Erodujące od tysiącleci skały mienią się odcieniami pomarańczy, żółci i czerwieni. Przyjmują przy tym różnorodne, nieraz zaskakujące formy, które niekiedy mogą wyglądać znajomo. Mamy więc w wąwozie chiński mur, nosorożca, kota, czy fantazyjne zamki. 

Przez kanion Skazka nie wiodą wytyczone szlaki, poruszać się po nim możemy zatem dość swobodnie i decydować o długości jak i stopniu trudności przebytej trasy.

Skazka – kanion nad jeziorem

Na tle innych tego typu formacji wąwóz położony jest dość nietypowo – niemal nad samym jeziorem. Warto wspiąć się na wyżej położone grzbiety wąwozu, z których dostrzec można wyłaniającą się niebieską taflę rozległego jeziora Issyk-kul, wyglądającą z tej perspektywy jak morze. 

Kanion Skazka zdaje się być lepiej znany przez przyjezdnych niż mieszkańców Kirgistanu. I choć w sezonie miejsce nieco się zagęszcza, w sierpniu spotkaliśmy tam zaledwie kilka osób. Warto pamiętać, że brak tu także jakiejkolwiek infrastruktury, dlatego jedzenie jak i wodę trzeba zabrać ze sobą. Tej drugiej, zwłaszcza latem przyda się więcej, gdyż upał da mocno o sobie znać, a nie będziemy mieli możliwości uzupełnienia zapasów.

Do kanionu Skazka dotarliśmy marszrutką z położonego niedaleko Bokonbajewa – miasteczka, które było naszą bazą wypadową w tej części Kirgistanu. Z powodzeniem można dotrzeć tu także z bardziej oddalonego, lecz popularniejszego Karakol. Najbliższą miejscowością, w bezpośrednim sąsiedztwie kanionu, jest zaś Tosor.

Kirgiski wąwóz nie jest tak słynny, jak kaniony amerykańskie, czy choćby położony w sąsiednim Kazachstanie Kanion Szaryński. Wybierając się jednak w te strony, zdecydowanie warto umieścić go w planie swej podróży.

Wybierasz się w okolice kanionu? Znajdź nocleg w pobliżu:

Artykuł Kanion Skazka – bajka w Kirgistanie pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Geneza nazwy Monitor i Merrimac

Choć formacja istnieje od tysięcy lat, jej nazwa jest stosunkowo młoda. Nadana po wojnie secesyjnej, nawiązuje do bitwy w Zatoce Hampton Roads i biorących w niej udział okrętów pancernych Monitor oraz Merrimac (zwanego przez siły Południa Virginią).

Bitwa rozegrała się w dniach 8-9 marca 1862 roku, a jej wynik nie został rozstrzygnięty. Choć można mówić o taktycznym zwycięstwie Konfederatów (okręt Merrimack/Virginia), którzy zadali przeciwnikowi większe straty, nie osiągnęli oni strategicznego celu, jakim było odblokowanie zatoki Hampton Roads. Mimo, iż starcie pozostało nierozstrzygnięte, bitwa pokazała obu stronom, że okręty pancerne będą najpewniej przyszłością floty. Bitwa pod Hampton Roads była pierwszym starciem okrętów tego typu w historii i stanowiło zwrot w rozwoju jednostek wojennych na całym świecie. Los nie okazał się jednak dla żadnego z dwóch okrętów łaskawy. Kształty położonych na pustyni skał przywodzą na myśl sylwetki spoczywających od dawna na dnie morza okrętów.

Pustynne formacje

Materiałem budującym marynistyczne formacje jest piaskowiec Entrada – ten sam, który tworzy wiele wspaniałych łuków w Parku Narodowym Arches. Merrimac Butte dominuje nad skałą Monitor – jest rozleglejsza i wyższa (mierzy 1715 metrów).

Skały jak i ich okolice to nie tylko wspaniałe widoki. Chętnym zapewniają także warunki do aktywnego wypoczynku. W pobliżu formacji korzystać można ze ścieżek rowerowych, zaś na Merrimac prowadzi kilka tras wspinaczkowych. Nie jest to jednak rozrywka dla każdego, a latem należy zabrać ze sobą spore zapasy wody, gdyż temperatury bywają na tutejszej pustyni bardzo wysokie. 

Dla tych, którzy chcą mieć po prostu dobry widok na Monitor i Merrimac, mogą doświadczyć go na przykład z autostrady 313, w drodze do Island in the Sky (jednej z części Parku Narodowego Canyonlands) i Parku Stanowego Dead Horse Point.

