych po szkło i porcelanę. Ponieważ później przenieśliśmy się jeszcze na miasto, nie wiem na jakich stratach się skończyło…

Dzień Króla

Zła wiadomość jest taka, że kto do tej pory nie załapał się na obchody Dnia Królowej, długo nie będzie miał okazji. W roku 2013 odbył się bowiem ostatni. Jest i dobra wiadomość. Od tego roku Holendrzy świętują Dzień Króla, który w samych obchodach nie będzie się od Queen’s Day różnił. Zmianie ulega tylko data – z 30 na 27 kwietnia (w 2014 roku będzie to wyjątkowo 26 kwietnia, gdyż 27 wypada w niedzielę, a imprezy trzeba przecież odespać :) Sytuacja jest o tyle wyjątkowa, że obecnie panujący Wilhelm Aleksander jest pierwszym męskim władcą w kraju od ponad wieku (dokładnie od 123 lat).

Czy to Koninginnedag, czy Koningstag, warto już rezerwować bilety… i noclegi, bo o te podczas obchodów bardzo trudno.

Dzień Królowej w Iławie

A dla tych, którzy do Holandii się nie wybiorą, jeszcze ciekawostka. Otóż Dzień Królowej Holandii od kilku lat organizowany jest także w polskiej Iławie (której jednym z miast partnerskich jest holenderskie Tholen). Rozmach imprezy nie ma oczywiście nic wspólnego z oryginałem, sprowadza się bowiem do rajdu rowerowego, pomarańczowego pikniku i przybliżaniu kultury niderlandzkiej. Niemniej może być atrakcją pod warunkiem, że nie nastawimy się na balowanie do rana.

Ps. Imprezowanie pochłonęło mnie na tyle, że fotograficzny materiał jest raczej skromny i absolutnie nie oddaje panującej atmosfery. Trzeba tu po prostu przyjechać i przekonać się jak jest naprawdę.

Artykuł Queen’s (King’s) Day pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

• Stołeczne. Jednak ponieważ siedzibą rządu, parlamentu oraz rodziny królewskiej jest Haga, nawet niektórzy mieszkańcy Holandii nie są w stanie jednoznacznie wskazać Amsterdamu jako ich stolicy.
•  Jednych z najwyższych ludzi na świecie
• W którym liczba rowerów przewyższa liczbę mieszkańców
• Legalnej prostytucji – kobiety oferują swe wdzięki głównie w witrynach domów dzielnicy czerwonych latarni, będącej ponoć najczęściej odwiedzanym miejscem w mieście
• Legalnej marihuany – można wybierać spośród ponad 300 coffe shopów, w których nabędziemy legalnie do 5 gram „trawy”. Przesiadywanie w coffee shopach jest jednak domeną turystów. Mieszkańcy miasta zaopatrują się tu tylko w odpowiednią ilość używki, którą zabierają ze sobą.
• Najstarszego na świecie muzeum seksu – Venustempel. A także innych, nie mniej ważnych muzeów, jak Rijksmuseum (Muzeum Państwowe), Muzeum Van Gogha, Muzeum Anny Frank, czy jedynego w Europie Muzeum Biblii.
• Kanałów. Stąd znane jest jako kolejna Wenecja Północy, choć kanałów niż w Wenecji jest tu więcej.
• Heinekena – Gerard Adriaan Heineken kupił browar w Amsterdamie w roku 1864. W 1988 browar zamknięto, budynek przekształcono zaś w muzeum poświęcone powszechnie znanemu złotemu napojowi.
• Ulicznych pisuarów. Na ulicach stoją sobie skrzyżowane ścianki, do których zamocowane są zbiorniki na mocz. Brak jakichkolwiek drzwiczek czy kotar sprawia, że toalety te są publiczne w pełnym tego słowa znaczeniu. Jakże jednak pomocne. Niestety na wersję damską nie było mi dane się natknąć. Nie wiem, czy przez gapiostwo, czy faktycznie przybytku w kobiecej wersji brak.
• koloru pomarańczowego (jak cała Holandia). Zamiłowanie Holendrów do tej barwy wiąże się z postacią Willema van Oranje (Wilhelm Orański) – największego bohatera narodowego w ich dziejach. Dowodził powstaniem przeciwko hiszpańskiemu królowi, który wówczas rządził na terenach dzisiejszych Niderlandów. Do postaci Willema nawiązuje także hymn państwowy.
• Dnia Królowej… a właściwie już Dnia Króla.

A poza tym, Amsterdam to miasto naprawdę urokliwe, co widać na załączonych obrazkach :)

Artykuł Amsterdam – w mieście nad Amstel pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.