Artykuł Monitor i Merrimac – skały z bitwą w tle pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Złote siodło Czyngis-chana

Nazwa Altyn Emel ma mongolskie korzenie, a żeby lepiej poznać jej pochodzenie, musimy cofnąć się o kilka stuleci. Dokładnie do roku 1219, gdy tereny te przemierzał Czyngis-chan ze swą armią. To właśnie jemu przypisuje się użycie po raz pierwszy określenia, które związane jest z tym miejscem do dziś. Gdy wielki przywódca ujrzał na horyzoncie wzgórza skąpane w promieniach słońca, okrzyknął je “złotym siodłem”. Stojąc w przełęczy górskiej przed wielką równiną, którą zamierzał wcielić do swego imperium, użył określenia ponownie. A “ Ałtyn Emel” to właśnie “złote siodło”.

Formalności przed wjazdem

W parku można oddawać się długim wędrówkom po spalonej słońcem pustyni czy stepie. Zanim to nastąpi, czeka nas jednak wizyta w wiosce Basszi (басшы). Kilka uliczek, dwa sklepy i… biuro, w którym musimy załatwić związane z pobytem w parku formalności (sprowadzające się przede wszystkim do kupna biletu). Bez wizyty we wspomnianym miejscu już pierwszy z dwóch szlabanów na drodze do parku może okazać się nie do przebycia.

Po wyjeździe z Basszi możemy kierować się bezpośrednio do Ałtyn Emel. Park zajmuje powierzchnię 4600 km kwadratowych, dlatego warto zostać tu dłużej niż jeden dzień. Tym bardziej, że główne atrakcje, czyli Śpiewająca Wydma, góry Aktau oraz wzgórza Katutau dzielą spore odległości.

Nocleg w Ałtyn Emel

W parku można spędzić noc, a najlepiej nadaje się do tego baza strażników parkowych, będąca niejako zieloną oazą pośrodku pustyni. Można rozstawić tam namiot, skorzystać z wody, a nawet z bani, sprawiającej jednak wrażenie dawno nieodwiedzanej. Nie jest tu wymagana żadna dodatkowa opłata. Warto jednak pilnować zapasów jedzenia (które należy zrobić przed wjazdem na teren parku). Nasze zaginęły wieczorem w niejasnych okolicznościach, a tutejsze psy były rankiem wyraźnie zadowolone.

Śpiewająca Wydma

Nad płaskim, pustynnym terenem wznosi się jedna z większych atrakcji parku. To Śpiewająca Wydma (Singing dune), która w odpowiednio wietrznych warunkach emituje charakterystyczny, dudniący odgłos. Legendy głoszą, że to dźwięki wydawane przez dusze pochowanych pod piaskami wojowników.

Latem Ałtyn Emel staje się niemal patelnią (temperatury osiagają 40-50 stopni Celsjusza), dlatego wspinaczka na wydmę w godzinach innych niż poranne okazuje się pomysłem karkołomnym i zakończyła się dla nas szybciej, niż zakładały plany. Mogliśmy za to poruszać się po niej w całkowitej samotności.

Na terenie parku znajdują się też kurhany Besshatyr (Besszatyr), będące cmentarzyskiem i miejscem kultu starożytnych plemion Saka, zamieszkujących te tereny w I wieku p.n.e.

Ałtyn Emel wygląda na miejsce surowe i nieprzyjazne do zamieszkania, lecz to tylko pozory, gdyż park wręcz obfituje w zamieszkujące go gatunki (nie licząc ryb i insektów to około 270 gatunków zwierząt). Zależnie od pory roku możemy spotkać między innymi wilki, lisy, gazele, niedźwiedzie, węże i jaszczurki, a nawet pantery śnieżne!

Ałtyn Emel praktycznie

• park udostępniony jest turystom od kwietnia do października
• biuro w Basszi otwarte jest do do 18.00, po tej godzinie nie można kupić biletów do parku. Pierwszy szlaban opuszczany jest o 19.00
• na terenie parku nie ma możliwości zrobienia zakupów, dlatego w jedzenie, a tym bardziej w duży zapas wody trzeba zaopatrzyć się wcześniej
• zbiornik wodny w bazie strażników parkowych to wylęgarnia insektów. Warto mieć ze sobą jakąś ochronę na tę okoliczność
• latem w Ałtyn Emel panuje skwar, dlatego przydatne będzie ubranie chroniące skórę, wysokie filtry UV i odpowiedni zapas wody
• po parku najłatwiej poruszać się samochodem, najlepiej terenowym

Artykuł Ałtyn Emel – złote siodło Czyngis-chana pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Ślady dinozaurów w okolicach Tuba City w Arizonie odkryto w początkach XX wieku, podczas konstrukcji przebiegającej tędy drogi. Skamieniałe podłoże tutejszej pustyni pokrywa wiele śladów pozostawionych przez prehistoryczne gady. Zidentyfikowano je jako należące do czterech mięsożernych gatunków.

Autentyczne ślady dinozaurów

Ślady uformowane zostały we wczesnym okresie jurajskim, około 200 milionów lat temu. Ich autentyczność potwierdzili między innymi paleontolodzy z uniwersytetu w Arizonie. Jest to zresztą jedno z kilku skupisk śladów dinozaurów w Stanach Zjednoczonych.

Naginanie prawdy

Nie można jednak mówić o autentyczności innych  znalezionych tu szczątków. Pozostałości przypominające części szkieletów lub jaja dinozaurów to w istocie tak zwane konkrecje, czyli agregaty mineralne powstałe na skutek powolnego narastania minerałów wokół obiektu umieszczonego w skale. Zalążkiem wytwarzanej konstrukcji może być skamieniałość, otoczak, a nawet zwykłe ziarenko piasku.

Szczątki dinozaurów to jednak większa sensacja niż kamienne wytwory. Przypuszczalnie dlatego, a może z powodu niedostatecznej wiedzy, tutejsi przewodnicy trzymają się wersji o obecności na tym obszarze kości, jaj jak i odchodów prastarych gadów.

Przewodnicy

Teren to otwarta, kamienista pustynia. Nie ma tu budek strażniczych czy biletów wstępu. Wspomniani przewodnicy to oczekujący na przyjezdnych miejscowi, liczący na zarobek. Ślady dinozaurów znajdują się na terenie Kraju Navaho, dlatego wspomniani przewodnicy to najczęściej właśnie Navahowie. Nie musimy korzystać z ich usług, a jeśli to zrobimy, nie obowiązuje żadna z góry narzucona stawka. Możemy więc wędrować po wietrznej pustyni na własną rękę, a jeśli mamy ochotę odrobinę wesprzeć miejscową ludność, zdecydować się na towarzystwo.

Paleosafari Moab Giants

Warto wspomnieć, że najważniejszą i chyba największą kolekcję śladów dinozaurów w Stanach Zjednoczonych skupia tak zwany „Dinozaurowy diament” (Dinosaur Diamond National Scenic Byway), czyli trasa przebiegająca przez wschodnią część stanu Utah  i zachodnią część Kolorado. Tam też powstał niedawno największe na świecie muzeum śladów dinozaurów i park prehistorycznych gadów – Paleosafari Moab Giants. Jego twórcami są nasi rodacy, a naturalnej wielkości figury powstały w fabryce w Ostrowcu Świętokrzyskim według wytycznych polskich naukowców. Choć pierwsi goście odwiedzili już placówkę, oficjalne otwarcie całej ekspozycji planowane jest na 1 marca bieżącego roku.

Artykuł Tuba City Dinosaur Tracks – śladem amerykańskich dinozaurów pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Lata świetności Pedra de Lume:

Sprawiające wrażenie wyludnionego miasteczko, prosperowało świetnie w XVIII wieku, za sprawą intensywnego wydobycia soli. Pobierany tu surowiec pokrywał niegdyś zapotrzebowanie nie tylko całego archipelagu, ale eksportowano go do Afryki, Brazylii czy Stanów Zjednoczonych. To właśnie tak bogatym zasobom soli wyspa zawdzięcza swoją aktualną nazwę (wcześniej osadnicy ochrzcili ją Llana – płaska).

Tutejsze saliny powstały w kraterze wygasłego wulkanu. Dostać się do nich można przez wydrążony w 1804 roku tunel. Wkraczając do wnętrza krateru, ukazują się nam geometryczne, pooddzielane kamiennymi murkami słone jeziora w kolorach niebieskim, zielonym i różowym. Ich kolor zależy od tego, na jakim etapie procesu powstawania soli się znajdują. Jeden ze zbiorników jest zupełnie biały i gdyby nie czterdziestostopniowy upał, sprawiałby wrażenie wypełnionego śniegiem.

Jałowa kraina:

W roku 1985 zaprzestano eksploatacji salin i teraz pozyskana ilość surowca nie jest wystarczająca nawet dla samych mieszkańców wyspy. Pozostaje za to możliwość podziwiania nietypowego krajobrazu oraz pozostałości interesującej konstrukcji służącej wydobywaniu soli (przyjemność kosztuje 5 EUR od osoby). Chętni mogą także skorzystać z kąpieli w solance oraz z zabiegów upiększających. Dla mnie lepszą rozrywką był jednak spacer po jałowej okolicy, sprawiającej wrażenie zapomnianej przez świat.

Wrażenie takie sprawia zresztą zdecydowana większość obszaru Sal, o czym fanatycy pustkowi mogą przekonać się w ogólniejszej relacji z wyspy.

Artykuł Saliny Pedra de Lume – sól na Sal pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.

Martwy tylko pozornie. Ciężko wyobrazić sobie wodę, lód, ekstremalne temperatury i podziemne ruchy zgromadzonej soli, kształtujące te tereny z uporem, nieraz bardzo gwałtownie. Niełatwo uzmysłowić sobie te 100 milionów lat erozji, wykształcającej kamienne łuki, których jest tu około 2000. Tak, aż tyle. Tylko część z nich osiąga monumentalne rozmiary. Reszta, to niejako zalążki, które kiedyś mogą zastąpić formy, rozciągające się przed nami dzisiaj. Formy, które stale podlegają przeobrażeniu lub powolnemu niszczeniu.

W roku 1991 ogromny kawał skały odpadł od formacji Delicate Arch, uznanej za najdłuższy naturalny łuk skalny na świecie. Kilka lat później doszło do kolejnych odłupań, wskutek czego łuk mierzy w najwęższym miejscu zaledwie 2 m długości i grozi zawaleniem.

Niegdyś ziemie te przemierzali Indianie Anasazi, ludność Fremont oraz Jutowie – indiańskie plemię, które dało nazwę stanowi Utah. Poszukiwali zwierzyny, dziko rosnących roślin nadających się do spożycia, a także kamienia do wyrobu narzędzi.

Mimo, że łuki podziwiać pragnie bardzo wielu turystów (czemu absolutnie się nie dziwię), w ogóle nie odczułam tu ścisku. Dotyczy to zresztą niemal każdego parku, który miałam okazję przemierzać w tym kraju. Mnogość interesujących miejsc, a przede wszystkim olbrzymie powierzchnie sprawiają, że ruch turystyczny rozkłada się tu w sposób niemal magiczny. Do tego stopnia, że niejednokrotnie cudownymi przestrzeniami cieszyć się można w samotności. I właśnie wtedy najłatwiej dostrzec, jak wiele w tym pozornie martwym krajobrazie, życia. Wiewiórki czy jaszczurki zobaczyć całkiem łatwo. Nieco trudniej jelenia. Przy odrobinie szczęścia (lub wręcz przeciwnie :) natkniemy się na węża, a wpatrywanie w niebo zostaje nagrodzone widokiem orła lub jastrzębia.

Jeszcze więcej oznak życia przynosi noc, gdyż większość tutejszych gatunków aktywna jest po zachodzie słońca. Szczuroskoczki, skunksy, rysie, ursony, nietoperze czy sowy ruszają na żer, zapewniający sobie przetrwanie w tych niesprzyjających warunkach.

„Klej pustyni”

Samo podłoże, choć tak jałowe, również kryje w sobie życie. Cryptobiotic crusts, znane też jako „klej pustyni” to warstwa biologicznych organizmów “ukrytych” tuż pod powierzchnią gleby, widocznych miejscami również na jej powierzchni. Ta mieszanka sinic, mchów, alg, grzybów i porostów spaja pustynny piasek, absorbuje wilgoć, produkuje składniki odżywcze i jest zarzewiem dla wzrostu reszty tutejszych roślin. Dlatego tak ważne jest nie deptanie tych niepozornych roślin, mających olbrzymi wpływ na cały tutejszy ekosystem.

Park Narodowy Arches – łuk nie jedno ma imię:

Dogodnym punktem wypadowym do Arches (jak i pozostałych okolicznych perełek) jest Moab. Niewielkie klimatyczne miasteczko, położone pośród czerwonych skał. Już droga prowadząca do parku łuków jest swego rodzaju obietnicą. Formacje skalne ścielą się coraz gęściej, przybierając wciąż bardziej skomplikowane formy. Po dosłownie 15 minutach osiągnęły apogeum. Byliśmy na miejscu.

Przed nami rozciągała się skalna dolina, ograniczona stromymi ścianami. To Park Avenue, która przybyłym tu niegdyś wędrowcom przywodziła na myśl wysokie budynki ułożone po dwóch stronach ulicy. Skojarzenie dość odległe, a jednak patrząc na samą geometrię przestrzeni, można odnaleźć w nim jaki sens. Zrobiliśmy sobie zatem spacer tą „miejską” aleją o zupełnie niemiejskich widokach.

Na krótko zatrzymaliśmy się przy Balanced Rock. Wysoki na 39 metrów ostaniec eroduje nierównomiernie. Jego dolna część poddaje się działaniom natury wyraźnie szybciej, niż górna. Zaletą tego stanu rzeczy jest niewątpliwie ciekawy kształt formacji. Wadą, nieuchronne zawalenie w bliżej nieokreślonej przyszłości.

A to już Double Arch (formacja dwóch łuków skalnych o wspólnym końcu). Bardzo krótkie podejście (jednak nieco śliskie i strome) daje możliwość podziwiania wspaniałych widoków rozciągających się po obu stronach formacji.

Najpopularniejszym punktem i zarazem niejako symbolem całego parku jest Delicate Arch. O jego wyjątkowości nie decydują rozmiary, lecz charakterystyczny kształt, a także ciekawe położenie. Z intensywną, ciepłą barwą piaskowca kontrastują widoczne w oddali zimne, ośnieżone wierzchołki masywu La Sal.

Tu widoczny z perspektywy niższego punktu widokowego (na który mimo wszystko trzeba się nieco wspiąć)

A oto Fiery Furnance. Formacja zawdzięcza nazwę ognistej poświacie otulającej ją w słoneczne popołudnia. Jednak wbrew gorącej nazwie, ogniste piece to chłodne, zacienione labirynty wąwozów wydrążonych w ścianach piaskowca.

I Landscape Arch (wspomniany już wcześniej) grożący zawaleniem w każdej chwili.

Mnogość i różnorodność tutejszych formacji naprawdę budzi podziw i uświadamia, że siły przyrody działają niczym kreatywny artysta, a zarazem precyzyjny, wytrwały rzemieślnik.

Wolfe Ranch:

Choć tereny te pozostawały właściwie niezamieszkałe przez człowieka, jest jedno miejsce przywołujące pamięć o tak nielicznych w tych stronach osadnikach. Mowa o Wolf Ranche. W roku 1888 osiedlił się tu John Wesley Ranch, wraz ze swym synem, Fredem. Silnie zraniony w nogę podczas wojny secesyjnej, musiał zamieszkać w suchym klimacie, gdyż tylko tu miał szansę na uratowanie kończyny. Przybył więc z Ohio do suchej, bezludnej krainy i wybudował maleńki domek oraz zagrodę dla kilku sztuk bydła.

Ojciec z synem żyli tu zupełnie sami przez niemal 10 lat, aż do roku 1906, kiedy sprowadziła się córka Johna, wraz z mężem i dziećmi. Wówczas postawiono nieco większy domek, tym razem z podłogą (wcześniejszy nie posiadał takich luksusów). Po dwóch latach rodzina postanowiła jednak powrócić do Ohio, gdzie John Ranch po 2 latach zmarł. Ranczo sprzedano Tommiemu Larsonowi, ten z kolei przekazał je w ręce niejakiego Marvina Turnbow. Turnbow opracowywał pierwsze mapy geologiczne na obszarze Arches, dlatego domek widniał na nich pierwotnie jako Turnbow Cabin.

Pamięć o początkach tego miejsca przywróciła wnuczka Wolf’a, przybyła tu w roku 1970. Wówczas oryginalne miano, Wolfe Ranch, zostało przywrócone i w takiej formie widnieje na mapach obecnie.

Słońce padało z coraz niższego poziomu, nasze cienie znacznie się wydłużyły. To znak, żeby ruszyć w stronę Delicate Arch. Prowadzi do niego około kilometrowe podejście, z widokami na kolorowe, rozległe przestrzenie. Nie byliśmy oryginalni. Podziwianie zachodu słońca z tą właśnie formacją w tle, wieńczy pobyt większości osób w tym Parku. O przyczynach takiego, a nie innego wyboru nie ma co się rozpisywać. Ciężko sobie odmówić tego widoku, jak bardzo kiczowaty czy oklepany by nie był ;)

A tu jeszcze rzut oka na kulisy. Jak widać każdy szuka najlepszej dla siebie perspektywy. Po tym wieczorze kolejne setki zdjęć Delicate Arch zalały Internet. Jak co dzień…

Artykuł Park Narodowy Arches – kraina skalnych łuków pochodzi z serwisu Szwedacz.com: Agnieszka Szwed - fotografia i podróże.